322

ՄԱՇՏՈՑ Գ

ՈԾԷ = 1208 - ՈԾԷ = 1208

ID

Number

322

Old record number

570

Title

ՄԱՇՏՈՑ Գ

Start date

ՈԾԷ = 1208

End date

ՈԾԷ = 1208

Date details

ՈԾԷ = 1208 (տես վարը)։

Copy place

Ասորեմայր անապատ Ծոփաց (տես յիշտկ.)։

Reference

Type

Number of pages

215

Dimension

24,3x16,4 (18,5x11)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր միջակ՝ անցման կամ կէս նրկաթագրի ձեւով. թէեւ վայելչագեղ չեն, բայց շատ բնորոշ. ուշագրաւ է դ տառը յատկապէս, որուն միջնագիծը միշտ տողագծէն վար հորիզոնաձեւ կը եգուի՝ նման տպագրութեան Ղատ տառի ոտքին, եւ նան՝ որ միշտ եւ ամէնուրեք գլխատառի պէս մեծ գրուած է։ Իսկ տնագլուխները խոշոր երկարագիր են՝ երկայնոտն, փոքր ինչ տողէն դուրս։

Codicology

29, իւրաքանչիւրն 8 թուղթք։ Թերթահամարներն ստորին լուսանցից մէջտեղը դրուած են։

Principal subject

Subject details

թուղթ դեղնագոյն եւ անողորկ։

Number of lines

26։

Binding

փայտեայ կաշեպատ սեւ եւ պարզ զարդերով. կողերն մուր կանաչ եւ դեղնաշերտ հասաբակ լաթով պատեալ են։

State of preservation

վատ, կողերէն վերջինը ինկած է գոցելու մասով հանդերձ, առաջնոյն քանթակագործ պատեանն ալ հանուած է՝ կոճակներով միասին. թերթերը մեծաւ մասամբ քայքայուած են։ Ձեռագիրս թէեւ նորոգուած է, շատ թուղթերու արտաքին լուսանցքր դարձեալ բրդգգուած նն։ Թղ. 209-212 ոմանք թեթեւ կերպով եւ ոմանք ալ մեծաւ մասամբ փրթեր են, որոնց մնացորդք սպիտակ հաստկեկ թուղթի վրայ ագուցուած են ետքէն։ Կը պակսին սկիղբէն 1 թուղթ (դատարկ). 8 թուղթք ընդմէջ Թղ. 159-154ա, որոնցմէ 3 թուղթերը միայն լըրացուած են, Յակոբ մէկու մը մանրկեկ գրչութեամբ. - 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 155բ-156ա. - մէկ քանի Թղ. ալ վերջը։

Copyist

Վարդան քահանայ (տես յիշտկ.)։

Owner

նախ Կարապետ քահանայ, ապա իր որդին Բաներգէս երէց, ապա Յակոր ոմն, ապա այլ (տես վարը)։

Commanditaire

Illuminator

եւ

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

մէկ թուղթ միայն առաջակողմը, մնացորդը մագաղաթեայ երկաթագիր եւ երկսիւն Աւետարանի մբ։

Lettrines

սակաւ են եւ անչուք։

Initials

Marginal illuminations

շատ ցան ցառ, սրճագոյն եւ փոքր։

Images

չկան բնաւ։

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

2 հատ միայն (տես Թղ. 1ա, 1բ) որոնցմէ առաջինը աջ կողմէն - կէսէն աւելի - փրթած ըլլալով՝ տեղը նմանագոյն դատարկ թուղթով փակցուած է. երկուքն եւս սեւագոյն են։

Title text

սեւ են, ընդհանրապէս աւելի փոքրագիր. այսպէս են նաեւ խրատագիրներ, որոնք երբեմն բնագրի գրով ալ կը գրուին - իբր շարունակութիւն։ Վերջակէտերուն քով - որոնք տնավերջը միայն կը դրուինգծիկ մ'ալ կը յաւելցուի յանախ։

Blank pages

չկայ։

Colophon

սակաւ են եւ հակիրճ, դգլխաւորապէս 1. Ի վերջ քահանայաթաղին (Թղ. 149բ) կայ բուն գրչէն, այսպէս. «Կատարեցաւ քահանայաթաղս այս երկոտասան աւուրց լի եւ թամամ ի սերտ եւ յընդիր աւրինակէ. ձե ռամբ Վարդանա(յ) մեղաւոր եւ անպիտան գրչի, ի թուականիս հայոց ի ՈԾԷ։ Ի գաւառիս Ծոփաց, յանապատս որ կռչի Ասորեմայր. ընդ հովանեաւ սուրբ Կիրակոսի եւ առաջնորդի սորա սրբազան եպիսկոպոսի Տէր Վարդանա(յ). հրամանաւ եւ ծախիւք աստուածասէր եւ քրիստոսադաւան քահանայի Կարապետ երիցու, որ դրեալ ետ զսա ի լարդար վաստակոց իւրոց, ի յիշատակ իւր եւ ղաւակաց իւրոց Բանարգէս երիցու եւ այլոցն. եւ ամուսնոյ իւրոյ։ Արդ որք ընթեռնոյք զսա, յիշեսջիք անմոռաց յաղաւթս ըզստացող սորա եւ զգծող եւ զծնողքն մեր եւ Աստուած զձեզ յիշէ ամէն»։ 2. Թղ. 113ա։ «Կատարեցաւ կարդ թաղման քահանայից ի սերտ եւ յընդիր աւրինակէ. ձեռամբ Վարգանա(յ) մեղաւոր եւ անպիտան քահանայի. հրամանաւ եւ ծախիւք աստուածընկալ եւ սրբասէր քահանայի Կարապետի եւ երեց որդ(ւ)ոց իւրոյ Բաներգեսի, որոց ողորմեսցի Տէր Աստուած իւրեանց եւ ծնողաց իւրեանց. եւ վայելեալ տացէ ըցկտակս զայս իւրեանց եւ զաւակաց նոցա»։ 3. Թղ. 170ա։ «Տէր Աստուած ողորմեա ստացողի սորա նարապետի պատուական քահանայի, եւ մեղաւոր եւ անպիտան զծողի սորա Վարդանա(յ) ամէն»։ 4. Թղ. 153բ. Կայ մանր, բայց հին բոլորգրով նորոգողէն հետեւեալն. «Զսակօ աշխատողակս եւ զփափագող ճառիս զՏէր Յակ(ո)բ միով տէր ողորմիւ յիշք»։

