332

ՄԱՇՏՈՑ ԺԳ

ՉՂԴ = 1345 - ՉՂԴ = 1345

ID

Number

332

Old record number

1173

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԺԳ

Start date

ՉՂԴ = 1345

End date

ՉՂԴ = 1345

Date details

ՉՂԴ = 1345։

Copy place

Սիս։

Reference

Type

Number of pages

408

Dimension

18x12 (14,5x 9,3)

Layout

երկսիւն, իւրաքանչիւրն 14,5x 4.5։

Writing details

բոլորգիր միջակ, մարմնեղ եւ մաքուր. Ալելուք, Սաղմոսք, Շարականք, Աղօթք, եւն. յանախ խազերով։

Codicology

42, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

մագաղաթ գորշ եւ կակուղ, մազերու կողմը անողորկ եւ բծաւոր։

Number of lines

26-31։

Binding

փայտեայ կաշեպատ՝ շիկագոյն եւ զարդարուն. ներսէն կարմիր հասարակ լաթով պատած։

State of preservation

ընդհանուրը լաւ պահուած է, միայն Թղ. 328, արտաքին լուսանցքը կէսէն վար խորապէս կտրուած է. թիկնամիջի ծայրերու կաշին հերձոտած է, եւ կողերու քանդակագործ պատեանքն ալ հանուած։

Copyist

Գրիգոր դպիր։

Owner

նախկինն Յոհաննէս եպիսկոպոս, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

նոյն (տես Թղ. 8ա. մեծ կիսախ.)։ - ԿԱՂՄՈՂ անյայտ։

Binder

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

յոյժ բազմաթիւ, մերթ եռագոյն եւ մերթ քառագոյն։

Initials

Marginal illuminations

Images

չկան։

Canon tables 1

չունի։

Canon tables 2

կամ փոքրիկ ճակատներ յոյժ բազմաթիւ են (տես Թղ. 3բ2, 30ա1, 36բ2, 58ա1, 62ա1, 84ա1, 95բ1, 116ա1, 124ա2, 143բ2, 156բ2,165բ1, 184բ2, 208բ1, 251բ2, 267բ1, 280բ2, 353ա1, 370բ2, 372ա1, 380բ2) ամէնքն եւս քառազունեան են առանց ոսկւոյ. միայն Թղ. 8ա մեծ է ե, սեւադեղով։

Title text

կարմիր. այսպէս են յաճախ խբատագիրք, երբեմն ամբողջապէս երբեմն մասամբ միայն. սկըզբնատառք իսկ կարմիր են։ - -

Blank pages

Թղ. 1ա-բ, 7ա2-7բ, 307բ։

Colophon

1. Մատենիս վերջ (Թղ. 406բ1) կայ գըրչութեան յիշատակարանը, այսպէս. «Փառք անծնին Հօր, եւ ծնիցելոյն ի նմանէ Որդւոյ, ևւ բղխեցելոյն ի (նոցունց) սուրբ Հոգւոյն. Աստանօր յանկ ելեալ աստուածային եւ հոգեւոր տառս աստուածախումպս, ոը անուն մաշտոց կոչի, Հոգւոյն սրբոյ թելադրութեամբն մեծ վարդապետին հայոց, գրրեալ ձեռամբ յոգնամեղ անձին գրչի Գրիգոր դպրի։ Ի խնդրոյ շնորհազարդ եւ աստուածասէր հոգիացեալ պատուական տէր Յոհաննիսի արհիեպիսկոպոսի, աթոռակալ սրբոյ առաքելոյն Բարդողոմէոսի։ Որպէս զի զփափաքումն սրտին եւ զընդրեալ սէրն որ Աստուած Հոգին սուրբ ունէր, եւ խանդակաթ էր ի սէր սորա, որ եւ թէ ժամանակ լինէր տեսանելոյ զերեսս իրերացս, աղաչէր զփանաքի եւ զտըդէտ գրիչս զայս, եւ ես ոչ եթէ իբրեւ զքաջ արուեստաւոր կամ հըմուտ այսմ արուեստի շատ համարէի գրել զսա։ Զի թէպէտեւ տխմար գոլով, այլ կարի վըտանգէի ի յամենայն կողմանց. ապա առ կատարեալ եւ կապակցեալ սէրն որ առ Աստուած եւ առ Տէրն մեր Յոհաննէս, լանձն առի գրել զսա՝ մեծաւ աշխատութեամբ ի յայս չար եւ դառն ժամանակիս, վասն զի կարի յոյժ հարկաւորէի եւ ընդ լծով եկեղեց(ւ)ո(յ)։ Զի որ ի ներքոյ հարկաց են ոչ կարեն ըստ իշխանութեամբ կալ՝ բայց յաստուածայնոցն։ Եւ է սա յիշատակ սըքոյ եպիսկոպոսի տէր Յոհաննիսի եւ նախնի ծնողի իւր Յոհաննէս քահանայի, եւ հօրն Բանարգէս քահանայի, եւ մօրն իւր Թամբայի, եւ եղբօրն իւր Կարապետի, եւ քերցն Մանանայի, Մէլիքայի եւ Ասուդայի հանգուցելոցն առ Քրիստոս, եւ այլ ամենայն ազգականաց եւ երախտաւորաց։ Եւ զեղբաւրորդին զԲէսուդան, պահեսցէ Քրիստոս Աստուած ըստ հաճոյից իւրոց մինչեւ ի խորին ծերութիւն։ Եւ որ ոք առնուցու զսա ի ձեռս ի յընթեռնուլ կամ յօրինակել, եւ լուսաւորի ի սմանէ, եւ կամ վարդապետեսցի ի յայսմ աստուածաշունչ եւ օգտակար երդոցս, յիշման արասցէ զսա առ Աստուած եւ թողութիւն մեղաց Հայցեսցէ՝ սուրբ եւ երջանիկ քահանայապետիս տէր Յոհաննէսի եւ իւրայոցն ամենեցուն։ Ընդ նմին եւ զեղկելի գրիչս ըցԳրիգոր դպիր եւ զծնօղքն իմ, եւ զուսուցիչն իմ զտէր Սարգիս, եւ զԳրիգոր եկեղեցպանն զսպասաւորն աջոյն սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին որ զօրինակն շնորհեաց։ Եւ զեցբայք մի որ զլայքարթն թղթիս շնորհեաց՝ յիշել ի Տէր աղաչեմք։ Եւ խոշորութեանս եւ սղալանացս գրոյս չլինել մեղագիր, զի կա՛ր մեր այսչափ էր։ Եւ որք յիշենն զվերոյ գրեալս ի սմա, յիշեալ եւ աւրհնեալ լիցին ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն։ «Արդ գրեցաւ սա ի թագաւորութեանն հայոց Կոստանդեա(յ), ի հայրապետութեան տեառն Մխիթարա(յ), ի յարքայանիստ մայրաքաղաքս ի Սիս։ Ընդ հովանեաւ սուրբ Ստեփաննոսի նախավկայի, ցքբ, Գունտուստապլի եկեղեցի անուանի։ Ի թուականութեանս հայոց ՉՂԴ ( = 1345)։ «Աստանօր յիշեսջիք զբաղմաշնորհ քահանայն, եւ զքաջ քարտուղարն, զՎարդան վարագեցին, որ է ըստ բանի սնընդեան հոդեւոր ծնօղ, եւ բանիւ ճշմարտութեանն խըրատող տէր Յոհաննիսի արհիեպիսկոպոսի»։ 2. Ոտնլուայի կանոնին վերջը (Թղ. 195ա1) կայ ի դիմաց ստացողին, այսպէս։ «Քրիստոս Աստուած՝ քո սուրբ եւ կամաւոր չարչարանացդ եւ կամաւոր խոնարհութեամբդ որ խոնարհեցար ի ծունկս քը սաւցց եւ ընդրեալ աշակերտացն, լուեա եւ զհոգի սորա եւ զծնողաց իւրոց զմեղսն զՅոհաննէս եպիսկոպոսի որ զնիւթս ետ գրել եւ որոց ղամէնն ասեն»։ 3. ԻԶ. Կանոնին, այն է Լիթանիային վերջը, (Թղ. 72բ2), ուր գրիչն իր համար աղերսած էր. «Եւ վասն իմ մեղաւորիս եւ անպիտան (գրչիս Գրիգորի, քերած է զանի եւ գրած է) ծառայիս Յոհաննէս եպիսկոպոսի, եւ ծնողաց իմոց Բանարգէս քահանայի եւ Թամբայիս»։

