160

ԱՒԵՏԱՐԱՆ ՀԵ

ՉԽԸ = 1299 - ՉԽԸ = 1299

ID

Number

160

Old record number

399

Title

ԱՒԵՏԱՐԱՆ ՀԵ

Start date

ՉԽԸ = 1299

End date

ՉԽԸ = 1299

Date details

Copy place

Պերճեր (մանք)։

Reference

Type

Number of pages

288

Dimension

16,7x12 (12,2x 8, 2)

Layout

երկսիւն, իւրաքանչիւրն 12,2x 3,7։

Writing details

բոլորգիր միջակ և հնաձև։ Տնագլուխներն առ հասարակ մանուշակային կամ աղօտ կարմիլ են, իսկ մեծ գլուխներու առաջին բառերն ալ արիւ, նագոյն կարմիր։ Չորս աւետարաններու առաջին ե։ րեսքն ամբողջ ծաղկագիր են, իսկ միւսներուն առաջին սիւնը ծաղկագիր, իսկ երկրորդն երկարա գիր։

Codicology

24 (բաց ի խորաններէ)։ իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

՝ մագաղաթ գորշագոյն և ողորկ։

Number of lines

21։

Binding

(նոր) փայտեայ կաշեպատ շագանակագոյն և զարդարուն (հինը յոյժ փառաւոր է եղեր և արծաթապատ)։

State of preservation

՝ ընդհանրապէս լաւ վի, ճակի մէջ է. ստորին լուսանցք գրեթէ առ հասարակ, յատկապէս Թղ. 1-96, և 251ա-288բ ալ երես։ ներուն կէսը խոնաւութենէն և ստէպ գործածութենէ սևցեր են։ Մի քանի տեղ (տես Թղ. 88ա, 269, ևն՝ թուղթերը մաշած կամ ճեղքուած ըլլալով նոյն մագաղաթի կտորներով նորոգուած են։ Թղ. 283 տեղէն ելեր և սխալ կազմուեր է, փոխադրելի է ընդմէ։ Թղ. 279բ-280ա. Յովհաննու աւետարանին վերջը մէ։ թուղթ կը պակսի, այսինքն ԻԱ. 13-25 համարները -

Copyist

՝ Խաչա։ տուր (սարկաւագ)։

Owner

՝ նախ Սարգիս քահանայ, ապա Յովհաննէս վարդապետ և Պատրիարք Կ. Պոլսի, ապա Տէր Մարտիրոս քահանալ (Կամխեցի) և ապա այլք։ - ՅԻՇԱՏԱԿԱԳՐՈՒ ԹԻՒՆՔ Թղ. 130բ2, 221ա1, 221ա2, 284ա1, 285ա2, 285բ1։

Commanditaire

Illuminator

՝ անյայտ, հաւանօ րէն գրիչն ինքնին։

Binder

. (վերջընթեր) Յակոլ (տես վարը)։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

բազմաթիւ են, ամէնքն ևս ջնարակային աղօտ կարմիր։

Initials

Marginal illuminations

բազմաթիւ են՝ նոյնագոյն։

Images

՝ չկան։ - ԴԱ ՏԱՐԿ Թղ. 1ա, 5բ, 6, 80բ2, 284ա2, 285բ, 288։ - ԺԱ ՄԱՆԱԿ՝ ՉԽԸ-1299 (տես յիշատկ.)։

Canon tables 1

Canon tables 2

4, միագոյն, այ։ սինքն՝ մանուշակային կարմիր՝ սպիտակ յատակով (լրիս Թղ. 7ա, 81ա, 131ա, 221բ)։

Title text

աւետարանաչ սկիզբը կարմիր են, և վերջը՝ սնով կրկնուած։ - ԽՈ. ՐԱՆՔ 10, բազմագունեան (առանց ոսկւոյ). առաջիւ երկուքը քառակուսի շրջապատներ են, իոկ միւսներն ախլաւեղագէսներով և յոնիական խոյակներով եռա սեւն պարզ ճակատներ են (տես Թղ. 1բ-5ա). քա ռառունեան են, այսինքն կարմիր, կարբյ։ բեռեը և մութ կապոյտ։