Informations

. Ձեռագիրս 1877ին մտեր է հաւաքմանս մէջ. ստացուած ի Կ. տոլիս, ձեռամբ Սերորէ նղայի նլիշան։ Մատեանս է Մաշտոց մասնական, այսինքն կը պարունակէ եպիսկոպոսի կամ քահանայաթաղի կանոն, կիլիկեան ընդարձակուած կարգաւորութեան համաձայն՝ 12 օրէիւք, ուր զետեղուած են բազմաթիւ ընթերցուածներ, Աղօթքներ, Հանգիստ Յովհաննու Աւետարանչի, Սիմաքոսի, Եփրեմի, եւ այլ անանուն ճառեր եւ Տեսիլներ հետեւեալ կարգով. 1. Թղ. 1բ։ «Կանոն յորժամ եպիսկոպոս կամ քահանա(յ) վախնանի առ ի թաղումն, այսպէս յղարկեն։ Առնու եպիսկոպոսն զրազմութիւն ուխտին, եւ երթան ի տեղին ուր զհանկիստն կամին կատարել։ Եւ ասեն Սաղմոս ՉԹ. Կցուրդ. Զգործս ձեռաց մերոց ուղիղ ար։ Ընթ. Յառակաց. Իմաստութիւն շինեաց իւր տուն»։ (Այս եւ յաջորդ ընթերցուածներն, եւն [Թղ. 2ա-3ա1 հմմտ. Ա. Մաշ. § 47. Թղ. 188ա2-189բ1)։ - Թղ. 3բ (ունի յաւելուածով) «Պաւղոսի առաքելոյ Յեբրայեցւոց թ. Ունիմք այսուհետեւ եղբարք համարձակութիւն ի մուտս սրբութեան արեամբն Յիսուսի»։ Ասկէ մինչեւ Թղ. 12ա1, ամենայն ինչ «մմտ. է Ա. Մաշ. § 47. Թղ. 193ա1-197բ2։ Մանօթութիւնները չկրկնելու համաբ, կը ծանուցանենք հոս, որ նոյնութիւնները աւելորդ կը համարինք ցանկել ի յաջորդն, այլ միայն Ա. Մաշտոցէն տարբեր կամ եկամուտ յաւելուածները, եւ երբեմն իսկ յապաւումները։ Իսկ մնացեալներուն Համար կը դրկենք ըեթերցողք և. Մաչտոցին։ Թղ. 12բ։ «Ընթ. ի Ծնընդոց. Եւ խաւսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի եւ ընդ Ահարոնի ի Հովր լերին»։ - Թղ. 17բ (ունի յաւելուածով)։ «Ընթ. Յես. մարգարէէ. Մահ արձակեաց Տէր ի վերա(յ) Յակոբա(յ)»։ - Թղ. 18ա։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղթոյն. Պաւղոս կալանաւոր Յիսուսի Քրիստոսի»։ - Թղ. 18բ։ «Աւետ. ըստ Մատթէոսի (տարբեր). Յայնժամ ժամանակի պատասխանի ետ Յիսուս և ասէ. Գոհանամ զքէն Հայր»։ - Անդ, «Երանել(ւ)ոյն Թարէոսի առաքելոյն յաղագս հանգուցելոց եւ յարութեան մեռելոց. Արդ հոգի ամենայն մարդոյ որ ելանէ ի մարմնոյ աստի է աւթեւանք եւ բնակութիւնք նոցա ի հանկստեան»։ Վերջ Թղ. 19բ։ «Քանղի այժմ խորհրդովւ ձերովք պատճառիք զանգիտութիւն, բայց ի ճշմարտութեան ոչ կարէք պատճառել, յասել մարգարէին, եթէ Եղիցին ամենեքեան ուսեալք յԱստուծոյ»։ (Տես Թանդ. Հին եւ Նոր Դպր. Անկան. Գ. տպ. 1904, եր 462-3) - Թղ. 20ա։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորընթացոց երրորդ թ. Քանզի Աստուած որ ամենայնի Տէրն է Հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի որ արար զերկինս եւ զերկիր, առաքեաց առ հրէայսն զի ի մեղաց անդի կորզեսցէ եւ հանցէ յարդարութիւն» եւն։ (Տես Ջօհր. տպ. համար 11-31)։ վերոյիշեալ անվաւեր գրուածներու կիրառութիւնը ԺԳ դարու Ծիսարանին մէջ ուշադրաւ է. զի Ա. Մաշտ. չունի զայն։ Թղ. 21ա։ «Երանել(ւ)ոյն Գրիգորի աստուածաբանի ի բանն որ առ Կեսարոս եղբայրն իւր. Հաւանիմ իմաստնոյն բանի, եթէ հոգի ամենաբարի եւ եւ աստուածասէր յորժամ ի կապակցէ իւրմէ արձակեսցի, այսինքն ի մարմնոյ աստի ի բաց վճարի վացվաղակի, սգալով կա(յ) եւ մնա(յ) ի նմանէ բարին որ լինելոց է»։ - Վերջ Թղ. 22ա։ «Եւ նովաւ հանդերձ զկեանս իբրեւ ի հեռաւորութիւն իմն ողբային, եւ նորին աղագաւ փափագի եւ ճեպի առ ի լուծումն», Անդ։ Խրատ. «Եւ ապա փոխեն յայլ տեղի եւ ասեն Սղ. ԿԹ. Աստուած յաւգնեալ ինձ նայեաց եւ Տէր։ Պաւղ. առ. ի Կորնթ երրորդ թղթ. Այսպէս ասէ Տէր Աստուած որ արար զքեղ Յակոբ եւ ստեղծ զքեզ Իսրայէլ» (հոս վրիպած է գրիչն Եսայիի մարդարէութիւնը՝ առաքելոյն խորագրելով)։ - Թղ. 22բ։ «Պաւղ. առ ի Կորնթացւոց երրորդ թղթ Եղբարք այլ դուք զաւրութեամբն Աստուծոյ ի բաց մերժեցարուք ի նոցանէ»։ - Վերջ Թղ. 23ա։ «Եւ ոչ արտեւան մի կորացաւ եւ ոչ մազ մի ի մարմնոյ նորա (Յիսուսի) թափեցաւ, որչափ եւս առաւել վասն ձեր թերահաւատք»։ (Թէ՛ առաջին եւ սոյն մասի մէջ կան Զօհր. տպագրութենէն զգալի տարբերութիւններ եւ ընտրելագոյն ձեւեր)։ Թղ. 23բ։ «Քարոզէ. Ենդրեսցուք հաւատով, Եւ ասէ զաղ. Տէր Աստուած անճառ լոյս եւ անստուեր ճառագայթ»։ - Թղ. 24ա։ «Ապա փոխեն յայլ տեղի եւ ասեն Սղ. ՂԱ. Կց. Արդարքն որպէս զարմաւենիս ծաղկեսցեն։ Ընթ. Յես. մարգարէէ. Լուարուք ինձ կղզիք եւ ունկն դիք հեթանոսք»։ - Անդ։ Եթէ հաւատասջիք դուք ի Տէր Յիսուս Քրիստոս յարուսցէ զքեզ որպէս եւ ինքն յարեաւ»։ - Վերջ Թղ. 25բ։ «Եւ եղիցի ընդ քեզ խաղաղութիւն եւ շնորհք անդրանկին սիրեցելոյն Տեառն. Եւ Տէր ընդ քեզ ամենեսեան ամէն»։ (Ընդգծուած բառերը չունի, Զօհր. տպադրութիւնը)։ - Թղ. 26ա։ «Երանելոյն Սիմաքոսի ի մահ ուսումնակցի իւրոյ. Ո՜վ եղբայր սիրելի եւ մերձաւոր հոգւոյ իմոյ, երկրորդ Յովնաթան մեզ կապեալ ընդ սէր Դաւթի. քանզի եւ դու խանդակաթ արարեր զմեզ առ սէր քո(յ)ոյ մերձաւորութեանդ»։Վերջ Թղ. 26բ։ «Ապա որչափ եւս առաւել ի Քրիստոս ննջեցեալքն վայելեսցեն ի նորա մարդասիրութիւնն ի ձեռն արեանն Յիսուսի որում փառք յաւիտեանս ամէն»։ Գեղեցիկ հատուածս հաւանօրէն Ս. Սիմաքոս Քապի - որ յամի Տեառն 496-514 գահակալած կ'աւանդուի, - կամ իր մէկ սիրելի բարեկամին գրած ընդարձակ նամակէն է, եւ կա՛մ դամբանական ճառէ մը։ Յարգի է պատառիկս անով մանաւանդ որ Քահանայապետիս այնքան գրուածներէն ժամանակն հազիւ թէ 2-3 պատառիկներ մեզ հասուցեր է։ Հայերէն թարդմանութիւնն իսկ բաւական ձին կը տեսնուի իր քնտիր չարարանութեամբ։ Թղ. 27բ (Ունի յաւելուածով)։ «Ընթ. Յերեմիա մարգարէէ. Յիշեա Տէր որ ինչ անցք անցին ընդ մեզ»։ - Թղ. 32բ (Վասն դտանելոյ քարոզին յաջորդող Աղօթքը կը տարբերի (Ա. Մաշտ. Թղ. 207ա2.էն), այսպէս. «Ամենակալ Տէր մեր որ բարերարութեամբդ քո զաշխարհս արարեր»։ Թղ. 33ա կայ եր. «Յետ այսորիկ ասեն Սղ. ի թիւ ՃժԷ. Խոստովան եղերուք Տեառն զի բ։ Ասասցէ տունն Իսրայէլի զ։ Եւ բառնան քահանայքն եւ մտանեն յեկեղեցին. եւ դնեն ի մէջ տաճարին. Եւ կատարեալ զՍաղմոսն Քարոզէ. Աւրհնեալ է Աստուած եւ հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի որ արժանի արար զմեզ ի տաճարի փառաց իւրոց խընդրել զքաւութիւն եւ զթողութիւն մեղաց մերոց, ամենակալ Տէր Աստուած մեր կեցոյ եւ ող։ Կեցոյ Տէր։ Ընթ. Յառակաց. Աստուած հարց եւ Տէր ողորմութեանց»։ 33բ։ «Ընթ. Յես. մարգարէ. Հոգի Տեառն ի վերա(յ) իմ վասն որոյ եւ աւծ իսկ զիս»։ - «Պաւղոսի առ. ի Տիմաւթիա թղթ. Զայս վկայութիւն դնեմ առաջի Աստուծոյ եւ Յիսուսի Քրիստոսի»։ - Թղ. 34բ։ «Ալելու Սղ. ՂԹ. Աղաղ։ Աւետ. ըստ Մատթէոսի. Յայնժամ ծագեսցին արդարքն իբրեւ զարեգակն»։ Ճմո 2 րո. ուա։ Թղ. 36ա։ «Յետ այսորիկ այս կանոն կատարի. Սղ. ԽԲ. Կց. Մտից առաջի սեղ։ Ըեթերցուած ի ժողովողէն. Ունայնութիւն ունայնութեանց ասաց ժողովողն»։ - Անդ «Ընթ. Յառաջին թագաւորութենէ. Եւ գնաց Սամուէլ ի տուն իւր յԱրեմաթեմ»։ - Թղ. 37բ (փոխ. Պետր. ի Կաթ.) ունի «Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղթ. Ցուցանեմ ձեզ եղբարք զաւետարանն»։ - Թղ. 39ա։ «Ալելու. Սղ. ԻՉ. Տէր լոյս եմ եւ»։ - Աւետ. ըստ Յոհաննու. Ամէն ամէն ասեմ ձեզ, եթէ ոչ հատն ցորենոյ»։ Թղ. 39բ։ «Եւ ելանեն ի բեմբն եւ ասէ զաղաւթս. Եկեալ եմք երկիր պագանել առաջի սուրբ փառաց աթոռոյ քո, եւ ի խորանի սրբութեան», առաջին 21 տողերը նոյնպէս չկան Ա. Մաշտ. Թղ. 211ա1։ Իսկ Աղօթին մնացեալ մասն, ինչպէս եւ յաջորդ Խրատագիրն՝ այլովք հանդերձ, հմմտ. Ա Մաշտ. Թղ. 211ա1-216ա2. Թղ. 50ա։ «Եւ ասեն Սղ. ԾԹ. Կց. Ետուր երկիւղածաց քոց նշան։ Ընթ. Յառակաց. Փայտ կենաց է ամենեցուն»։ - Թղ. 50բ։ «Ընթ. Յես. մարգ. Այսպէս ասէ Տէր, ըստ աւուրց փայտին կենաց»։ - Անդ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղ. Ինձ այսպէս թուի եթէ զմեզ առաքեալս յետնորդս արար Աստուած»։ - 51ա։ «Ալելու Սղ. Նշանեցաւ։ Աւետ. ըստ Մատթէոսի. Յայնժամ թէ ոք ասիցէ ձեզ եթէ ահաւասիկ աստ է Քրիստոսն»։ - Թղ. 52ա։ «Քարոզէ. Աղաչեսցուք զմարդասէրն Աստուած զի պահպանեսցէ զմեզ նշանաւ խաչիւն իւրով յերեւելի եւ յաներեւոյթ թշնամ(ւ)ոյն զՏէր աղ.»