Informations

Ձեռագիրս 1701էն առաջ մտած է հաւաքմանս մէջ, բայց չի գիտցուիր թէ ուստի եւ որուն ձեռքով ստացուած ըլլայ։ Մատեանս է Մաշտոց եւ Ձեռնադրութեանց գիրք միջակադիր, որ կը պարունակէ 103 կանոններ, օրհնութիւններ, եւն։ հանդերձ միջանկեալ կարդաւորութեամբք, որ է գործ բաղադրեալ հայ եւ լատին ծիսից՝ որուն համար ալ կ'ըսուի Մաշտոց Սսեցւոց։ Նիւթերու գլխացանկը - նոյնագիր - դրուած է մատենին սկիզբը. իսկ վերջը կայ Շարադրութիւն հայրապետացն Հա169, այսինքն՝ կարդ կաթողիկոսաց՝ մինչեւ ցՏէր Մխիբար Գռնեցի, Յիշեալ նիւթերը դասաւորուած են այսպէս 1. Թղ. 2ա1։ Գլխացանկ։ «Այս ինչ է կարգեալ ի գիրս յայս։ Սկիզբն կարգի աստինանաց որք ձեռնադրեն ի Դ.. եղանակ տար(ւ)ոյն, շաբաթ աւր ի գադը դաբլն, առաջի աստ։ ա. Կանոն դպիր աւրհ»։ - Վերջ (ցանկին) Թղ. 3բ2։ 2. Թղ. 3բ2։ «Իւղաբերից աւետարանք (Աւետ.) ըստ Մաթէոսի. Եւ յերեկոյի շաբաթուն»։ - Վերջ (Յովհ.) Թղ. 7ա1։ նւետարաններու այստեղ զետեղուիլը դիտմամը է. բայց պատճառն անյայտ։ 3. Թղ. 8ա։ Ա. «Սկիզբն կարգի է աստիճանաց, որք ձեռնադրեն ի Դ եղանակ տար(ւ)ոյն, շաբաթ աւրն ի գադր դալբն»։ Անդ։ «Առաջի աստիճանք կլերիկոսաց, որք են Սաղմոսերգուքն։ Զի զգենուն եպիսկոպոսին ըստ աւրինին, եւ ամենեքեան ըստ իւրաքանչիւր կարգի, եւ ծխէ խունկ սուրբ սեղանոյն եւ ասեն շարական ըստ աւուրն։ Քարոզէ սարկաւագն. Եւ եւս խաղաղութեան աղաչեսցուք զմարդասէր տէրն մեր»։ - Թղ. 8բ։ «Եւ եպիսկոպ. ասէ զաղաւթս. Տէր մեր նայեաց յերկրպագութիւն մեր։ - Թղ. 9ա։ «Յետ այսր հատանէ եպիսկոպոսն զհերսն գագաթանն խաչանման, եւ ասէ Սաղմոս. Տէր է բաժին ժառանգութեան իմոյ եւ։ Սղ. Տեառն է երկիր լրին իւրով, աշխարհ եւ փոխն ի լման»։ Որմէ ետք կայ (Թղ. 9ա-բ)։ «Յետ այսորիկ զգենու հանդերձ կլերիկոսութեան, եւ լինի ընդ հրամանաւ աւագ սարկաւագին, որ դաստիարակէ (տողէն վեր կայ տարբեր գըրով. «տա(յ) զսաղմոսարանն ի ձեռս նորա»՝ զնա, եւ ասէ ցնայ զայս. Ունկն դիր եւ տես ղի ղոր եղանակես բերանով, հաստատեսցես սրտիւ, եւ որոց հաւատաս սրտիւ, ցոյց ըղնոյն գործով»։ 4. Թղ. 9բ։ Բ. «Երկրորդ կարգ դռնապանի (ցանկ. «կանոն դռնապան աւրհն»)։ Յետ ծխելոյ եպ ին խունկ սուրբ սեղանոյն շարականաւ, ածէ զնուիրեալն աւագ սարկաւագն առաջի եւ քարոզէ. Եւ եւս խաղաղութեան աղաչեսցուք բոլորով սրտիւ զամենայկալ հայրն մեր»։ - Թղ. 10ա։ «Եւ եպիսկոպոսն ասէ զաղաւթս զայս. Դու տէր Աստուած սուրբ, հայր որ կարող ես յաւիտեան։ Եւ դնէ եպիսկոպոսն զբանալին եկեղեցւոյն ի ձեռն նորին, եւ ասէ. Այսպէս արա, սրպէս Աստուծոյ պատասխանի տալով վասն այսը գործոյ եւ որոց լինին ի ներքոյ փականեաց բանալեացս։ Եւ ասէ ցսարկաւագն. Ուսո՛յ զինչ սա պարտի պաշտել ի տան Աստուծոյ։ Առնու սարկ. եւ տանի ի դուռն եկեղեցւոյն եւ տա(յ) նմա ածել զբանալիսն ի փակն եւ յայնժամ սկսանին ի պատարագ ի փառս Աստուծոյ. ամէն»։ 5. Թղ. 10ա։ Գ. «Երրորդ կարգ ընթերցողի (ցանկն. «Կանոն ընթերցող աւրհն»)։ Քարոգէ սարկագն. Եւ եւս խաղաղութեան, աղաչեսցուք զԱստուած հայրն ամենեցուն»։ - Թղ. 10բ։ «Եւ եպիսկոպոսն ասէ զաղաւթս. Դու տէր՝ իշխան հայր սուրբ»։ - Թղ. 11ա։ «Եւ ապա առնու զգիրս առաքելականս, բանա(յ) եւ տայ ի նոսայ ասելով. Առ զգիրս ղայս եւ լեր Աստուծոյ բանիցն պատմող եւ տեղեկացեր նոցին»։ Կանոնիս թուահամարն - այսպէս եւ յաջորդներուն - որ կարմիր մելանով գրուած էր ի սկղբան ետքէն քերուած եւ Բ. Գ. եւն. դրուած են, այնպէս որ ըստ այս սրբագրութեան, բնադրի ութ կարդերլ եոթի վերածուած են։ Գրչէն չի կրնար եղած ըլլա, այս փոփոխութիւնը, վասն զի անոր ցանկին մէջ եւս ութ կարդ նշանակուած են։ 6. Թղ. 11ա։ Դ. «Չորրորդ կարգ երդմնեցուցչի (ցանկն. «Կանոն երդմնեցուցչի աւրհն»)։ Քարոզէ սարկն. Եւ եւս խաղաղութեան, եղբարք պատուականք քստտե տիւ աղաչեսցուք զԱստուած զհայրն ամենասուրբ»։ - Թղ. 11բ։ «Իպիսկոպ. ասէ զաղթ. Դու տէր հայր ամենասուրբ եւ անբաւ Աստուած, տուր զաւրութիւն ծառայիս քո այս անուն»։ - Թղ. 12ա։ «Եւ տա(յ) ի նա զգիրն յորում գրեալ է երդմունք մկրտութեան եւ ասէ. Ընկալ եւ ամփոփեա զգրեալս աստ ի միտս քո»։ 7. Թղ. 12ա։ Ե. «Հինգերորդ կարգ ակաւլիտին, այսինքն ջահընկալին (Յ. «Կանոն ջահընկալ աւրհնել»)։ Ածէ առաջի եպիսկոպոսին, աւագ սարկաւ. զնուիրեալն, քարոզէ եւ ասէ. Եւ եւս խաղաղութեան, եղբարք սիրեցեալք աղա»։ - Թղ. 12բ։ «Եւ եպիսկոպոսն ասէ զաղաւթս. Տէր սուրբ հայր ամ»։ - Թղ. 13ա։ «Ապա առնու եպիսկոպոսն զաշտանակն լապտերովն, տայ ի հեռս նոցա եւ ասէ. Ընկալ զաշտանակ լապտերիս, եւ ունիս իշխանութիւն լուցանե, ղջահս եւ զկանթեղս ի բըւցք եկեղեցի»։ Թղ. 13բ։ «Նոյնպէս տա(յ) ի նա զբաժակն եւ ասէ. Ընկալ զբաժակս զայս եւ հեղ դինի եւ ջուր ի սկի արեանն Քրիստոսի»։ 8. Թղ. 13բ։ Զ. «Վեցերորդ կարգ կէս սարկաւագն. (Յ. «Կանոն կէսայսարկաւաղ աւրհ»)։ Ածէ զնուիրեալն աւագ սարկաւագն առաջի եպիսկոպոսին. քարոզէ եւ ասէ. Ե. եւս խաղաղութեան, եղբարք սիրեցեալք», Անդ։ «Իպիսկոպոսն ասէ զաղաւթս. Տէլ սուրբ հայր ամենակարող»։ - Թղ. 14ա, «Յայնժամ տայ եպիսկոպոսն ի նա զսկիհն եւ զմաղըզմայն եւ զգիրս պատարագին եւ ըզգաւրբաւրայն եւ ասէ. Տեսէք յոր խորհուրղ կոչեցայք»։ 9. Թղ. 14բ։ ի. «Կանոն յորժամ սարկ ձեռնադրեն (Յանկ. « Կանոն սարկաւաղ աւրհնել»)։ Զգենու եպիս. եւ այլ քահանայքն ի սրբատանն եկեղեցւոյն ըստ աւրինին, Սրկ. եւ Դպ. բուրվառով եւ լուցեա, լապտերաւք, խաչն առաջի եւ գաւազան ի ձեռին, եկեսցեն արտաքոյ եւ ասեն շարական ըստ տաւնի աւուրն, եւ կամ. Ուրախ լեր սուրբ եկեղեցի։ Եւ եպի. ծխէ խունկ սրբոյ սեղանոյն եւ Սրկ. ձայնէ. Աւրհնեա Տէր, Եպիսկ. ասէ։ Աւրհնեալ թագաւորութիւնն Հաւր եւ Որ։ Եւ յասելն սաղ. իջանեն Բ Սարկ. ի բեմէն եւ առցեն զնուիրեալն բերեն առաջի բեմին գալով. եւ եպ.ի յառաջ եւ ասեն սարկ. ցեպիսկոպոսն բարեր ձայնիւ. Հայր սուրը, խնդրէ ի քէն մայր մեր սուրբ եկեղեցի զի։ Եպ. ասէ. Եւ գիտէք, զի արժանաւորք են»։ - Թղ. 15բ։ «Պատասխանի. Այնչափ որքան մարդկային տկարութիւնս մեր տա(յ) մեզ։ Եպ. խաչ հանէ ի վերայ նոցա եւ ասէ. Շնորհաւքն Աստուծոյ Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգուոյն սրբոյ կոչեմք։ Սրկ Աղաչեսցուք զամենակալն Աստուած յաղագս»։ - Թղ. 16ա։ «Եւ եպ. դնէ զաջն ի վերայ գլխոյն եւ ասէ. Տէր Աստուած ամենակալ արարիչ ամենայն արարածոց»։ Թղ. 17ա։ «Եւ սարկաւագունքն դարձուցանեն յարեւմուտս, կալով զձեռս ի վեր եւ կոչեն րարբառով բարձր. երիցս ասելով այսպէս. Աստուածային և երկնաւոր շնորհք»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 44)։ - Թղ. 17բ։ «Սարկաւագն ասէ. Աւրհնեա տէր։ Եպ. զաղաւթս. Տէլ Աստուած հղաւր եւ փառաւորեալ յամենայնի մեծ եւ ահաւոր կամաց քոց»։ - Թղ. 19ա2։ «Ապա ասի սղ. Տէր որպէս դինու, Բանից ի մոց ունկն։ Ընթ. յԵրեմ. մարգ. Պատգամն Աստուծոյ»։ - Թղ. 19բ2։ «Դարձեալ յԵրեմ. մարգ. Յաւուրսն յայնոսիկ եւ ի ժամանակին։ - Թղ. 20ա1։ «Ընթ. Յովսէ մարգ. Ո՞վ է իմաստուն։ Պաւղոսի առ. ի Տիմ. Ա. թղ. ընթ. Բայց կրթեա զանձն»։ - Թղ. 20բ1։ «Ալէլուիա. Հոգ(ւ)ովն սրբով զաւրացեալ սուրբ Ս(տեփաննոս)։ Աւետ. ըստ Ղուկաս. Ի նմին ժամուն ցնծացաւ Յիսուս»։ - Թղ. 20բ2։ «Կարդան զաւուրն Աւետ. եւ ասեն զՀաւատամքն։ Քրզ. Սրկ. Եւ եւս խաղ. մինչեւ ընծայն վերաբերի եւ ասի. Տէր Աստուած զաւրու։ Շնորհաւք եւ մարդասիրութեամբ։ Եւ քարոզէ Սրկ. Միաբան ամենեքեան աղաչեսցուք հաւատով զմարդասէրն Աստուած յաղագս եպիսկոպոսիս մերոյ այս անուն»։ - Թղ. 21ա2։ «Եւ իպիսկոպոսն դնէ զաջն ի վերա(յ) գլխոյն եւ ասէ զաղթ. Տէր Աստուած ամենակալ ամենախնամ, որ ընդրեցեր դծառայս քո զայս սրբեա զսա»։ Թղ. 21բ2։ «Ասեն շրկ. Առաքեա ի մեղ տէր։ Կց. Յորովայնէ։ Զգեցուցանէ հանդերձ հոլանի, արկանեն ուրար ի ձախ ուսն, եւ ասէ եպ. Առ զմաքուր եւ սուրբ ուրար ի ձեռաց Տեառն մերոյ եւ լեր սուրբ յամենայն խաբէութենէ մեղաց, առաջի երեսաց։ Յետ այսր տա(յ) զաւետարանն ի նոսա եւ ասէ. Առէք իշխանութիւն ընթեռնուլ զգիր սուրբ։ Դնեն բուրվառ ի ձեռն, ծխէ սեղանոյն գ անգամ ասելով. Եւ եւս խաղաղութեան։ Եպիսկ. Աւրհնութիւն եւ փառք»։ 10. Թղ. 22ա1։ Ը. «Կանոն ձեռնադրութեան քահանայի։ (ցանկ. Կանոն քահանայ աւրհնել) Զգենու եպիսկոպոսն ըստ աւրինին ի սրբատանն եկեղեցւոյն, քահանայիւք եւ սարկաւագաւք։ Ասեն