Blank pages

Colophon

այլևայք գլխաւո 1. Թղ. 285բ1. Կայ գրչութեանն այսպէս. ֆառք եռակի և եզակի աստուածութեանն հաւր և որդւոյ և հոգւոյն սրբոյ. Որ ետ կարողու։ թիւն տկարութեանս իմոյ յանկ հանել զգրութիւն աստուածախաւս սուրբ մատենիս ամէն։ - Յամի Չ. երորդի, Խ. երորդի, Ը. երորդի թուականութեան հայոց, ի թագուօրութեանն Կիլիկեցւոց նահանգիս Հեթմոյ։ Եւ ի կաջողիկոսութեան հայոց տեառն Գրիգորի։ Գրեցաւ աստուածախաւս սուրբ մատեանս ի հռղակաւոր ուխտս Պերձեր. ընդ հովանեաւ սսւրբ Սիովնի և կենսակիր սուրբ նշանիս, ի ստոյգ և յընտիր աւրինակէ, բազում հոգածութեամբ և ջանիւ, ձեռամբ փցուն, և ախմար և յետին գրչի Խաշատուր սարկաւագի։ Ի խնդրոյ աստուածասէր քահանային Սարգսի։ Որ ցանկացաւղ եղև այսմ լուսաիղձ և կենսակիր աւետեաց աւետարանիս։ Եւ ստացաւ զսա բաղոամ աշխատութեամբ և ծախիաք՝ ի յուա սաւորութիւն մանկանց նորածնելոց նոր սիոնի, և ի յիշատակ հոգւոյ իւրոյ և ծնողաց իւ. րոց և բնաւին զարմից, կենդանեաց և ննջեցելոց։ Արդ ով սուրբ հարք և առաքելագումար դասք քահանայից և սրբազան գունդք սարկաւագաց, յորժամ վայելէք ի քաղցրաճաշակ եդեմատունկ աստուածոռոգ վտակաց քառառաջեա հոսանաց կենդանական աստուածային աւետարանական բանիցս, մանաւանդ յորժամ բառնայք ի վերայ ուսոց՝ ի ժամ սոսկալի պատարագին, յորժամ խաղան ի վերուստ յողջոյն ձեր իջանելով զաւրք հրեշտակաց, և սքաւղեալ ահիւ խառնին ընդ ձեզ, յայնժամ նովին սուրբ աւետարանաւղ և միջնորդական հրաշիւք կենանար սուրբ պատարագին, յիշեսջիք զստացաւ։ սորա զՍարգիս քահանայչ ողորմութիւն գտանե։ նմա և ծնողաց իւրոց ի քրիստոսէ յահեղ ատենին ի մեծի ծագմանն յաներեկ աւուրն։ Ընդ նմին աղաչեմ յիշել ի բարին քրիստոս զԽաչատուր գրիչ գրոյս. նա և զծնաւղսն իմ զհանդուցեալսն ի քրիստոս, ոզորմութիւն գտանել յողորմած տեառնէն ինձ և ծնողաց իմոց։ Եւ որ միշէ զմեզ սրտի մտաւք, յիշեալ լիցն և ինքն, (առանց վերջակէտի և թերի կ՝աւարտի, զի յաջորդ թուղթը կտրուած է)։ 2. Թղ. 283ա2. Կայ նոյնէն, այսպէս։ հՏէր յիսուս քրիստոս աստուած, ողորմեա ստացողի սորա, Սարգիս քահանայի և եղբաւր նորին՝ Պաւղոս կրաւնաւորի, և Թորոսի և Դաւթի և ծնողացն իւրոց։ Ընդ նմին մեղուցեալ ծառայիս աստուծոյ Խաշատրի և ծնողացն իմոց և որ զամէնն ասէ և նորա ողորմեսցի. ամէն։Եւ Պաւղոս քահանայ որ աշխատեցաւ յըղորդել սմա։ և քրիստոսի աստուծոյ մերոյ փառք յաւից։ 3. Ի վերջ Մարկոսի յաւելուածին կայ վերջին ստացողէն, տարբեր բոլորգրով, այսպէս. Արդ՝ ես Մարտիրոս երէցս Կամխսայ Կախմխու՝ գնեցի սուրբ աւետարանս Յովանէս վարդապետէն որ էր պատրիարգ Կոստանդնուպօլսի յիշատակ ինձ և ծնաւղաց իմոց. հաւր Մկըտիչին, և մօրս Յարուզ իրիցակնոչս Թամամին. և եղբարցս Մաթէոսին և պապուս Աղազարին. այլ և Ղարիպին և ամենայն արեան մերձաւորացս։ Ով որ յիշէ սրտի մտաւք, յիշեալ լիցի ի քրիստոսէ. ամէն։ Թվ. ՌԾԹ.։ (Անմիջապէս տակն ալ երկու մենատառ նշաններ)։ Սոյն յիշատակարանը կրկնուած է նաև Ղուկասու աւետարանին վերջը նոյն գրով և տարբեր ձևով, ուր կը յիշատակուի Կամխեցի Մարտիրոս քահանայն դարձեալ՝ նոյն տարեթուով։ 4. Թղ. 284ա2. Կայ կազմողին յիշատակաքանն, այսպէս. Ընդ որս փափագող սուրբ աւետարանիս զվերջի կաղծն և զարծաթապատն որ բաղում աշխատանք կրեաց Յակոբն, և զծնաւղսն իւր մահտեսի Բաղտասարն և զկողակիցն շԹամամն և մեծ. մայրն իւր Աշապէկն որ հանդուցեալ են առ քրիստոս. Թվին. ՌՃԺԳ. Յունվար ամսոյ Ե. ցՐն Գշրթի. Աղաչեմ զձեզ ով, եղբայրք գԱստուածատուր գրիչս (իմա յիշատակարանիս և զուսուցիչս իմ զՏէր Վարդանն և զծնաւղսն իմ և զամենայն արու արեան (այսպէս) մերձաւորացս. յիշողացդ և յիշեցելոցդ իւր միւսանգամ գալստեանն (ողոր.ամէն. Հայր մեր,։ Հ1. հ . ... ա ուա ։ 1. և. .Ա . 8 -. դ ր ..։ մջ ա . աշց ՒԻ .։ ),։։