։ Թղ. 52բ։ (Աղօթք). «Ճառագայթ համատարած եւ աթոռ աստուածահոյլ սեռիցն եւ պսակ եկեղեցւոյ»։ - Թղ. 58բ։ «Աւետ. ըստ Մարկոսի. Այլ վասն աւուրն այնորիկ եւ ժամուն»։ - Թղ. 59ա (Վասն ի գիշերի Քարոզէն վերջ)։ «Եւ ասէ զաղաւթս զայս. Փողն երկնային անսա(յ) հրամանին, զինչ արասցես ժամուն այնմիկ»։ - Թղ. 61ա։ «Քարոզէ. Վասն ուղղելոյ։ (Աղօթք). Հայր ամենայնի եւ Տէր զաւրութեանց դու ինքնին ես»։ - Թղ. 63բ։ «Աւետ. ըստ Յոհաննու. Ես եմ հացն կենաց»։ - Թղ. 64ա։ «Քարոզէ. Վասն գտանելոյ։ (Աղօթք). Յոյս կենաց եւ ընդունող աղաւթից Աստուած եւ Տէր, կարդամք եւ պաղատիմք»։ - Թղ. 67ա։ «Ընթ. Յառակաց. Իմաստութիւն յելս ճանապարհաց գովի»։ - Թղ. 67բ։ «Ընթ. ի չորրորդ թագաւորութենէ։ Եւ Եղիսէ հիւանդացաւ»։ - Թղ. 68բ։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Փիլիպպացւոց Եղբարք ընդ այս խնդամ եւ ուրախ եղէց»։ - Թղ. 69ա։ «Ալելու Սղ. ՃԽԱ. Ձայնիւ ըմով ես առ Տէր կ։ Աւետ ըստ Յոհաննու. Պատասխանի ետ Յիսուս եւ ասէ ցնոսա. Ամէն ամէն ասեմ ձեզ, ոչ կարէ որդի մարդոյ»։ - Թղ. 69բ։ «Քարոզէ. Վասն ուղղելոյ։ Եւ ասէ զաղ. Յայնժամ գայ Յիսուս Քրիստոս յերկնից վաղվաղակի»։ Թղ. 72բ. Խրատ. «Եւ բառնան քահանայքն եւ երթան կցրդիւ ի հանկիստն։ Եւ ասեն Զամբիծսն ալելուաւ. Երանեալ են ամբիծքն ի ճանապա։ Եւ ապա ասեն Սղ. ՃԽԲ. Կց. Հոգիցքք բաքե առաջնորդեսցէ»։ Թղ. 73ա։ «Ընթ. Յառակաց. Աստուած հաստատեաց զմարդն յանեղծութեան»։ Անդ։ «Ընթ. Յես. մարգարէէ. Եւ կատարեսցին աւուրք սգոյ քո»։ - Թղ. 74ա։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղթ. Յամենայն ժամ զմահն Յիսուսի ի մարմինս մեր կրեսցուք»։ - Թղ. 75ա։ «Ալելու Սղ. ՀՁ. Ձայնիւ իմով ես առ Տէր կարդացի։ Աւետ. ըստ Ղուկա. Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս ասէ. Այլ զի յառնեն մեռեալք, եւ Մովսէս գուշակեաց ի մորեն(ւ)ոջն»։ - Թղ. 75բ (Վասն գտանելոյ-էն վերջ ունի Աղաւթքս). «Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած մեր որ մարդասիրութեամբդ քո առեր հող»։ Թղ. 77ա ունի Խր. «Յետ այսորիկ այս կանոն կատարի. Սղ. ՃԺԴ. Կց. Դարձ անձն իմ հանկիստ քո զի Տէր կոչեաց զքեզ»։ Թղ. 77բ։ «Ընթ. ի Գործոց առաքելոց. Եւ ի Մեղիտէէ յղեալ յԵփեսոս»։ (Հմմտ. Ա. Մաշ. Թղ. 216բ1)։ - Թղ. 79բ։ «Քարոզէ. Վասն առաքման հրեշտակին որ եկեալ տարցէ զհոգի սորա խաղաղութեամբ յանստուեր աւթեւանսն զՏէր աղ.»։ - Անդ։ «Աղաւթք. Աստուած ճշմարտութեան եւ Տէր ողորմութեան, հայեաց յերկնից»։ - Վերջ Թղ. 80բ։ Թղ. 81ա։ «Եւ տեառնագրեն զդին ամենայն քահանայքն եւ իջուցանեն ի գերեզման ասելով Սղ. Մերձեցաւ անձն իմ ի հող։ Կց. Մերձեցաւ անձն իմ ի հող յորմէ ստեղծա եւ ճաշակեցի զդառնութիւն։ Մահ մարգարէիցն այս է։ Ընթ. Յես. մարգարէէ. Եւ եղև յամին յորում մեռաւ Ողիա արքա»։ - Թղ. 81բ։ «Մահ Եսայեա մարգարէի. Եսայիա որդի էր Ամովսեա ի Թեկուա ի ցեղէ Յուդա»։ - Վերջ Թղ. 83ա։ «Վասն այնորիկ անէծ Աստուած զզաւակ նորա (Եզեկեայ) ի ծառայութիւն թշնամեաց իւրոց եւ անպտուղ արար զնա»։ Ասկէ մինչեւ Թղ. 90բ փոփոխակի մէջ կը բերուին մեծ եւ փոքր մարդարէներէն նախ մի մի ընթերցուած եւ ապա Մահերը, որ յոյժ տարօրինակ է, եւ աւելորդ է ցանկել մի առ մի։ Մահերս մեծապէս կը տարբերին 1896ի վենետկեան տպագրութենէն, աւելի ընտիր ընթերցուածներով, շարաբանութեամբ, եւ ուշագրաւ։ Օրին. աղագաւ, ուր սպագրութիւնը կաթատ կերպով կ'ընդհատուի՝ թողլով անիմաստ վերջին բառերը, Մաշտոցս ունի առաւելաւն այսպէս «Քանզի Սողոմոն արար զգերեզմանս քահանայիցն Դաւթա հաւր նորա ծրագրեալ յառաջագոյն յարեւելից կողմանէ Սիոնի, ունի մաւտ ի Գաբաւոնէ մաւտ ի քաղաքն ասպարիսաւք տասն։ Եւ արար Սողոմոն շուրջանակաւ եւթանասուն գործուածով, եւ մինչեւ ցայսաւլ ոչ գիտեն բազումք ի քահանայիցն եւ ոչ ամենայն ժողովուրդն։ Ընդունէր Սողոմոն զոսկի յԵթովպիա եւ զխունկսն որ վասն կասկածի պատերազմացն։ Եւ վասկ զի եցոյց զխորհուրդն Դաւթի եւ Սողոմոնի՝ Եզեկիու բաբելացւոցն եւ պղծեաց զոսկերս տեղոյ հարց իւրոց, վասն այնորիկ անէծ Աստուած զզաւակ նորա ի ծառայութիւն թշնամեաց իւրոց եւ անպտուղ արար զնա» Ափսո՛ս որ Անվաւեր Գրոց հրատարակիչը ներկա, Մաշտոցս տեսած չէ, որ իր դործածած Ձեռագիրներէն աւելի հին է։ Թղ. 96բ։ «Հանկիստ երանել(ւ)ոյն Յոհաննու առաքելոյ եւ աւետարանչի. Էր ընդ եղբարսն երանելին Յոհաննէս մեծ ուրախութեամբ ի Տէր»։ - Վերջ Թղ. 101ա։ «Եւ մինչդեռ մեք ուրախ էաք եւ լայաք, աւանդեաց զհոգի իւր երանելի սուրբ առաքեալն եւ աւետարանիչն Յոհաննէս ի ձեռն Տեառն ի փառս ամենասուրբ Երրորդութեանն այժմ եւ միշտ եւ յ»։ Գրուածս իր ամբողջութեամբ պահուած է հոս մինչդեռ Ա. Մաշտ. ի մէջ սկիզրէն մաս մը միայն կայ, Հոս Հանգիստը շատ կը տարբերի Ա. եւ Բ. Մաշտոցներէն, եւ Ջօհր. տպագրութեան աւելի մօտ է, թէեւ ոչ ըստ ամենայնի։ Այս տեղ կ'ընդհատուի աղերսը Ա. Մաշտոցին հետ եւ մեր ալ բաղդատութիւնը։ Մինչ նա թերի կերպով ընդհատուած է հոն, սա կը շարու նակուի ընդարձակորէն, այսպէս Թղ. 101ա։ «Եւ ապա խփեալ զտապանն ասեն Սղ. ողբաձայն Ձէ. Կց. Եդին զիս ի գբի ներքնումն։ Ընթ. Յառակաց. Ամենայնի ժամանակ է եւ ժամանակ ամենայն իրաց»։ Թղ. 101բ։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղթ. Արդ խորհուրդ մի ասեմ ձեզ»։ Թղ. 102ա։ «Աւետ. ըստ Մաթէոսի. Եւ յորժամ եկեսցէ որդի մարդոյ»։ - Թղ. 103ա։ «Քարոզէ. Վասն գտանելոյ։ Աղաւթք. Տէր Աստուած հայր անսկիզբն որ անեղդ ես»։ Թղ. 105բ։ Խրատ. «Եւ ծածկեն զգերեզմանն ասելով. Հաւատ ունելով։ Եւ ապա ասեն՝ Փառք ի բարձունս, զի մխիթարեսցեն զվշտագնեալքն սրտիւք»։ Անդ։ «Եւ ապա ընթեռնուն առանց ալելուի. Աւետարան ըստ Ղուկասու. Մի երկնչիր հաւտ փոքրիկ»։ - Թղ. 106ա։ «Քարոզէ։ Վասն ի վերուստ պահպանութեան առ ի Տեառնէ անձանց մերոց եւ հահոյական աղաւթս առնելով զՏէր»։ - Թղ. 106բ։ «Եւ ասէ զաղաւթս զոր ասացեալ է սրբոյն Բարսղ(ի) Կեսարու հայրապետի. Գոհանամք զքէն Տէր Հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ - Թղ. 110բ։ «Յետ այսորիկ ասեն Սղ. ՃԱ. Տէր լուր աղաւթից իմոց։ Ընթ. Յոբա. Ո՜վ պատմեսցէ յանդիման զճանապարհս նորա»։ - «Պաւղոսի առ. ի Հռոմայեցւոց թղթ. Աղաչեմ զձեզ եղբարք»։ - Թղ. 111ա։ «Ալելու Սղ. ՃԼԷ. Խոստովան եղէց քեզ Տէր բոլորով սրտիւ իմով առաջի հրեշտակաց։ Աւետ. ըստ Մարկոսի. Եւ իբրեւ երեկոյ եղև քանզի ուրբաթ էր»։ - Թղ. 111բ։ «Քարոզէ. Վասն գտանելոյ։ Եւ ասէ զաղաւ. Որ առաքեցար ի հայրական ծոցոյ Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս»։ - Վերջ Թղ. 113ա։ 2. Թղ. 119ա։ «Կանոն երկրորդ աւուրն։ ժողովին ընդ առաւաւտն ի գերեզմանն, եւ այս կանոն կատարի։ Սղ. ԻԹ. Կց. Ընդ երեկոյս հանկիցեն լալիք առաւաւտու եղիցի։ Ընթ. ի Ծննդոց. Եւ մնաց Յակոբ միայն եւ մարտեաւ այր մի ընդ նմա»։ - Թղ. 113բ։ «Ընթ. Յես. մարգ. Այսպէս ասէ Տէր. Գամ ժողովել»։ - Թղ. 114բ։ «Պետրոսի առաքելոյ ի Կաթողիկէից թղթ. Զայս ձեզ սիրելիք երկրորդ թուղթ գրեմ»։ - Թղ. 115բ։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Թեսաղոնիկեցւոց թղթ. Գոհանալ պարտիմք զԱստուծոյ»։ - Թ110բ։ «Ալելու Սղ. ՃԱ. Տէր լուր աղաւթից իմոց։ Աւետ. ըստ Յոհաննու. Ամէն ամէն ասեմ ձեզ, եթէ ոչ հատն ցորենոյ»։ - Թղ. 117ա։ «Քարոզէ. Վասն հրաժարելոյ անձանց ննջեցելոց ի Քրիստոս զՏէր»։ - Անդ։ «Աղաւթք. Տէր Աստուած յաւիտենական անըսկիզբն»։ 3. Թղ. 123ա։ «Կանոն երբորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն եւ ասեն Սղ. ՃԽԲ. Տէր լուր աղաւթից իմոց։ Ընթ. Յես. մարգարէ. Այսպէս ասէ Տէր. հոգի յինէն ելցէ»։ - Թղ. 123բ։ «Ալելու Սղ. ՃԻԹ. Ի խորոց կարդացի առ։ Աւետ. ըստ Յոհաննու. Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս ասէ. Ես եմ հացն կենաց»։ Թղ. 124ա։ «Քարոզէ. Վասն կոչման Տեառն ի ձեռն հրեշտակին որ աւանդեաց զհոգի սորա ի խորանս լուսեղէնս զՏէր»։ - «Եւ ասէ զաղաւթս զոր ասացեալ է սրբոյն Ստեփաննոսի Սիւնեաց եպիսկոպոսի. Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած ամենակալ յամենայնի»։ 4. Թղ. 127բ։ «Կանոն չորրորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն եւ ասեն Սղ. ԼԹ. Կց. Եհան զիս ի գբոյ տառապանաց ի կաւոյ եւ ի տղ»։ - Թղ. 128ա։ «Ընթ. Յես. մարգարէէ. Այսպէս ասէ Տէր, զարթիր զարթիր երուսաղէմ։ Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղթոյն. Ստթափեցարուք արդարութեամբ»։ - Թղ. 129ա։ «Ալելու Սղ. Խ. Երանի որ խորհի։ Աւետ. ըստ Յոհաննու. Եւ ասէր Յիսուս առ հրեայսն հաւատացեալս։ Քարոզէ. Վասն առաջնորդելոյ սմա յերկրէս յերկինս հրեշտակին խաղաղութեան զՏէր»։ - Թղ. 129բ։ «Աղաւթք. Որ արարիչդ ես ամենայն արարածոց»։ 5. Թղ. 130ա։ «Կանոն հինկերրորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն եւ ասեն Սղ ՄԳ. Կց. Ահա Աստուած աւգնական իմ եւ Տէր ընդուն։ Ընթ. Յես. մարգարէ. Այսպէս ասէ Տէր. Ոչ եւս եղիցի արդարոյն արեգակն ի լոյս տուընջեան»։ - «Պաւղոսի առաքելո, ի Հոսմայեցւոց թղթ. Իսկ արդ եթէ Քրիստոս ի ձեզ է»։ - Թղ. 130բ։ «Ալելու Սղ ՃԺ. Խոստովան եղէց քեզ Տէր։ Աւետ. ըստ Յոհաննու. Ես եմ լոյս աշխարհի»։ - Թղ 131ա։ «Քարոզէ. Վասն ի գիշերի։ (Աղաւթք). Յայնժամ թագաւորն մեր եւ փըրկիչ եկեսցէ»։ 6. Թղ. 132ա. «Կանոն վեցերրորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն Սղ. ՃԻԹ. Կց. Եղիցի ականջաց։ Ընթ. Յես. մարգարէ. Ե. ասասցեն յաւուր յայնմիկ ահաւասիկ Աստուած մեր։ Յակոբու առաքելոյ ի Կաթողիկէից թղ. Երկայնամիտ լերուք եղբարք»։ Թղ. 132բ։ «Ալելու Սղ. ԾԳ. Աստուած յանուան քում։ Աւետ. ըստ Մաթէոսի. Եւ յայնժամ տեսցեն զորդի մարդոյ»։ - Թղ. 133ա։ «Քարոզէ. Վասն գտանելոյ։ Եւ ասէ զաղաւթըս զայս. Արարչագործ Աստուած որ մարդասիրութեամբ քո», 7. Թղ. 133բ։ «Կանոն եւթներրորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն, եւ ասեն Սղ. Ճ. Յողորմութիւն եւ յիրաւունս աւրհնեցից ղքեզ Տէր սաղ։ Ընք. Յես. մարգարէ. Այսպէս ասէ Տէր. Եւ կատարեսցին ևւուսք սա դոյ քո»։ - Թղ. 134ա։ «Պետրոսի առ. ի կաթողիկէից. Ամենայն ինչ մեզ իւրով աստուածեղէն»։ - Թղ. 134բ։ «Ալելու Սղ. ՃԽԲ. Տէր լուր աղաւթից իմոց ունկն։ Աւետ. ըստ Մաթէ. Եւ տեսեալ զժողովուրդն ել ի լեառըն»։ - Թղ. 135ա։ «Քարոզէ. Վասն ուղղելոյ։ Եւ ասէ զաղաւթս զայս. Հայր երկնաւոր փրկիչ եւ ողորմած»։ 8. Թղ. 135բ։ «Կանոն ութերրորդ աւուրըն։ Երթան ի գերեզմանն։ Սղ. ՃԱ. Տէր լուր աղ։ Ընթ. Յես. մարգարէ. Այսպէս ասէ Տէր. զգոյշ կացէք։ Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացւոց թղթ. Աւրհնեալ է Աստուած եւ հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ Թղ. 136բ։ «Ալելու արուեստի։ Աւետարան ըստ Յոհաննու. Պատասխանի ետ Յիսուս եւ ասէ ցնոսա. Ամէն ամէն ասեմ ձեզ, ոչ կարէ որդի մարդոյ առնել յանձնէ»։ - Թղ. 137ա։ «Քարողէ. Վասն ուղղելոյ։ Եւ ասէ զաղաւթըս. Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած արարիչ ամենայն արարածոց»։ 9. Թղ. 138բ։ «Կանոն իններրորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն եւ ասեն՝ Սղ. ՉԳ. Կց. Երանելիք են որ բնակեալ են ի տ. Ընթ. ի Սոփոնիա մարգարէէ. Երկերուք յերեսաց Տեառն»։ - Թղ. 139ա։ «Պաւղոսի առաքելոյ ի Թեսաղսնիկեցւոց թ. Ոչ կամիմ եղբարք»։ - Թղ. 139բ։ «Աւետարան ըստ Յոհաննու. Եւ յետ ութ աւուրն դարձեալ էին»։ - Թղ. 140ա։ «Քարոզէ. Վասն գտանելոյ։ Եւ ասէ զաղ. Բարերար Աստուած եւ ամենայն բարեաց առաջնորդ»։ 10. Թղ. 141ա։ «Կանոն տասներրորդ աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն եւ ասեն Սղ. ԻԹ. Կց. Ընդ երեկոյս հանկիցեն լալիք առաւ։ Ընթ. Յանկեա մարգարէէ. Այսպէս ասէ Տէր ամենակալ, ի տեղւոջդ այդմիկ տացի խաղաղութիւն։ Պաւղոսի առաքելոյ Յեբրայեցւոց թղ. Բայց հաստատեալ եմ վասն ձեր սիրելիք»։ - Թղ. 