123

ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԼԸ

Թ դար - Ժ դար

ID

Number

123

Old record number

68

Title

ԱՒԵՏԱՐԱՆ ԼԸ

Start date

Թ դար

End date

Ժ դար

Date details

անյայտ, գի կը պակսի գրչութեան գլխաւոր յիշատակարանը. սակայն հաստատուած հնագրական զանազան կռուաններու վրայ, կրնայ՝ ըսուիլ որ հաւանօրէն Թ 86ին այն է, Մլքէի Աւետարանին ժամա, նակակից և գուցէ յառաջ քան թէ ետքը գրուած ըլլայ։ Եւ ահա այդ կռուանները. նախ և առաջ Ձեռագրիս թէ՝ մագաղաթը թէ՝ գիրն և թէ մելանը ոչ միայն յիշեալ Աւետարանի մագաղաթին, գրին և մելանին հետ մերձաւոր նմանութիւն ունին, այլ և անկէց աւելի նախնական պատրաստութեան, ձևաւորման և բաղադրութեան նշաններ ցոյց կու տան. այս։ ինքն՝ սորա մագաղաթը կորուսեր է իր ջլուտ կարծրութիւնն և թուղթի պէս դիւրաւ կը քերուի. մելանը կրկնանիւթ և աւելի թանձր է, այնպէս որ ուր որ սևագոյն տարրը ջնջուած է, գղթորային տարըը դեռ կը մնայ երկաթի ժանգի նման։ Բ. Աւետարանիս թէ խորաններն և թէ՝ լուսանցազարդերն նախնական նկարչութեան ամենապարզագոյն տարերքը դեռ կը ներկայացնեն մեզ և յոյժ հեռի են ԺԱ և ԺԲ դարերու զարգացումէն և դրուագաց նուրբ խտացումէ։ Գ. Որ և է գարդագրի և նոյն իսկ երկայն տնագը։ լուխներու բացակայութիւնը բացարձակապէս, և տառերու պարզագոյն բարեձևութիւնն և յստակութիւնը՝ այլովք հանդերձ։ Դ. Աւետարանիս գրչութեան ման։ րամասն հանգամանքն իսկ նոյնը կ՝ապացուցանեն այսինքն կետադրութիւն կազմողն ընդհանրապէս քա։ ռակուսի կէտն է - ինչպէս տեսանք Թ. 86 և ուրիշ նագոյն Աւետարաններուն մէջ, - որ մերթ միջակետի տեղ գործածուած է, մերթ ստորակէտի, մերթ բութի և ընդհանրապէս ալ վերջակետի տեղ, դնե լով բառին վերջին տառի վերին ծայրի ուղղութեամէ բայց անկէց հեռի։ Շեշտն, որ երկայն ու առ ի շե։ թրաձև մէ, յաճախ կը գործածուի։ Բառերն՝ առանց իրարմէ բաժնելու՝ միայար կը գրուին. միայն նախադասութեան վերջը՝ երբ տողը լրացած է՝ եր, բեմն վերջին տառը, և երբեմն ալ վերջընթերն ա ի միասին՝ անմիջապէս իրմէ նախընթաց տառիկ կլամ երկու տառերուն վրայ կը գրուին, բայց փոքրկացնելով միշտ. երբեմն ալ ընդհակառակն ստո՝ րոտը։ Ուղղագրութեան մասին Թ. 86էն աւելի կա. տարեալ է և տրամաբանական։ Երբ նախընթաց բառին վերջին տառն և յաջորդին ալ առաջինը զայ հանդիպին, առաջնոյն վրայ կէտ մը կը դրուի, այս։ պէս օրին. իմն (Թղ. 4ա1). ԱՌՔԵԶԶՄԱՐԻԱՄ,։ Ի նախ։ դրին - յատկապէս երբ նուիրական անուան կը վերաբերի, վրան երկու քառակուսի կէտեր կը դրուին գրելով այսպէս (Թղ.4ա2)։ Ի հոգւոյն սրբոյէ,։ Թղ 4բ2, ԶՆՈՍԱԻՐԲԵԹՂԵԼՄ)։ ԵԼ Ի ՋՐՈՑ ԱՆՏԻ,, 2։ ՈՒՐ, ևն։ Մի և նոյն նշանը կը կրեն երբեմն երբեմն՝ նաև զայ հայցական նախդիրն և ապ՝ եթէ շաղկապն՝ այսպէս. ԶՍԵՐՄԱՆԻՍ,։ ԱՊԵԹԵ, (յաջորդ Ը և Ա զեղջելուն համար)։ է տառը միայն ինչ ինչ յատուկ անուանց վերջը և երբեմն ալ սկիզբը, օրին. իմն. է։ սայեայ, գործածուած է. այսպէս նաև էական բայի սան ներև և անկո. ձու զեստեն մէչ ևոն անռա նուր բառերու սեռ. և տրկ. այսպէս և բայերու լըծորդման մէջ միշտ Ե ով կը գրուին. օրին. աղագաւ, սեի, ասեի, գիտէի, երկնչէի, թէ, եթէ, Նազարեթ, ևն Հրեշտակ անունը՝ յաճախ ՀՐԵՇՏԱԿ, և ֆարիսեցին ԺԱՐԻՍԱՑԻ, կը գրէ. Գաղիղեայ (սեռ.) Գաղիղեա։ ցւոց, կը գրէ. Կափառնաումը հԿափառնաւում, ևն։ Հնագրական այս և ուրիշ մանրամասնութիւնքը հմմտ։ Թ. 86։