շարական. Այսաւր աստուածութիւնն զվ։ Եպիս. Աւրհնեալ թադաւորութիւնն Հաւր։ Զաղաւթո. Տէր Աստուած, զբազկատարած զաղաչանս»։ - Թղ. 22ա2։ «Զի ողորմած եւ մարդասէր։ Եւ իջանեն Բ քահանայքն, եւ առցեն զնուիրեալն, բերելով առաջի բեմին գոլով։ Եւ եպիսկոպոսին յառաջ եւ ասեն քահանայքն ցեպիսկոպոսն զայս բարձր ձայնիւ. Հայր սուրբ խնդրէ». (հմմտ. վերեւ, § 9)։ - Թղ. 22բ1։ Եւ եպիսկոպոսն խաչ հանէ ի վերայ նոցա եւ ասէ. Շնորհաւք Աստուծոյ Հաւր եւ Որդոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ կոչեմք զայս անուն սարկաւագ ի պաշտաւն քահանայութեան»։ Թղ. 22բ1։ Սղ. Դատ արա ինձ տէր։ Տէր լոյս իմ եւ կեանք։ Քարոզէ Սարկ. Աղաչեսցուք զմարդասէրն Աստուած։ Եւ ասեն. Լ Տէր ողորմեա։ Եւ եպ.ն դնէ զաջն ի վերա(յ) գըլխոյն եւ ասէ զաղաւթս. Տէր ամենակալ արարիչ ամենեցուն»։ - Թղ. 23բ1։ «Յայնժամ դարձուցանէ զնուիրեալն ի ժողովուրդն եւ ձեռսն ի վեր ունելով քահանայքն. եւ բարձր բարբառով ասեն գ անգամ. Աստուածային եւ երկ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 45)։ - Թղ. 23բ2։ Եպիսկոպոսն ասէ զաղ. Տէր Աստուած ամենակալ, ամենագութ, ամենախնամ, արարիչ»։ - Թղ. 25ա2։ «Եւ եպիսկոպոսն ինքնին ձեռամբ բերէ զուրարն ի ձախ ուսէն ի յաջ ուսն եւ ասէ. Առ զլուծ Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, զի լուծ նորա քաղցր է»։ - Թղ. 25բ1։ «Ալելուիա. Քահանայք քո զգեցցին զարդ. Յիշեալ տէր զԴաւիթ։ Ընթ. Յեզեկ. մարգ. Այսպէս ասէ կամարար տէր. եւ դու որդի մարդոյ»։ - Անդ (բ2) «Ընթ. ի Մաղաք. մարգ. Այսպէս ասէ տէր. Ուխտն իմ որ ընդ նմա»։ - Թղ. 26ա1 «Ընթ. Յես. մարգ. Հոգի տեառն ի վերա(յ) իմ»։ - Թղ. 26բ2։ «Պետրոսի առ ի կաթ. ա. թղթոյն ընթեր. Ջերիցունս այսուհետեւ աղաչեմ»։ - Թղ. 26ա1։ «Պաւղոսի առ. ի Տիմ. ա. թղ. ընթ. Շնորհ ունիմ այնմիկ որ զաւրացոյցն զիս»։ - Թղ. 26բ2։ «Աւետ. ըստ Ղուկ. Եւ դարձաւ Յիսուս զաւրութեամբ»։ - Թղ. 27ա2։ «Եւ կարդան զաւուրն պատշան աւետարան եւ ասեն զՀաւատամքն։ Նուիրեալն ի ծունկք գոլով, քարոզէ Սարկ. Եւ եւս։ Եւ ասեն քահանայքն, զայս քարոզ ի ձայն. Աստուած մեծ հքաւք եւ սքանչելայգործ»։ - Թղ. 28ա2։ «Եւ եպիսկոպոսն դնէ զաջն ի վերա(յ) գլխոյն եւ ասէ աղթ. Տէր Աստուած զաւրութեանց արարիչ ամենայն արարածոց»։ - Թղ. 29բ1։ «Շարական. Որք արժանաւորեցայք։ Զգեցուցանէ զփիլոնն եւ ասէ. Տէր մեր զգեցուցանէ քեզ զպատմուճան ուրախութեան։ Նորակերտքն զձեռսն ի միմեանս յար դնելով. եւ եպիսկոպոսն սուրբ մեռոնաւն աւծանէ խաչանման, ի յաց բութէն ի ձախն բութին ընկերն, եւ ի ձախ բութէն ի յաջ բութնին ընկերն, եւ սրբէ բամբակաւն եւ ասէ. Տէր Աստուած մեր որ աւծեր սրբութեամբ եւ աւրհնութեամբ»։ Թղ. 39բ2։ «Յետ այսր առնու եպ.ն զմաղզման տէրունական մարմնովն, եւ զսկին արեամբ տա(յ) ի ձեռս նոցայ եւ ասէ. Առեալ ընկալարուք, քանղի առէք կարողութիւն։ Յետ այսր խաչակնքէ ի վերայ նոցա եւ ասէ. Աւրհնութիւն Աստուծոյ Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ սուրբ Հոգ(ւ)ոյն ի վերայ ձեր»։ 11. Թղ. 30ա։ Թ. «Կանոն հիմնարկութեան եկեղեց(։)ոյ։ Պատրաստեն քառակուսի քարինս Ե մեծամեծս, եւ ա՛յլ քարինս ԺԲս. անտաշս զոր ի գետոյն առցեն։ Զգենու եպիս. ըստ աւրինին, եւ քահանայն ընդ նըմա, սարկաւագն բուրվառաւք, եւ դպիրք մոմեղինաւք լուցելով. Հրամա(յ)է եպիսկո պոսն նարտարապետին առնուլ զգործի չափոյն, եւ գծագրէ զերկիր ըստ կամաց շինողին։ Ասի սաղմոս. Մեծ է տէր եւ աւրհնեալ է յոյժ ի քալաք Աստուծոյ մե։ Ընթ. յերկրորդ թագ. Եւ արկ արքայ Սողոմոն հարկ»։ - Թղ. 30բ1։ «Ընթ. Յառակաց. Աստուած իմաստութեամբ հիմունս արկ»։ Թղ. 30բ2։ «Ընթ. Յովբայ. Երկիր եւ ի նմանէ ելցէ հաց»։ - Թղ. 31ա1։ «Ընթ. Յես. մարգ. Այսպէս ասէ տէր. Շինեսցեն տունս»։ - Թղ. 31բ1։ «Պաւղոսի առաք. ի Կորընթ. թղթոյն ընթ. Եւ դուք իբրեւ զվէմս կենդանիս շինիք»։ - Թղ. 31բ2։ «Ալէլուիա. ողմ. Տէր ով կացցէ։ Աւետ. ըստ Մաթէ. Դարձեալ նման է արքայութիւնն երկնից»։ - Թղ. 32ա1։ «Սարկն. Խնդրեսց։ Եպիսկ. ասէ զաղ. Եւ արդ տէր Աստուած մեր որ հաներ։ Յետ այսորիկ եպիսկոպոսն աւծանէ սուրբ իւղովն զհինկ քարինսն քառակուսի եւ ասէ. Ա.