1241366. ՈԽԹ1200։
՝ ցածադիր և ան։ կիւնաւոր երկաթագիր, որ ԺԱ.ին յաջորդող դարերուն յատուկ է, որպէս անցման գիր, և մեծապէս կը զանազանի հին երկաթագրէն։ Ա և Ե տնագլուխ տառերու ոտքր հորիզոնական գծով կ՝երկննան սեան մէկ ծայրէն միւսը։
21, իւրաքանչիւրն 8 թուղթք։ Թերթահամարներն ստ. Լուսանցից մէջտեղ դրուած են, և Ժ.էն ետքը Ի. Լ. Խ. ևն կը յառաջեն։
թուղթ բամբակեայ դեղնորակ և կակուղ։
և կողք չունի, զի երկուքէն ևս կապուտ կողոպուտ եղած է - չգիտցուիր երբ -, այլ առանձին ստուարա, թղթեայ տուփի մէջ կը պահուի։
շատ վատ, ամբողջ թուղթերն կարի կողմէն կտրուած են, իսկ ներքին լուսանցքն երկուստեք առ ի շեղ կտրուած են մինչև գրերը, իսկ վերիններն ալ ետքի կազմողէն։ Մատթէոսի պատկերը կը պակսի. այսպէս և առաջին թուղթն ինկած ըլլալով՝ կիսախորանին հետ, նոր գրչութեամբ լրացուած է։ Թղ. 148 - 149 սիւներու վարի կողմերն յոյժ մաշած և բզրկտուած են։ Թղ. 205-221 և 234-314 սիւներու ներքին մասունքը լուսանցքին հետ բզըկ. տուած են։ Թղ. 110բ. լուսանցազարդին գեղեցկագոյն մասը կտրուած հանուած է։ Մի քանի տեղ ալ սև մելանով խաղացեր են լուսանցից վրայ (բժշկութեան,, ևն) բառեր ծրելով։-
նախկինն անյայտ, ապա՝ Տէր Յովանէս երէց, ապա այլք։ - ՅԻՇԱՏԱԿԱԳՐՈՒ ԹԻՒՆՔ Թղ. 81բ, 82բ, 89բ, 90բ (նկարին վրայ), 148ա 226բ, 527, 315բ2, 316ա։
չունի։
հագիւ 3-4. նշա։ ըալցբ է բղ. 56բ, կարմրագիր ինին իր անսոցս, երկայնութեամբն ու նետածիգ աղեղի վերջաւորութեամբը։
։ բազմաթիւ են, մեծագոյն և միջակ մեծութեամբ. ամէնքն ալ քառագունեան են, ինքնագիւտ, անմովու և բերեցիկ մոտիւներով, մասնաւորապէս տես Թռ 36ա2, 88ա2, 98բ1, 110բ1, 118ա2, 138ա1, 146բ1, 221ա 225բ1, 243ա2, 245բ2, 246բ1, 260ա2, և 263բ1 լուսանցա զարդքն։
3, (Մատթէոսին ինկեր է) Թղ 90բ. Մարկոս ոտքի վրայ կանգնած՝ ձեռքն ա երկայն և խաչգլուխ գաւազան։ Թղ. 148բ. Ղու։ կաս. քառագոյն տարազուք և նայն գիրքի մէջ. ձախակողմն ալ կեցած է (շրջանակի մէջ) իրեն հասակաչափ մեծ խաչ մը՝ օձապարոյր։ Թղ. 242բ. Յով. հաննէս. նոյն տարազով և խաչագլուխ գաւազանով։ Զորսն ալ ներսէն եկեղեցական սպիտակ շապիկ հագած են՝ կարմիր - կանաչ և դեղնագիծ ե, գերօք և գօտիով, իսկ վրայէն հայկական կամ լա։ ևս զպտական շուրջառ՝ լատինաց երկայն 11օ։ նմանութեամբ, ոտքերնին ալ միջնադարեան կարմիր կօշիկ։ Նկարներս յոյժ տարօրինակ են և անկա տար. ներկերը թէպէտև նոյն են լուսանցազարդե, րու գոյներուն հետ, բայց նկարիչն շատ անարուեսս է քան զծաղկողն, նոյն իսկ եթէ միևնոյն անձի գործ՝ համարուին թէ՝ անոնք և թէ ասոնք։
չկան։