Copy place

անյայտ։

Reference

Type

Number of pages

132

Dimension

32x23 (26x16,5)

Layout

երկսիւն, իւրաքանչիւրն 26x8։

Writing details

՝ մեսրոպեան բարձրադիր՝ բայց մի։ ջակ մեծութեամբ երկաթագիր, յոյժ պարզ, ընտիր և դիւրընթեռնլի (թուի ինձ կրկին գրչութեամբ). Թղ 18- 28, 55 -86 գղթորային ու ժանգատեսակ մելանով, իսկ մնացեալն սրճագոյն. այս մասի գունաթափ եղած տողերն իսկ ժանգի գոյն առած են և կամ խորագոյն հետք թողած մագաղաթին վրայ։ Տնագլուխներն ալ հազիւ կրկին բարձրութիւնը ու. նին սովորական տառերուն։ Ուշագրաւ են երկաթագրիս մէջ Ի տառը, որուն ստորին մասը վերինի կէս երկայնութիւնն ունի և գծէն վար չիջնար, այնպէս որ աջակողմէն ձգուած թևին կամ կէտին հետ բոլորգիր Ո տառի երևոյթն առած է, Կ տառը սէի կը նմանի, միայն աջակողմեան թևին վարի ծայրը սրաձև դէպ ի ձախ հակած է՝ գծէն վար։ Իսկ Թ տառի վարի շրթունքը հաւասար զծով յանախ զիրար կը համբուրեն յուն. երկաթագիր թէտան եման։ Հ, Ճ, Ջ, Գ, և Չ տառերու ձևագրութիւնքն ևս շատ ինքնա։ յատուկ են և բնորոշ։ - ԶԱՐԴԱԳԻՐՔչկան ամենևին։

Codicology

32, իւրաքանչիւրն 8 թուղթք. հին թերթահամարները վերին լուսանցաղքանցից վրայ դրուած են, որոնցմէ շատերը կազմողի ձեռքով կըտրուած են, ոմանք փտութենէ եղծուած և ոմանք ալ թուղթերուն հետ ինկեր ու անհետացեր են։ Իսկ ստորին լուսանցից վրայ սև մելանով դրուած թերթահամարքը շատ նոր են և սխալ. վասն զի հինի Ռ թերթահամարին տեղ՝ Ո նշանակած է. այսպէս և յաջորդքը։