Informations

. Ձեռագիրս 1884ին մտեր է հաւաքմանս մէջ, զՅուած է ի ս. Պոլիս, Մատեանս է Աւետարան փոքրադիր։ Ան։ թերի է, լաւ և ընտիր սրինակէ գաղափարուած։ Չունի Նախադրութիւն և Ցանկ, և։ ալ պարունակեր Յովհ. Ե. 4, և Ի. 53-Ր. 11 համարները, այն է՝ Պրոբատիկէի հրեշտակին և շնացեալ կնոջ պատմութիւնքը, Մարկ. ԺԶ. 9-20, այսինքն յարութեան հատուածն որ իբր՝ յաւելուած աւետարանին վերջ դրուած է առանձին, Ըստ Մարկոսի, խորագրի ներքև Հին գլխահամարներն կանոնաւոր կերպով նշանակուած են, և անոնց ներքևը կարմրադեղով ուրիշ գլխահամարներ ևս։ Ունի նոյնպէս կիրակագիրներ։ 1. Թղ. 1բ1։ Եւսեբիոս՝ Կարպիանոսի սիրելի եղբաւր ի տէր ողջոյն, ևն։ - Թղ. 2բ1-5ա2։ Կանոնք, (համաբարբառք)։ 2. Թղ. 7ա1։ Աւետարան ըստ Մատթէի։ Գիրք ծնընդեան Յիսուսի Քրիստոսի, ևն։ Վերջ Թղ. 80բ1։ 3. Թղ. 81ա1։ Աւետարան ըստ Մարկոսի է։ Սկիզբն աւետարանի Յիսուսի Քրիստոսի որդաոյ Ա.տուծոյ որպէս և գրեալ է ի մարգարէս, ևն Վերջ։ - Թղ. 129բ1։ 4, Թղ. 131ա2։ Աւետարան ըստ Ղու։ կասի։ Քանզի բազումք յաւժարեցին, ևն։ Թղ. 218ա1։ Հարիւր և վաթսուն ասպարի սաւ,։ - Վերջ Թղ. 221ա2։ 5. Թղ. 221բ1։ Աւետարանքս ըստ Յով։ հաննու։ Ի սկղբանէ էր բանն, ևն։ - Վեր։ Թղ. 283բ2։ Եմուտ ի գերեզմանն։ և տետա՝ նէ, (թերի ԻԱ. 13-25. համարներն)։ - Թղ. 285ա1։ Յալս շնորհ տեառն սքանչելեազ, Իւ սեբի ասէ՝ յեկեղեցական պատմութենէ, թէ հեբրայեցի առետարանէ՝ ընկալաւ եկեղեցի, ի յերբորդ դպրութենէ. ՅԼԹ. գլխին բանիւ Պապիա։ - Իսկ եթէ ի կարգն կամիս դու գրել զսա ի Յովհանէ։ գիտ զՉԶ. համարն և գրեա զկնի այնձ բանի որ ասի, թէ Քննեա և տես զի մարգարէ ի զաղիղեէ ոչ յառնէ, Գիսելով սր Ձեռագիր աւտարանիս Չն. համարը կը համապատասխանէ տպագրութեան Գլ. է. 52 տնահամարին, որուն անմիջապէս կը յաջորդէ (Ե. 53-Ը. 11) շնացեալ կնոջ պատմութիւնը, ուստի կը հետևի՝ որ Յովհաննու աւետարանի այդ եկամուտ հատուածն վերջը և առանձինն՝ գրուած էր, և թէ՝ այդ սքանչելիքը կ՝ակնարկէ վերոգրեալ տեղեկութեամբ։

Content