4(Թղ. 1ա. 91ա, 149ա, 243ա՝ առաջինն աղօտ կարմիր ու սևագիծ է, սպիտակ են թակայի վրայ, - որ յետոյ լրացուած է - միւսներէ րազմագունեան են, առանց ոսկւոյ, այսինքն առի նագոյն կարմիր, դեղին, կապոյտ, սրճագոյն և կանաչ։ Ղուկասուն (Թղ. 149ա) իրաւամբ աւելի խորան մ.է քան կիսախորան, զի երեք աշտարակածև նրբա զարդ սիւներու վրայ հաստատուած սիրուն կըկնա կամար մէ, իր ճարտարապետական յօրինուածով ինքնայատուկ ու ուշագրաւ, շատ պարզ՝ բայց գեղեցիկ գրուազներով. սիւները վերէն մինչև վար։ լուսանցքի կէսը կը հասնին։
կարմիր են. այսպէս նաև մեծ գլուխներու սկզբնատողերը։ Իսկ չորս աւետարանաց սկզբնատողերն փոփոխակի առաջին տառը կարմիր և երկրորդը սևագիր, երրորդը նորէն կարմիր, այս։ պէս մինչև տողին վերջը, որ անսովոր է։
Թղ 35բ2, 90ա։ 242ա, 316բ։
բազմաթիւ են 4 ընդհանրապէս համառօտ, գլխաւորապէս։ 1. Յովհաննու աւետարանին վերջ կայ գըրչէն, նոյն երկաթագրով։ փառք ամենասուրբ երրորդութեան ի բարձունս, հաւր և որդւո և սուրբ հոգւոյն, այժմ և միշտ, և յաւիտեան։ յաւիտենից ամէն։ Որ արժանի արար զանարժան ծառայս իւր զԲարսեղս հասան(ել) ի վերջ սուրբ աւետարանիս։ Ի թուականութեանս Հայոց ի Ո։ Խ։ Թ (կարմրագիր)։ Գրեցաւ սուրբ աւետարանս ձեռամբ Բարողի մեղուցեալ աշխատողի. Արդ աղաչեմ զամենեսին որք կարդայք, կամ աւրինակէք, վասն սիրոյն Քրիստոսի, յիշեցէք ի Քրիստոս զամենամեղ աշխատողս զԲ.(արսեղ Եւ զծնողսն իմ՝ զԳրիգոր և զԲահրիկ, և զքոյր իմ զՇահաստ(ն)։ յիշեսջիք և զուսուցիչսն մել և զառաջնորդ տեղոյս զՂեւոնդ, եւ զՆերսէս, և զամենայն հաւատացեալս ի Քրիստոս, և զձեղ յիշէ որ է աւրհնեալ յաւիտե(ա)նս ամէն,։ 2. Թ. 90բ (Մարկոսի նկարէն շապկին (րայ), նոյն գրշէն. րիստոս Աստուած ողորմես Բարաղի և Գրիգորոյ և Բահրկանն և Շահաստնա ամէն։ - Բարեխաւսութեամբ սուրբ աւետարանչացս, և ամենայն սրբոց։ - Եւս աղաչեմ յիշեա Տէր զԲարսեղն և ողորմեաց նմա ըստ մեծի ողորմութեան քոց։ Նոյնէն և նոյն կարմիր մելանով տես նաև (Թղ. 148բ, 242բ) Ղուկասու և Յովհաննու նկարներուն վրայ։ 3. Թղ. 316ա. Նորոգողի խոշոր բոլորգրով կայ հետևեալն. Այլ և ըստացող սուրբ Աւետարանիս, զտէր Յովանէս երէցն և զիւր հոգևոր որդին զԱլէքսիանոս երեցն, և զիւր սրդին զՅաւ. հանն. և իւր որդոցն՝ (վրան տարբեր գրով՝ Բաղտայսարին) տէր Աղարիային, և պարոն Գասպարին, և Կարապետին, որ ետուն կաղմել և կապել զսուրթ աւետարանս, տէր Աղաբիայն, և պարոն Կասպար, ի Թրւին. Ռ. 1 Դ. ամին, ի Մարտի ի ԺԲ. Յիշատակ իւրեանց և ծնօղաց իւրեանց, դեղ և ըսպեղանիք իւրեանց ննջեցելոցն հոգոյն. և պահապան իւրեանց տանն և զաւակաց նոսինս և քաւութիւն մեղաց նոցին և յաջողումն ամենայն բարութեանց իւրեանց. պահէ անփորձ և անաասան ի սարկածիցն զիւական և ի շարեաց որդոց մարդկան, աստ և ի հանդերձեալն ամէն ամէն և եղիցի եղիցի։ Յեռամբ անարժան ձեր ծառային, և ոտնակոխ սուրբ աւետարանիս, որ չեմ յիշման ես եղկելիս. այլ ձեր սուրբաղաւթիւքդ հաշտի ընդ իս, անարժան Գալուստ եպիսկոպոսիս, որ է ուրձնեալ յաւիտեանս ամէն. Հայր մեր որ..։