Principal subject

Subject details

մագաղաթ դեղնորակ, հաստկեկ։ պինդ և դիւրաճեղք։ Մագաղաթիս ի բնէ յոռի ըլ։ լալն անկէց իսկ յայտնի է, նախ որ շատ մը թուղթերու թէ սիւներուն մէջ և թէ լուսանցից վրայ 2 մինչև 4՝ հրմտր. մեծութեամբ սնամէջ տեղեր կամ կլորակ ծակեր կան։ Բ. Գրութենէն յառաջ իսկ այլևայ։ թուղթեր արդէն ճեղքուած էին, ոմանք վերէն մին, ի վայր և ոմանք հորիզոնաձև, զորոնք նիւթը պատ։ րաստողն նուրբ լարով կամ սպիտակ մետաքսով կարեր է, և գրիչն այդ կարերուն հանդէպ բառին կէսը ընդհատելով կարէն անդին գրեր է։ Այս տեսակէտով ուշագրաւ են Թղ. 39, 71, 78, 80, 88, 90 կարերն իրենց քաջարուեստ կերպով ըլլալուն և դիչ մացկունութեան համար։ Դարձեալ Թղ. 31-54, 70-86 երկու սիւնամիջի լուսանցքներուն վրայ վերէն մինչն վարը կարգաւ մանը ծակեր կը տեսնուին գնդասեղի, հաւանօրէն անճկելի մագաղաթը շիտակ բռնելու համար ըրած է գրիչն։

Number of lines

21 - 22։

Binding

փայտեայ բարակ, կաշեպատ և զարդարուն - երուսաղէմեան խաչի ձևով.և քայքայուած ըլլալով՝ վերջերս յետի կողին և կըռ։ նակին վրայ սև լաթէ պատեան ագուցուած է տրգեղօրէն. իսկ ներսէն առաջին կողը պատեալ է մութ կարմիր (կիւվէզ) ազնիւ բեհեզով և վերջինն ալ մըթագնած դեղին բեհեզով, հաւանօրէն նախնթաց կազմէն մնացած. վասն զի ասոր շուրջը ագուցուած է առաջնոյն կարմիր բեհեզէն։

State of preservation

ամենավատ, նման Թ. 103ին։ Ձեռագիրս կամ հողի մէջ թաղուած և կամ հըրդեհի մենթարկուած ըլլալու է, վասն զի ոչ միայն արտաքին լուսանցքն ածուխի պէս սևցած են և հալած, այլ ներքին երեսքն իսկ իրարու կպած և աղ. տոտած։ Թղ. 1ա -31բ՝ վերի կողմերը մանաւանդ։ սաստիկ կծկուած, կոշկոռացած և իրարու կպած են։ Թղ. 31ա - 44բ. կողմնակի լուսանցքէն մինչև ներքին սիւները ճեղքուած, կարմիր և կանաչ թելով կարուած և վերստին քակուած են։ Թղ. 32. վարի կէսը փրթած է, և Թղ. 59. արտ. լուսանցքը՝ գրութեան մէկ ւասով հանդերձ։ Թղ. 48ա - 75բ. արտաքին լուսանքքն, և Թղ. 112-182թէ՝ ստորին լուսանցքն և թւ շուրջանակի հերձոտած, կտրատուած և փտած։ Նոյն անդամհատութիւնր կատարուած է, կազմի և նկարին կից, ներքին երկու լուսանցից վրայ ևս՝ վարէն դէպ ի վեր՝ 11 հրդմ. այնպէս որ ամբողջ Ձեռագրէն քիչ թուղթեր ազատ մնացած են ժամանակի և ան գութ ձեռքերու այս անպիտան գործողութենէն. ո րով թուղթերը կարէն քակուած են, և կազմի թելերն ալ կմախքի պէս աչքի կը զարնեն։ Այս գործողութենէս բարեբաղդաբար զերծ մնացած է ընդհանրապէս ներքին Գրութիւնր։ 3-4, Խորաններէն դուրս, կը պակսին 1 թուղթ Մատթէոսի սկիզբէն, 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 15բ - 16ա։ 1 թուղթ ընդ մէչ Թղ. 17բ - 18ա։ 7- 8 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 30բ - 31ա (այսինքն ճԿԲ - ՄԲ. գլուխները)։ 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 46բ - 47ա։ Թղ. 53բ - 54ա.ի միջև կը պակսին Մատթէոսի աւետարանին ՅԾԱ-ՅԾԵ, և Մարկոսի սկիզբէն մինչև 32. փոքր գլուխներն. այնպէս որ հազիւ 5 թուղթ մնացեր է այդ աւետարանէն։ 2 թուղթք կը պակսին ընդ մէջ Թղ. 60բ - 61ա, և 7-8 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 63բ - 64ա։ Այսպէս և Թղ. 68բ - 69ա.ի միջև կը պակսին 6 - 7 թուղթք (այսինք։ Ղուկ. Ի- ԾԹ. գլուխներն։ 22-25 թղթի կորուստ մաալ կայ ընդ մէջ Թղ. 69բ-70ա (այսինքն Ղուկ ՉԴ- ՄԺԳ. գլուխներուն)։ Մէկ թուղթ կը պակսի դար, ձեալ ընդ մէջ Թղ. 3բ - 74ա, 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ 110բ - 111ա, և 5-6 թուղթք ալ Յովհաննու վերջը (այսինքն՝ ՃՉԳ գլուխէն մինչև վերջը՝ յիշատակագրութեամբ գրչին և ստացողի)։ Ի վերջոյ այս ա ըսենք որ վերջին կազմողն լուսանցքները կտրած է որով ոչ սակաւ եզերազարդեր իսկ միջակտուր եղած են։