141բ։ «Աւետ. ըստ Մաթէոսի. Դուք էք աղ երկրի»։ - Թղ. 142ա։ «Քարոզէ. Վասն ի վերուստ խ։ (Աղաւթք). Փառաւորեմք զանճառ բարերարութիւնդ քո Քրիստոս Որդի Աստուծոյ»։ 11. Թղ. 142բ։ «Կանոն մետասան աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն եւ ասեն Սղ. ՃԽԱ. Ձայնիւ իմով ես առ Տէր կարդացի։ Ընթ. ի Զաքարիա մարգարէ. Այսպէս ասէ Տէր ամենակալ. դատաստան արդար դատեցարուք»։ - Թղ. 143ա։ «Պաւղոսի առաքելոյ Յեբրայեցւոց. Յիշեցէք զառաջնորդս ձեր։ Աւետ. ըստ Մաթէոսի. Յայնժամ պատասխանի ետ Պետրոս»։ - Թղ. 143բ։ «Քարոզէ. Վասն ուղղ. Աղաւթք. Ամենաղաւր Տէր որ իշխանդ ես կենաց»։ 12. Թղ. 144բ։ «Կանոն երկոտասան աւուրն։ Երթան ի գերեզմանն։ Սղ. ՃԽԲ. Կց. Հոդի քո բարի։ Ընթ. Յեսայեա. Այսպէս ասէ Տէր եւ կատարեսցին սաաաա եւ ժողովուրդք իմ ամենեւին»։ - Թղ. 145ա։ «Պետրոսի առաքելոյ ի կաթողիկէից թղթ. Ամենայն ինչ մեզ իւրով ածեղէն բաւննէ թեամբ»։ - Թղ. 145բ։ «Աւետ. ըստ ՄաԹե2ոի, եւ տեսեալ զժողովուրդսն գթացաւ ի նոսա»։ - Թղ. 146բ։ «Քարոգէ. Վասն գտանելոյ։ Եւ ասէ զաղ. Տէր Աստուած մըշտընջենաւոր եւ անսկիզբն հղաւր զաւրութեամբ»։ - Վերջ Թղ. 149բ։ կանոնիս Ա. Մաշա. Քահանայաթագէն ունեցաց տարբերութիւններէն ակներեւ կը տեսնէ համեմատոդը, թէ ի՛նչպիսի յաւելուածներով ընդարձակուած են ԺՐ. եւ ԺԳ դարերու Մաշտոցները. մանաւանդ ոլ Բ. աւուր կանոնէն մինչեւ ժԲ.ը շատերը՝ Սղմ. Գիրք, Աւետր. եւ կրկնութիւններ են։ 13. Թղ. 150ա։ «Երանելոյն Եփրեմի խռրին Ասոր(ւ)ոյ եւ տիեզերաց վարդապետի ասացեալ վասն անաւրէն ուրացողացն ե։ պիղծ յիշոցնատուացն. եւ վասն չլուծանելո, զուրբաթ կամ զչորեքշաբաթ ուտելով կամ ըմբելով. Ո՛վ եղբարք իմ սիրելիք և քրիստոսասէր ժողովուրդք, լուարուք ինձ եւ ի միտ առէք ցքացցք եւ զպատուիրանս զայս»։ Վերջ Թղ. 160բ։ «Այլ զՔրիստոս փառաւորեսցուք հանապազ, զի նմա վայելէ փառք իշխանութիւն եւ պա»։ Հմմտ. Դ. հառ. Ա. Ոսկեփ. եւ Ա, ԺԵ եւ իԸ սակայն Մաշտոցիս ներկայացուցածը հնագոյն է ե։ աւելի ուղղագիր։ Եփրեմի տպ. Յաղագս ապաշխարութեան 3 ճառերուն եւս աննման է. բայց ոճովն հեռաւոր ագերսներ ունի անոնցմէ վերջնոյն հետ։ 14. Թղ. 161ա։ «Երանելոյն սրբոյն Եւսերի ասացեալ ճառ պատմութեան վասն կիւրակէի. Յետ արձակելոյ յեկեղեցւոյն մինչդեռ նստէր երանելին Եւսեբի եպիսկոպոսն, մատեաւ առ նա Աղեքսանդրոս եւ ասէ»։ - Վերջ Թղ. 170ա։ «Աղաւթեալ պարտ է եւ հասանել սրբութեամբ աւուրն լացցւ թեան, հնազանդել քահանայական իշխանութեան արժանացեալ երկնաւոր ժառանկութեան ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր, որում վայելէ փառք իշխանութիւն եւ պատիւ այժ»։ Հետաքրքրական ճառս (հմմտ. ԻԶ. Ոսկեփ. § 7. Թղ. 172-178) ոչ միայն երեք թուղթ աւելի է, այլ նաեւ գերծ անոր աղաւաղութիւններէն։ Աղեքսանդրոս անուան հետ հոս յիշատակուած Եւսեբիոսն ըլլալու է հաւանօրէն Աղեքսանդրացին, համաձայն իր քարտուղարին Յոհաննու մէկ դրութեան (տես ##### # 6#. 7. 86, բ. 297-310), որ իբր թէ կիւրղի յաջորդած ըլլայ Աղեքսանդրիոյ աթոռին վրայ 7 տարի, եւ իրեն ալ իր աշակերտը Աղեքսանդրոս 20 տարի (տես ձո#, ##1)։ Իսկ այլք Թիլոյի հետ Յուստինիանոս կայսեր ժամանակ ապրող Երկայն կոչուած ու միաբնակ կրօնաւորներէն մին եղած կը համարին, դիտելով մանաւանդ որ Կիւրղի եւ Դիոսկորոսի միջեւ ուրիշ տեղ չկայ Աղեքսանդրիոյ եպիսկոպոսաց ցանկին յէջ. Ճառիս մէջ միարնակ վարդապեաութեան հետք մը չի տեսնուիր, սակայն ամէն իջում դուրս կը ցայտէ խստակեաց կրօնաւորի մը յատուկ անողոք սպառնալիքներ նոյն իսկ հիւանդաց դէմ, եթէ հաղորդութենէն յառաջ կիրակին լուծելու ըլլան։ Յամենայն դէպս լատ տեսակէտներով ուշադրութեան արժանի է գրուածս։ Օրին. աղագաւ։ Թղ. 161ա։ Յիսուսի վերջին ընթրեաց ժամանակ արտասանած այս խօսքերով ... «զայս արարէք առ իմոյ յիշատակի» կը մեկնէ կիրակի օրուան տէրունական յորջորջման բուն պատճառն, այսպէս. «Եւ արդ յիշատակն Տեառն է աւրս այս՝ վասն որոյ տէրունական կոչեցաւ, նտեւ յառաջ քան զտէրունոյն չարչարանսն ոչ կոչիւր տէրունական, ալլ աւր առաջին». եւ Թղ. 168ա. «Եւ արդ ետ մեզ փրիստոս զառաջին աւրն, յորում սկիզբն արար առնել զաշխարհ ամենայն, եւ անուանեաց զնա տէրունական, զի անուն է աւբն այն երկնից, զի դու երկիցես եւ պահեսցես զպատուիբանս նորա»։ Իսկ Թղ. 164ա։ «Կաքաւող կանանց գուսանաց» եւն, կենդանի նկարագիրը կարծէք թէ Ոսկեբերանէն փոխ առնուած են։ Գրուածիս յունարէն բնագիրն ինձ ծանօթ չէ. հայերէնի ուսումնասիրութեամբ կարելի պիտի ըլլայ պարգել Եւսերիոս Աղեքսանդրացւոյ անձի եւ ժամանակի վերաբերեալ հարցը։ 15. Թղ. 170ա։ «Մխիթարութիւն սգաւորաց վասն վախճանելոց երկեղածաց Աստուծոյ. Հայեա դու ի յոյսն վերին՝ որ իջեալդ ես ի խորս խաւարային սգոյդ»։ Վերջ Թղ. 179ա։ «Եւ խոստացելոց բարեացն հասցուք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր որում վայելէ փառք իշխ»։ (Հմմտ. Յոհ. Մանդ. տպ. Վենետկոյ, ճառ ԻԳ.)։ 16. Թղ. 179ա։ «Հարցաքննութիւն սըրբոյն Գրիգորի Հայոց Լուսաւորչին զոր եհարց ցերեշտակն Տեառն մինչ էր յայրին Մանեա. Յաւուր միում շրջէր յանապատին սուրբն Գրիգորիոս, եւ յանկարծակի զմտաւ ածեալ եթէ զինչ են հոգիք մարդկան և ուր երթան»։ - Վերջ Թղ. 190բ. «Եւ դարձեալ զնոյն տալոց է ամենայն արարածոց ի մեծի աւուր դալըստեանն իւրոյ, ընդ որս եւ զմեզ արժանիս արասցէ Քրիստոս Աստուած աւրհնեալ ըզնայր եւ գորդի եւ գսուրբ հոգին այժմ եւ Ձեռադիրներէն ոմանց մէջ Տեսիլ եւս խորագըըուած է։ Անվաւեր գրուածիս ծագումը դեռ անորոշ կը մնայ, սակայն միջնադարեան ըլլալն ինչ ինչ բառերէն եւ բացատրութիւններէն իսկ յայտնի կը տեսնուի։ Զայն ներկայացնող մեր Ձեռագրաց մէջ հնադոյնը կրնայ համարուիլ Մաշտոցս։ Տեսիլս յերիւրեալ է դլխաւորապէս Պողոսի եւ Աստուածածնի Տեսլեանց վրայ. բայց անանունն իր կեղծիքը պարտկելու համար Յաճախապատումէն (ժԵ, ճառ, եր. 151 եւն) եւս փոխառութիւններ ըրած է. հետեւարար է. դարէն շատ վերջը խմբագրուած ըլլալու է, Կայանադրացմէ յուղուած խնդրոյ առիթով մը։ Կայանները (դէթ ըստորինք) թէպէտեւ խաւարչուտ են եւ ի պատիժ մեղաց կարդեալ, բայց ըսա հեղինակին երկրիս վրայ կատարուած ողորմութեանց, աղօթից եւ պատարադաց ձեռքով վախճանեալ հոդիք կը զերծանին անտի եւ աստուածտեսութեան կը հասնին։ 17. Թղ. 191ա։ «Տեսիլ ամենասրբուհո, Աստուածածնին, զոր ետես ամենաւրհնեալն յաղագս տանջանաց մեղաւորաց. Խորհեցաւ ամենասրբուհին երթալ ի լեառն Ձիթենեաց կալ յաղաւթս։ Եւ ի դնալն իւր ասէր առ Տէր Աստուածն մեր. յանուն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սքքցլ եկեսցէ նախազաւրավարն Միքայէյ»։ - Վերջ Թղ. 203ա։ «Փառք բարեգթութեանդ քո, փառք թագաւորութեանդ քո Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոդ(ւ)ոյն սրբոյ այժմ եւ միշ»։ 18. Թղ. 203ա։ «Հարցաքննութիւն Եգրի մարգարէին ընդ հրեշտակն Տեառն վասն հոգ(ւ)ոց մարդկան. Տեսանէր Եզր մարգարէն զհրեշտակ Աստուծոյ, եւ հարցանէր ցնա բան առ բան. եւ հրեշտակն մատուցանէր նմա և ասէր զոր ինչ լինելոց է ի կատարածին»։ Վերջ Թղ. 206բ։ «Նոյնպէս եւ Եղիա հրեղէն կառաւքն յերկինքն վերացաւ. նոյնպէս եւ Դանիէլ եկաց ի գուբ առ...»։ (Մնացեալը կը պակսի)։ Հմմտ. տպ. Վենետիկ, 1890ին Անկ. դիրք Հին Կտակ. Հտ. Ա. եր. 300-303։ Իսկ անոր ծագման եւ աղրերաց վերարերեալ քննութիւնքը տես Հ. Բ. Սարդիսեան Ուսումնասիրութիւնք Հին Կտակ. անվաւեր գրոց վրայ, տպ. Վենետիկ 1898, եր. 452-482։ 19. Թղ. 207ա։ Վասն խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան (սկիզբէն թերի)։ «... նայն հաւատացեալս. զի ուր Բ կամ Գ ժողովեալ, ասէ, յանուն իմ անդ եմ ես ի մէջ նոցա։ Եկայք ամենայն հաւատացեալք ըստ Դաւթի, մտէք առաջի նորա խոստովանութեամբ եւ աւրհնութեամբ յարկս նորա»։ - Վերջ Թղ 215բ։ «... ածելով զար... նավս յայս... ասի խորհու... ւծփաս որ տ...» (մնացեալը թերի)։

Content