. Ձեռա գիրս յամի Տեառն 1842 մտեր է հաւաքմանս մէջ. Կ. Պոլսէն դրկուած է ի Վենետիկ, բայց չգիտցուիլ որու ձեռքով։ Մատեանս է Աւետարան մեծադիր և անթերի։ Չունի Նախադրութիւնները, Գլխացան. կերը և Համաբարբառները. չունի - հնագոյն աւետարանաց պէս - նաև Մարկ. ԺԶ. 9 - 20 Ղուկ. ԻԲ. 43-44, Յովհ. Ե. 4, և է. 53-Ը։ 11 համարները։ Աւետարանաց հին գլխահամարները նշանակուած են, բայց խիստ վեր ի վերանց՝ մանաւանդ Ղուկասուն և Յովհաննուն՝ գուցէ այս պատճառաւ յետոյ (երբեմն կարմիլ դեղով և երբեմն սև դեղով) դրուած են գլխահամարներն։ Հին գրիչն միայն Ա, Բ, Գ, և7 տառերով լուսանցից վրայ կը նշանակէ յինանց։ ընթերցուածները. ուստի նոր գրիչ մը ետքէն կրկնած է զանոնք սև մելանով և տգեղօրէն։ Աւետարանիս գրչութեան մէջ կան այլ և այլ թերութիւններ նկատմամբ ուղղագրութեան դիմորոշ դային տեղ ընդհանրապէս տ գրուած է. թէ գոյական և թէ ստացական դերանուանց վրայ ալ յի, այսպէս հնորայ, սորայ, նայ, զնայ նմայ, սմայ, ևն։ Իսկ պատիւն՝ իբր համառօտութեան նշան՝ տարածուած է - հնագոյն աւետարանաց վեց բառերէն դուրս - ուրիշ շատ գոյականներու վրայ ևս. այսպէս նաև վերջակէտն և շեշտը և հարցական նշանը բազմացեր են հոս, որոնք սակայն կարմիր մելանով են, և կրնան յետնագունէ մ՝իսկ դրուած ըլլալ։ Աւետարանաց խորագիրներն ի վերջ աւետարաններուն նորէն կրկնուած են։ 1. Թղ. 1ա1։ Մտաթէոս (առանց խորագրի)։ Գիրք ծնընդեան Յիսուսի Քրիստոսի, ևն։ - Վերջ Թղ. 89բ2։ Մինչև ի կատարած աշխարհի,։ - Անդ։ Աւետարան ըստ Մատթէոսի սրբոյ, (այսպէս ունին և յաջորդքն)։ 2. Թղ. 91ա1։ Աւետարան ըստ Մարկոսի։ Սկիզբն աւետարանի Յիսուսի Քրիստոսի որպէս և գրեալ է, ևն։ - Վերջ Թղ. 148ա2։ Ե։ ոչ ումեք ինչ ասացին զի երկնչէին,։ 3. Թղ. 149ա1։ Աւետարան ըսա Ղուկայ սրբոյ։ Քանզի բազումք յաւժարեցին, ևն։ Թղ. 238բ2։ արիւր և վաթսուն ասպարի սաւ,։ - Վերջ Թղ. 241բ2։ Եւ աւրհնէին զԱստուած,։ 4. Թղ. 243ա1։ Աւետարան ըսա Յովհաննու։ Ի սկզբանէ էր բանն, և բանն էր առ Աստուած, ևն։ - Թղ. 256բ1։ Լուսանցքին վըրայ նոր նօտրագրով յաւելցուած է Պրոբատիկէի հրեշտակին պատմութիւնը. Եւ հրեշտակ Տեառրն իջանէր ըստ ժամանակի, ևն - Վերջ Թղ 315բ1։ Տանել զգիրսն, զոր եթէ գրեալ էինց։