հնեսցի, աւծցի եւ սրբեսցի»։ Թղ. 32բ1։ Կան (կարմրագիր) ուշագրաւ խրատագիրքս. «Երիցս անգամ ասէ եւ գրեսցէ ի վերայ այն որ դնէ ի տեղի սեղանոյն զայս բանս. Ե՜ս եմ կեանքն, և ե՞ս եմ որ մեռայն, եւ կենդանի եմ յաւիտեան (Յայտ.)»։ - Թղ. 32բ2։ «Եւ ի խորանին ձախմէ անկոյնին քարն գրեն. Վէմն զոր անարդեցին շինողքն՝ նա եղեւ գլուխ անկեան։ Եւ յաջմէ քարին գրեն զայս. Ահաւասիկ ես դնեմ ի Սիովն քար պատուական եւ ամենայն որ հաւատասցէ ի նայ մի՛ ամաչեսցէ։ Եւ ի տանարին ձախմէ քարին գրեն զայս. Դո՜ւ ես Քրիստոս Որդին Աստուծոյ կենդանւոյ։ Եւ յաջմէ քարին գրեն. Հիմն այլ ոք ոչ կարէ դնել քան զեդեալն, որ է Յիսուս Քրիստոս ամէն»։ - Թղ. 32բ2-33ա2։ «Նոյնպէս գրեսցէ ի վերայ ԺԲ.ան քարին զանուանս ԲԺ.ան առաքելոցն. ըստ աւրինակին Յեսուայ որ ի վկայութիւն ցամաք անցանելոյն, ընդ Յորդանան եւ վասն նորին վերադարձութեան արեալ ԲԺ. ան քարինս անտաշս յորում վերայ մատոյց ողջակէցս Աստուծոյ, եւ ժառանգեցոյց զերկիրն աւետեաց իսրայէղացւոցն՝ ի խորհուրդ նշմարտին Յիսուսի, որ ատ զԲԺ.ան առաքեալսն ի հոսանուտ վայրէ կենցաղոյս, անկիրթս իմաստութեան, ի նշան ցամաքելոյ հեղեղի մեղացն եւ կրկին մերոյ ծննդեան, հիմն դնելով զնոսա եկեղեցւոյ։ Եւ միշտ պատարագելովն ժառանգորդս արասցէ զնորս Իսրայէլ։ Ստուգապէս երկրին աւետեաց վերնոյն Երուսաղէմի։ Եւ աւծանէ սուրբ եղովն աս(ելով). Աւրհնեսցի՛, աւծցի՛ եւ սրբեսցի քարինքս այս, յանուն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւ»։ Թղ. 33ա2։ «Եւ ի բնէ տեղ(ւ)ոյն եկեղեց(ւ)ոյն առցեն Բժ ան քարինս եւ արկանեն ի գետն, յաւրինակ հնոյն իսրայեղի, ի գետ մեղացն։ Առնու, եպիսկոպոսն, զբրիչն ի ձեռն եւ հարկանէ զերկիր, զոր գծագրեալն է, Գ դէպ յարեւելս, Գ ի հարաւ՝ դէպ յարեւմուտս, եւ Գ յարեւմուտս՝ դէպ ի հիւսիս եւ Գ հիւսիս՝ դէպ յարեւելս։ Եւ դիցէ զՍ մեծամեծ քարինսն յիւրաքանչիւր տեղիսն որպէս գրեալ է։ ՉՊետրոս, զՅոհաննէս, ըզՅակոբոս, յարեւելից կողմն։ ԶԱնդրէաս, զԹոմաս, զՄաթէոս, ի հարաւային կողմն։ ԶԲարթողոմէոս, զՍիմոն, զԹադէոս, ի հիւսիսային կողմն։ ԶՓիլիպպոս, զՅակոբոս ալփեա, զՄատաթիայ յարեւմտից կողմն»։ Թղ. 33բ1։ Թ. «Եւ ասեն սաղմ. Զգործս ձեռաց մեր։ Որ բնակեալն է յաւ։ Ընթ. Յեզեկիէլէ մարգարէէ. Եւ ահա այր մի»։ Վերջ (կանոնիս Թղ. 36բ2։ Կանոնիս ընդգծուած խրատագիրները չեն դըտնուիր նախընթաց Մաշտոցներէն ոչ մէկուն մէջ։ Իսկ Թղ. 30ա2-32ա1 եւ 33բ136բ1 հմմտ. Ա. Մաշտ. § 1, ետեւառաջութեամբ եւ ինչ ինչ տարբերութեամբ ընթերցուածներու եւ Աղօթքներու։ Այսպէս Մաչտոցս ունի Թղ. 34ա2։ (յաւելուածով) «Ընթ. Յանգեպ մարգ. Եւ արդ զաւրացիր դու Ջաւրաբարէլ»։ Իսկ վերջը կը պակսի Դանիէլ մարգարէի. Տէր որ պահես գուխտ Աղաւթօը՝ 12. Թղ. 36բ2. Ժ. «Կանովն նաւակատեաց եկեղեցոյ աւրհնութեան։ Յերեկոյին հսկումն լինի միաբան ուխտիւն, մինչեւ ցառաւաւտն, յորդորելով զինքեանս տանարանալ Աստուծոյ ի համայգումար տեղ(ւ)ոջն։ Եւ յերրորդ ժամուն զգեցուցանեն զեպիսկոպոսն, ըստ աւրինին բազմեալ յաթոռն, եւ պատուանդան ոտիցն դնեն։ Նոյնպէս եւ քահանայքն զգենուն, եւ սարկաւագն բուրմամբ խնկոցն շուրջ կալով, եւ դպիրքն ջահավառ լապտերաւք։ Դնեն ի մէջոյ զքար սեղանոյն սատրով եւ զսպասն զարդուցն կից նմին Ըստ նախաստեղծին Ադամա(յ) որ էր ի դրախտին եւ պահապանիւր ի հրեշտակաց։ Սրկն. ձայնէ. Աւրհնեա տէր։ Եպին. սաղմ. Կցուրդ. Տէր սիրեցի զվայելչութիւն։ Դա՛տ արա ինձ Տէր զի ես յանբծութեան իմոյ։ Ընթ. Յառակաց. Իմաստութիւն շինեաց իւր տուն»։ - Վերջ (կանոնիս) Թղ. 58ա1 Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 2։ Դ. Մաշտ. § 3։ Սակայն Մաշտոցիս խմբագրողն չափէն աւելի ընդարձակեր 4 այս կանոնս՝ մէկ կողմէն Ա. Մաշտ. ի նախընթաց կանոնէն, այն է Հիմնարկէքէն Ըեթերցուածներ եւ Աղօթքներ փոխ առնելով, միւս կողմանէ անոր խրատագրի կոչումներն ընդլայնելով եւ լատին Ծիսարանէն ներմուծումներ ընելով, Ուշագրաւ են առ այս Թղ. 39բ2։ «Այսաւր աստուածութիւնն զուարճանայ» շարականին յաջորդող սոյն Խրատագիրս. «Եւ ելանեն ի դուռն արեւմըտից, եւ խաչն առաջի եւ զքար սեղանոյն սատրովն