Copyist

Owner

նախկինն անյայտ, ապա Սարգիս և ԱսՄուածատուր քահանայք, ապա Ստեփանոս քահա։ նայ (Մանազկերտցի) և Աւետիս քահանայ յաջորդա։ բար, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

Binder

և

Parchment flyleaf

չկան։

Lettrines

Initials

Marginal illuminations

այնչափ բազ մաթիւ չեն, բայց նկարուած են նաև ի տողամիջի և՝ ստորին և վերին լուսանցից վրայ։ Չունին ԺԱԹԲ. դարու մանրանկարչական զարգացումը, մանաւանդ թռչունները և մարդապատկերներն անոր ամենատարրական վիճակը կը ներկայացնեն։ Մեծա։ մասամբ եռագունեան, օձապարոյր ու երկայն գաազանաձևեր են. որոնց ծայրերը սրածայր կը վերջանան, մէջէմէջ անցուած խաչաձև մանեակներ, խա չեր, կամարներ և սիւնաձև կոթողներ, որոնց վերին ծայրը երբեմն եռագոյն լայնշի մանեակի կը յան։ գի, նման քշոցի, երբեմն օձագլուխ գաւազանի, և երբեմն ալ խաչի։ Նշանաւոր են, Թղ. 3բ, խորանի ստորոտը, Թղ. 14ա, 41ա, 56ա և 58ա, լուսանցազարդերը մանաւանդ Թղ. 4ա. մարդապատկերն, որուն գը։ լուխը լուսասփիւռով պսակեալ է, և մինչև տողամիջի դատարկը տարածուած թևին ներքև գրուած կը տեսնուին 4- 5 տառեր (բնագրի մեծութեամբ)։ բայց դժբաղդաբար կէս մը եղծուած ըլլալուն պատճառաւ դժուարընթեռնելի դարձած են. հաւանօրէն կամ անուան մը մենագրեր են, - վասն զի աւետարանի բնագրին հետ գործ չունին ամենևին։ Դար-ձեալ Թղ. 10ա, ստ. լուսանցքի և Թղ. 41ա, արտաքին յուսանցքի խորհրդաւոր եգերազարդերն, և Թղ. 95ա, նունիեք որ սրուս վրայ սուսանամ ևա։ մր նր երէ -

Images

չկան։

Canon tables 1

6 հատ են (տես Թղ. 1ա, 1բ, 2ա, 2բ, 3ա, 3բ). քառագունեան են, այսինքն մթնագոյն կարմիր, կանաչ, դեղին և կապոյտ։ Ամէնքն ալ երկակամար երկյարկանի են, քառագունեան 3 սիւներով։ Սիւներն - այսպէս և գոյներն - շատ նմանութիւն ունին Թ. 116ին խոանաց սիւներուն և գունոց հետ, բայց առանց որ և է ախաւեղագէսի, աստիճաններու, թռչունի կամ տունկի. որով և շատ աւելի նախնական պարզու թիւն մը ցոյց կու տան և հնութիւն։ Առաջին 4 խո բաններն և վերջինը իրարու նման են, այսինքն երեք սիւներուն վերի ծայրերուն վրայ հորիզոնածև ձգուած հասարակաց մեծ քովթարին վրայ կամբառնան թե. րատաձև կիսաբոլորակ կամարներ. իսկ հինգերորդ ելցրանինը՝ ընդհակառակն մէկ կամար է, և այն իսկ ոչ եթէ միջնասեան ուղղութեամբ, այլ առանց համաչափութեան, այսինքն՝ դէպ ի յաջ բացուած։ Ասկէ աւելի ճարտարապետական անկանոնութիւններ կլ ներկայացնեն մեզ երկու եզերասիւները, - որոնցմէ սջակողմեանը միւսներուն կրկին լայնութեամբ, կարծէք թէ եռասիւներէ միացած է, - վասն զի քով, թարը կտրելով կը բարձրանան դէպ ի միջնակամարին շուրջը՝ ցցունազարդ, որուն վրայ նկարուած են սրեգակնակերպ դեղնագոյն մեծ սկաւառակ մը, մութ կապոյտ և կարմիր մանեակներու մէջ. անոր իբլ համազոյգ մալ նկարուած ձախակողմեան նուրբ եզերասեան և միջնակամարին միջև, սակայն ոչ ե։ Թէ սեան վերնախարսխին, այլ դէպ ի յաջ և քովթարին վրայ բարծրացած, որ յոյժ անսովոր է։

Canon tables 2

չկան։-

Title text

(որոնք աւետարանաց վերջը ևս կըկնուած են) սովորական գրին պէս և նոյնագոյն մելանով, բայց աւելի փոքր են։

Blank pages

՝ նոյնպէս։

Colophon

սակաւ են, զի գըլ խաւորքն, որ ըլլալու էին Մատթէոսի և Յով հաննու վերջերը, ինկեր են։ 1. Թղ. 4ա. (ստորին լուսանցքին վրայ կայ գրչէն երկտող յիշատակարան մը, մանրի։ երկաթագրով, բայց դժբաղդաբար առաջին տողն փոքր ինչ եղծուած և դժուարընթեռնլի եղած է, և ըստ իմ ընթերցմանս է այսպէս Այս երկթագիրս չէ աղէկ. մի մեղադրէք, Սակայն ասկէց աւելի հետաքրքրական են նոյն երեսր և ի տողամիջի լուսանցազարդի բազուկին ներքև բնագրի բարձրադիր երկրաթագրու գրուած, բայց գունաթափ եղած 4 - 5 մենագրերը (միջակէտերով), որոնք աւետարանի նախընթաց և յաջորդ տնահամարներուն բնա։ մասն չեն կազմեր, - զի անոնք ամբողջ են,։ և ոչ ալ եզերազարդին՝ որ գունաւոր է։ Ես այսպէս կը կարդամ Ի Թ. 3. Կ.։ Բայց թէ ինչ կը նշանակեն այդ մենատառերն, որոչ բան մը չեմ կրնար ըսել։ Եթէ Թ մենագրին ընթերցումը ճիշդ է, կարելի է Ի թուականին, կարդալ զայն։ 2. Երրորդ խորանի ստորոտը (Թղ. 2ա) կայ վերջին ստացողէ մը, հին բոլորգրով, հետևեալր. Կամաւն Աստուծոյ ես անարժան քահանայ Աստուածատուր գնեցի զսուրբ քառավտակ եդեմաբուխ Աւետարանս ի հալալ արդեանց իմոց։ Յիշատակ ինձ և ծնողաց իմոց ի վայելումն զաւակաց իմոց։ Ի քահանայէ ումեմն սգէ (Սարգսէ)։ (որ) փոգր կոչի Յոհաննես Քաւշայկերանցոյ Արդ որք ընթեռնոյք և աւկտիք ի սմանէ։ Յի, շեցէք ի քրիստոս զհայրն իմ՝ շՍարգիս և զմայրն իմ (կիսեղծ) զԱքարթի(2)։ և զիս... և տրուս սԱստուածատուրս։ և Աստուած յիշողաց և լի շեցելոցտ ողորմեսցի։ Ի Թվ. ՉՂԴ (կամ ՇՂԴ և ես... երեց վկայեմ (որ զա)յս գրեցի,։ 3. Թղ. 2բ (այն է՝ 4րդ խորանի ստորոտը)։ կայ մի ուրիշ ստացողէ նոյնքան հնաձև բո։ լորդրով, այսպէս. Ի թուականութեանս հայոց ի ԶՃ. եւ Ի։ ( = 1171) Ես անարժան ծառայս Աւետիս երեց գնեցի զաւետարանս ի քաղաքես Մանազկերտոյ ի քահանսեն Ստեփանոսե, ի գեւղս որ անուն կոչի Խազղուզք. և անուն եկեղեցեացն Սուրբ Սիսն և Սուրբ Գեորգ, ի յիշատակ հոգոյ իմոյ եւ Սարգսին հոգոյն։ Արդ ի ասդմանէ չարին գողացան զաւետարանս յաւուրս Պենդեկոստեիցն, յամսեան սահմի որ օր ԺԵ. էր ամսոյն, և խափանեցին զկարդացմունս և զժամատեղն, և զքահանայս արամեցուցին. այլ յորժամ եհաս ողորմութիւն Աստուծոյ, յայտնեաց զփրկական սուրբ աւետարանս ի ձեռն հաւա, տարիմ կնոջ միոյ՝ որոյ անուն կոչի Շուշան, որ մեծաւ ջանիւ յերեւան եհան ի յաւաղա կացն. արդ գողացողքն դատապարտեցին ընդ Յաքարայ գողին և ընդ տիրայսպան ժողովոյն, քահանայ որ կարդայ յիշեսց(է) զՇուշան և զծրնողս նորին, զհայրն Ստեփանոս և զմայր նորայ Մարիամ. և... աւրհնեսցէ զնոսա,։ Յիշատակարանացս մէջ բնաւ խօսք չկաԱւետարանիս նորոգութեան և կազմի վըրայ. այս յայտնի նշան է, թէ յԺԲ. դարուն աղէկ վիճակի մէջ էր և անթերի. հետևաբալ յաջորդ դարուն մէջ տեղի ունեցած է քայքայումն, այլովք հանդերձ, ապ՝ եթէ ոչ՝ եկե, ղեզւոյ մէջ գործածական պիտի չլինէր ալն որ շեշտուած է վերջի լիշատակագրութեան մէջ։ Բ. Պենտակոստէին եկեղեցւոյ մէջ գործուած գողութիւնը, ինչպէս և քահանայական դասին տրամութիւնը, և գողին չարաչար պատժուիլն իսկ ցոյց կու տան՝ որ այդ Աւետարանը իլ հնութեամբը հռշակեալ էր, և թէ իրեն արծաթապատ ու ականակապ հարուստ զարդերով իսկ մեծ արժէք ունէր, որոնցմէ կապուս կողոպուտ եղաւ։ Իսկ ասոր իբր նախագաղափար ծառայող հնագոյն երկաթագիրն կամ աղէկ վիճակի մէջ չէր, և կամ դժուարընթեռնլի, որուն համար եղած հասկնալի է գրչին գանգատը՝ երկտող յիշատակագրութեան մէջ։

Informations

. Ձեռագիրս 1836ին՝ Մտած է հաւաքմանս մէջ. Միաբանութեանս ծախ։ քով գնած է զայն Մերտինցի Յովհաննէս Կէնտուրեան և յիշեալ թուականին յղած ի Վենետիկ։ Մատեանս է Աւետարան մեծադիր, յոյժ թերակատար, ինչպէս վերը տեսանք։ Մեր հնագոյն Աւետարաններէն մին է, այդ պատ. ճառաւ իսկ յոյժ յարգի։ Նման երիցագոյն Ս. ւետարանաց չունի Նախադրութիւններ և Գըլխացանկեր, չունի նոյնպէս Մարկոսի ԺԶ. գլխո՝ յարութեան հատուածը, Ղուկ. ԻԲ. գլխու զօ. քացուցիչ հրեշտակի պատմութիւնը, Յովչան նու Ե. գլխու Պրոբատիկէ հրեշտակի պատմութիւնը, և Ի. 53 - Ը. 11 համարները, այն է իրք շնացեալ կնոջն։ Յունէր նաև Կիրակա գիրները, որոնք շատ վերջը, նոր գրչութեամբ։ սև մելանով ու տգեղ կերպով գրած է ստացող քահանայներէն մին՝ եկեղեցւոյ գործածութեան համար։ Յոյժ հետաքրքրական են հնագոյն Աւետարանիս լուսանցից վրայ - Հա։ մաբարբառներու մանր երկաթագրով - նշանա կուած հին օտար բառերու հայեցի մեկնութիւն։ ներէն կամ տարբերութիւններէն զատ՝ նաև մի քանի հակիրճ խրատներ՝ աւետարանաց ըսս պապաճի ընթերցման համար։ 0րին. աղագաւ Թղ. 62բ. Ղուկ. Բ. 8. տան դիմաց՝ 8րա, գալուցին առաջի աւետ,. (քովն ալ անմիջապէս փաթթոցաւոր մարդապատկեր մը, որ դէպ ի ժողովուրդը դարձած է՝ ձեռքերն ալ վել բարձրացուցած, միոյն մէջ ունելով աւետարան և միւսին տնկաձև ջահ մը)։ Թղ. 77բ. Ղուկ ԻՂ. 34րդ տան դիմացը (կիտագիծ անշուք պարունակի մը մէջ). Մեծի Ե(շ) ապաշխարողսն արձակելոյ,, ևն։ Ունի (նոյն մանը երկաթագրով) նաև հին գլխահամարները, բայց երկու երեք տեղ գրիչը մոռացմամբ առաջին թուանշանները վերստին կրկնած է՝ փոխ. առաջախաղաց թիւերու։ 1. Թղ. 1ա։ Եւսեբի՝ Կարպիանոսի սիբելի եղբաւր ի Տէր ողջոյն։ Ամովսի Աղեքսանդրացւոյ։ ևն։ - Թղ. 1բ-3բ։ Համաբարբառ Կանոնք։ 2. Թղ. 4ա1։ Մատթէոս (թերի)։ ՀԱյս պէս։ խաւսեալ զմայր նորա Յովսէփու, ևն։Վերջ Թղ. 54բ2 (թերի)։ Եւ նոքա երթեալ զգուշացան գերեզմանին,։ 3. Թղ. 55ա։ Մարկոս (յոյժ թերի)։ Կաց յաղաւթս. և զնոյն բան ասաց, ևն։ - Վերջ Թղ. 59բ2։ Եւ ոչ ումեք ինչ ասացին, զի երկընչէին,։ Անդ։- Աւետարան ըստ Մարկոսի, (այսինքն կատարեցաւ)։ 4. Թղ. 60ա1։ Աւետարան ըստ Ղուկասու։ Քանզի բազումք յաւժարեցին, ևն։ - Թղ 85ա1։ Հարիւր և վաթսուն ասպարիսաւ,։Վերջ Թղ. 86բ2։ Եւ եին հանպազ ի տահարին, գովեին և աւրհնեին զԱստուած,։ - Անդ ւետարան ըսա Ղուկասու սրբոյ,։ 5. Թղ. 87ա1։ Աւետարան ըստ Յովհան։ նու։ Ի սկզբանէ էր բանն, և բանն էր ալ Աստուած,։ ևն։ Վերջ Թղ. 132բ2 (թերի)։ ճեմուտ դարձեալ յապարանսն Պիղատոս.

Content