հանեն արտաքոյ ըստ առաջճոյն Ադամա(յ) որ ել ի դրախտէն։ Եւ ըստ երկրորդն Ադամա(յ) Յիսուսի որ արտաքոյ դրանն չարչարեցաւ։ Նոյնպէս և ժողովուրդն ելանելով արտաքոյ եկեղեցւոյն, զանասնոց եւ զգազանաց ունելով զաւրինակ, զի էին արտաքս աստուածատունկ դրախտին։ Եւ մի սարկաւագն արգելցի ի ներքս եւ փակիցէ զդուռն զկնի»։ - Թղ. 39բ2- 40բ։ Խրատ. «Յետ այսր (այսինքն Կցրդաց եւ Աղօթքին) մերձեալ եպիսկոպոսն ի սեմսն՝ հարկանէ զդրունսն գաւազանաւն։ Ժողով. Համբարձէ՛ք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր, համբարձին դրունք յաւ։ Իսկ սարկաւագն ի ներքուստ ասէ. Ո՜վ է սա թագաւոր փ։ Եպիսկ. Տէր հզաւր զաւրութեամբ, տէր կարող ի պատերաղմի»։ Ասիկա չորս անդամ կրկնուած է, Թղ. 40բ2։ «Եւ երգելով մտանեն ի տանարն իւր, կլերիկոսաւքն միայն, եւ այ ո՛չ ոք։ Նոյնպէս եւ զսեղանն վերացուցանելով մատուցանեն ի ներքս։ Ըստ նահապետացն մտաւք բարձրանալն յերկրայնոցս ի տանն Աստուծոյ գտանիլ»։ Յ ետ իշխանական բաղխման եւ խաղաղութեան եպիսկոպոսին, կը յաջորդէ անմիջապէս (Թղ. 41ա1) ժողովըրդեան աղերսական ողբերգը, սոյն խրատականով. «Փակէ զդրունսն ի վերայ իւրեանց. եւ ժողովն. մնան արտաքոյ։ Իսկ մի ի պատվաւոր արանց բախեսցէ գլխով ըզդուրս, եւ տացէ օժիտս, եւ ասէ. Բաց մեղ Տէր, բաց մեզ Տէր, բաց մեզ Տէր զդուռն ոզորմութեան։ Եւ ի բանալ դրանն մի՛ մտցէ ժողովուրդն մինչեւ (վերջին եւ վերջընթեր ընդդծուած տողերն ե տ ք է ն աւելցուած են տարբեր գըով եւ սեւ մելանով՝ քերելով հինր) Ի դրունս հուպ դնեն։ Եպիսկ. զծունկսրն ի վերայ յատակին, եւ այլքն ընդ նմա, ի նոյն ձեւն, եւ սարկ. զմոխիր հնոցին ցանէ յատակս տանարին խաչանման յարեւելից յարեւմուտս, եւ ի հարաւոյ ի հիւսիս»։ Թղ. 42բ1։ «Յետ աղաւթից սկսանի, եպիսկ. գրել ի մոխիրն մատամբն յարեւելից յարեւմուտս, եւ ի հիւսիսոյ ի հարաւ, եւ ձայնիւ ասէ զանուանս գրոյն ա. բ. գ. դ. (եւն մինչեւ ք. 36 նշանագիրքն նիւթապէս արտագրուած են)։ Եւ ի լրման գրոյ՝ եղանակեն. Աւրհնեալ Տէր Աստուած Իսրայեղի, որ ի յայց ել եւ ար»։ - Թղ. 42բ2։ «Եւ ի յերգոն ելանէ առաջի սեղանոյն ի խորանն, և փառս տուեալ նոյն եւ զսեղանն հանեն ի րեմն, նշանակելով առիցելոյն ի մէնջ մարղոյ իւրովք, յերկնայինն մտանել յառագաստըն, փոխան արտասահմանելոյն ի դրախտէն։ Դարձեալ աւրհնէ աղ եւ ջուր եւ մոխիր եւ գինի»։ - Թղ. 43ա2։ «Եւ ի Դ. անկիւն սեղանոյն ցանէ զջուրն զոպայիւն լուանալն եւ աւծանելն զսեղանն, նշանակէ զմկըըտութիւն Տեառն ի Յորդանան, եւ աստուածութեամբն աւծեալ, զանճառ միութեամբն եւ ասեն սաղմոս»։ 13. Թղ. 58ա1։ ԺԱ. «Կանոն աւազան աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 4)։ 14. Թղ. 61ա2։ ԺԲ. «Կանոն նոր դրան եկեղեցւոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 3)։ 15. Թղ. 62ա1։ ԺԳ. «Կանոն հանդերձեչէջ սպաս աւրենելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ 16. Թղ. 62ա2։ ԺԴ. «Աւրհնութիւն գուրբորայի. Գթած Տէր որոյ զաւրութիւնդ անպատմելի է»։ Թղ. 63ա1։ «Աղաւթք աւրհնեալ դաստառակին սրբոյ սեղանոյն. Ամենակալ Աստուած դու ետուր ի ձեռս մեր զկարողութիւն աւրհնութեան քո»։ Այս եւ յաջորդ Օրհնութիւնները լատին ծիսարանէն ներմուծուած են, Չկան հին Մաշտոցներու մէջ։ 17. Թղ. 63ա2։ ԺԵ. «Աւրհնութիւն ամենայն հանդերձեղէն զգեստից. Ամենակալ յաւիտենական Աստուած» 18. Թղ. 63բ։ ԺՉ. «Աղաւթք ամենայն քահանայական կազմածոյն, Ամենակալ յաւիտենական ողորմած Աստուած»։ 19. Թղ. 64ա։ Ժէ. «Աւրհնութիւն գըլխարկի. Երեւելեաց եւ աներեւութից Տէր։ արարիչ ամենայն գոյից»։ 20. Թղ. 64բ1։ ԺԸ. «Աւրհն. հանդերձի (լուս. վրայ նոտր գրով շապկի է). Տէր Աստուած ամենակալ թագաւոր»։ 21. Թղ. 65ա1։ ԺԹ. «Աւրհնութիւն գաւտ(ւ)ոյ. Ամենակալ յաւիտենական, ողորմած Աստուած»։ 22. Թղ. 65ա2։ Ի. «Աւրհնութիւն բազկուրակի (լուս. վրայ եւ բազպանի). Տէր Աստուած արարիչ զաւրութեանց, անտեսանելեաց ստեղծիչ եւ սրբիչ ամենայնի»։ 23. Թղ. 65բ2։ ԻԱ. «Աւրհնութիւն ուրարի. Տէր Աստուած որ միայն քարոզողացն ուխտեցեր շնորհելով ունել զարդարեալ ըզպարանոցս եւ դկուրծս»։ 24. Թղ. 65բ2։ ԻՐ. «Աւրեն. շուրջառի. Տէր Աստուած աղբիւր զթութեան եւ իրաւանց»։ 25. Թղ. 66ա2։ ԻԳ. «Աւրհնութիւն սուրբ աւմաւֆաւրոնին քահանայապետականի. Ումաւֆաւրոնն ուսոյ զգեստ թարգմանի, զի աւմաւֆն ուսքն է, եւ ֆաւրոնն՝ զգեստն։ Եւ է նշանակ խաչին Քրիստոսի, եւ առաքելական վերարկուին. Տէր Աստուած արարիչ բոլորից ամենակալ եւ ամենազաւր, Հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ 26. Թղ. 67բ2։ ԻԴ. «Աղաւթք ամենայն քահանայական զգեստուց. Տէր Յիսուս կատարումն աւրինակ եւ մարգարէից»։ 27. Թղ. 68ա2։ ԻԵ. «Աւրհնու. Գորփորաի եւ դաստառակաց սուրբ սեղանոյ եւ խորհրդեան եւ ամենայն զարդուց. Տէր Աստուած ամենակարաւղ հայր»։ 28. Թղ. 68բ1։ ԻՉ. « Աւրհնութիւն սկ(ւ)ոյ եւ մաղզմայի։ Եւ կնքէ մեռոնաւն եւ ասէ աղ. Յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ սուրբ Հողւոյն կնքեմք եւ սրբեմք»։ - Թղ. 68բ2։ «Եւ ասէ զաղաւթ. Տէր կամաւք քո աւրհնեա եւ սրբեա զանաւթս զայս։ Եւ ի սկիհն ասէ. Սիրեցեալ եղբարք աղաչեսցուք զտէր, զի սրբեսցէ զբաժակս»։ - Թղ. 69ա1։ «Ասէ զաղ. Տէր կամաւք քո աւրհնեա զբաժակս խորհրդական քո նուիրացն»։ Եւ արասցէ խաչ մեռոնաւն ի միջոյ սկ(ւ)ոյն եւ ասէ զաղաւթս. Ամենակարող անսկիզբն հայատաղաչեմք զքեղ»։ - Թղ. 69ա2։ «Յետ այսր ասէ եպիսկոպոս վերայձայն. Մարմին քո աստ պատարագեսցի խաղաղութեամբ որ ես միշտ կենդանի։ Ապա սարկաւագն զգեցուցանէ զսեղունն սուրբ, եւ այլքն երգեն կցուրդ. Դուք շրջեցարուք զՍիոնիւ եւ պատեցէք ըզսեղանով նորա։ Բերեն զխունկն եւ խաչանըման ծխէ եպիսկոպոսն սեղանոյն եւ ասէ. Ամենայն երկիր զքեզ աւրհնեն»։ - Վերջ Թղ. 72բ2։ «Սուրբ Եռինայք եւ ամենայնսուրբ կանայք բարեխաւսեցէք վասն մեր մեղաւորացս»։ Ամենայն սրբոց Լիթանիան է, որ ամբողջութեամբ դրուած է կանոնիս վերջը, որու մասին կայ (Թղ. 69ա2) լուսանցքին վրայ, մանբ բոլորգրով, հետեւեալ ծանօթագրութիւնը. «Այս աղաշանք սրբոցս Լիդանիան կոչի որ ասի յեկեղեցաւրհնէքն, յեպիսկոպոսաւրհնէքն, քահանայաւրհնէքն, սարկաւաքաւրհնէքն, ձէթաւրհնէքն, յամենու վերջքն ասի»։ 29. Թղ. 72ա1։ ԻԷ. «Կանոն զորբոց պատկեր աւրհնելոյ զՔրիստոսի եւ զԱստուածածնին, եւ զառաքելոցն զՊետրոսի, զՊաւղոս) կամ զՅովհաննու Մկրտչի կամ զայլս ի մարտիրոսաց։ Զորս զսոսա ի սրբոց վկայարան։ արժան է աւրհնել, զառաջեաւ բեմբին։ Լըւանան ջրով եւ գին(ւ)ով, եւ ասեն ի թի։ Սղմ. ԻԹ. Բարձր առնեմ զքեզ տէր ղի ընկալար զի։ Եւ քահանայն ասէ զաղթ. Տէր Աստուած բարերար որ արժանի արարեր ըզհաւատացեալս քո՝ եղբարս քեզ անուանել» - Թղ. 73ա2։ «Եւ աւծանեն մեռոնիւն, ե։ ժողովուրդն երկրպագելով համբուրեն եւ ասեն, Կց. Ամենեքեան ընթասցուք ի նշխարս ճգնաւորացն։ Եւ եդեալ ի բեմին, եւթն աւր խորհրդածութեամբ»։ 30. Թղ. 73բ1։ «Կանոն փրկչական պատկել աւրհնելոյ։ Բերեն զնա առաջի բեմին, եւ ունելով ի բաց, ասեն սղմ. Աստուած մեր ողորմեա մեղ, զփոխն ի լման։ Եւ լուանան ջրով եւ գին(ւ)ով։ Իսկ եթէ սատակ դեղով է, զի անկար է լուանալ, թացեալ սպունկ շուրջ զերեսովն ածեն, եւ ասեն զաղաւթ(ս) զայս. Տէր Աստուած մեր դու պատուիրեցեր մեզ եւ ասացեր, մի՛ առնէք ձեզ նմանութիւն»։ - Թղ. 74ա1։ «Եւ հանեն ի բեմն եւ ասեն սղմ. Ձ. Ցնծացէք առ Աստուած աւգնական է։ Եւ ունելով առաջի սրբոյ սեղանոյն. Սրկ. ասէ. Եւ եւս խաց, Եւ քահանայն ունելով իւղ աւծութեան ի ձեռն եւ ասէ զաղաւթս. Տէր Աստուած յաւիտենական»։ Թղ. 74ա2։ «Եւ թանայ քահանայն զմատն ի մեռոնն, եւ տեառնագրէ յայն տեղի ուր դեղն հաստատագոյն է, եւ հանեն ի սուրբ սեղանն դնեն ուղղակի, եւ ասէ զաղաւթս. Տէր Աստուած արարիչ ամենայն արարածոց»։ Թղ. 75ա1։ «Սարկաւագն քարոզէ. Վասն ուղղելոյ զգնացս։ Եւ կանկնեալ երկիր պագանեն, եւ այս կանոն կատարի. Սղմ. Կց. Քեղ վայելէ աւրհն։ Պաւղոսի առաքել. Յեբրայեցւոց թղթոյն ըն. Բաղում մասամբ»։ Թղ. 75բ1։ «Ալէլուիա, սղմ. ՂԶ. Տէր թադաւորեաց ցնծասց։ Աւետ. ըստ Յոհն. ի սկզբանէ էր բանն»։ - Թղ. 76ա1։ «Սրկ. Վասն ի վերուստ։ Եւ ասէ զաղաւ. Տէր Աստուած ամենակալ հայր Տեառն»։ - Թղ 77բ2։ «Եւ ասեն, ողմ. ԶՏէր թագաւորեացն։ Եկեղեցւոյ շար. ԳՁ. Զոր ըստ պատկերի քում, ի լման եւ դնեն ի խորանն, եւ զեւթն աւր նաւակատիս կատարեն»։ 31. Թղ. 77բ2։ ԻԹ. «Կանոն զսուրբ զԱստուածածնին պատկերն աւրհնելոյ ի նոյր եկեղեցոջ։ Եւ նոյնպէս լուանան ասելով, սղմ. ԽԴ. Բղխեսցէ սիրտ իմ զպատգամս, զփոխն ի լման։ Եւ քահանայն ասէ զաղաւթս. Ահաւոր եւ սքանչելադործ Տէր Աստուած մեր»։ - Թղ. 78բ1։ «Եւ աւծանէ սուրբ մեռոնաւն Գ. անգամ ասելով. Աւրհնեսցի աւծցի եւ սրբեսցի պատկերս այս յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգ(ւ)ոյն սրբոյ այժմ եւ մ։ Աղ. Տէր Աստուած զաւրութեանց Քրիստոս փրկիչ աշխարհի»։ - Թղ. 80ա2։ «Եւ երկըրպագեն, եւ դնեն ի վերայ սեղանոյն, եւ զիաւթն նաւակատիս առնեն, խորհրդածելով, բայց եթէ զփրկիչն հանեալ ի գիրկս ունիցի, դու զնոյն աւրհնութիւնս կատարեա. իսկ եթէ յորմն նկարեալ իցէ կամ ի յարկի կամ ի յայլում պատուական տեղ(ւ)ոջ, արժան է զիւրաքանչիւր աւրհնութիւնսն կատարել»։ 32. Թղ. 80բ1։ Լ. «Կանովն աւրհնութիւն նորակերտ գրոց։ Տանին յեկեղեցին եւ հահեն յամբ(ի)ոնն, ունելով սարկաւագացն ի վերա(յ) բազկացն, եւ ասեն սղմ. ՀԷ. Նայեցարուք ժողովուրդք յաւրէնս. մինչեւ ցայն տեղին. Հորդեան ետ որպ։ Քարոզ. Ենդրեսցուք հաւատ։ Քահանայն ասէ զաղ. Աւրհնեալ ես տէր Աստուած մեր»։ 33. Թղ. 81ա2։ ԼԱ. «Կանոն աւրհնութիւն ջրոյ, զոր յամենայն կիրակէ քահանայն աւրհնէ եւ ցանէ ի վերայ ժողովրդեանն։ Քահանայն դիցէ զուրարն ընդ պարանոցաւն, իսկ կէս որկն, բերէ ջուր եւ աղ. եւ քահանայն աւրհնէ այսպէս. Աւգնութիւն է մեզ յանուանէ տեառն որ արար զերկինս եւ զերկիր։ Քահանայն աղաւթէ ի վերայ ջրոյն այսպէս. Երդմնեցուցանեմ արարած աղի յԱստուած որ կենդանի է, յԱստուած որ ճշմարիտ է, յԱստուած որ սուրբ է»։ - Թղ. 81բ2։ «Պաշտաւն(ե)այն տանի զաղն եւ բերէ զջուրն. քահանայն աւրհնէ այոպէս. Երդմնեցուցանեմ զքեզ արարած ջրոյ յանուն Աստուծոյ Հաւր ամենակալին եւ յանուն Յիսուսի Քրիստոսի որդ(ւ)ոյ նորա, եւ ի զաւրութիւն Հոգուոյն սրբոյ Աստուծոյ»։ - Թղ. 82ա1։ «Աղթ. Աստուած որ ի փրկութիւն մարդկային ազգի զմեծագոյն խորհուրդս կարդեցեր»։ - Թղ. 82բ2։ «Ապա խառնէ քահանայն զաղն ի ջուրն եւ ասէ. Խառնումն աղիս ընդ ջրիս կատարի յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ. Պատ. Ամէն։ Եւ ասէ. Աստուած որ ես անյաղթելի ի զաւրութիւն»։ - Թղ. 83ա2։ «Իսկոյն ասէ քահանայն. Աւրհնութիւն Տեառն Աստուծոյ ամենակալին»։ Ապա «Իսկ ի յաւր կիրակէին նախ քան զպատարագն գա(յ) քահանայն, զգեցեալ զգեստ պատարագի առանց շուրջառի, եւ առեալ զաւրհնած ջուրն ցանէ նախ ի վերա(յ) սուրբ սեղանոյն եւ ասէ. Յաւղեա՛ յիս միշտ։ Եւ ամենեքեան սկսանին. Ողորմեա ինձ Աստուած ըստ։ Իսկ յերգել զայս, քահանայն ընդ ամենայն եկեղեցին ցանւ զաւրհնած ջուրն ի վերա(յ) ժողովրդեանն. եւ ի յաւարտն գա(յ) առաջի սուրբ սեղանոյն աղաւթէ. Լուր մեղ տէր հայր ամենակալ»։ - Վերջ Թղ. 89բ2 34. Թղ. 83բ2. ԼԲ. «Կանոն պղծե(ա), տաճարի, եւ վերստին սեղան կանգնելոյ», Կանոնս հմմտ. Ա. Մաշտ. § 5. Թղ. 33ա1 -40բ1. բայց կան զգալի տարբերութիւններ Գիրք, Աւետարան եւ արարողութիւններու։ Այսպէս. Թղ. 88բ2։ «Եւ եթէ նոր սեղան կամին աւրհնել, շուրջ ածելոյ աստէն սկսանին։ Յայնժամ բերեն սկտեղբն, ջուրն եւ գինի աղ եւ մոխիր, եւ խառն ի ջուրն եւ ասէ. Այս խառնումն ջրոյս եւ գին(ւ)ոյս (տողին վրայ աւելցած է՝ աղիս եւ մոխրիս) լիցի ի սրբութեան այսմ տանս եւ սեղանոյս»։ - Թղ. 89բ2։ «Եւ լուանան զսեղանն բոլորովին աւրհնեալ ջրովն... եւ շաղեն նովաւ կիր եւ կըղրմիտր, եւ երթա(յ) եպիսկոպոսն քահանայիւքն եւ սարկաւագաւքն, բուրվառով եւ մոմեղինաւք լուցելով ուր պատրաստ ածեն նշխարք սրբոցն եւ Գ մասն ի մարմնոյն Քրիստոսի եւ ասեն զայս փառս. Ամենեքեան ընթասցուք ի նշխարս ճգնաւորաց»։ - Թղ. 93ա1։ «Եւ ծածկեն զսեղանն, եւ է ծածկով զարդարեն»։ 35. Թղ. 94բ1։ ԼԳ. «Կանոն Տեառնընդառաջին։ Յաւրն Տեառնընդառաջին զգեստաւորի եպիսկոպոսն յերրորդ ժամու աւուրն։ Սկսանի շարական. Մարմնացեալդ ի կ։ Ելանելով ի բեմն ծխէ խունկ սրբոյ սեղանոյն եւ գայցէ ի մէջ եկեղեց(ւ)ոյն բերելով մոմեղէնս եւ աւրհնէ այսպէս։ Սրկ. Մուրբ զԱստուածածին եւ զ։ Եւ եպիսկոպոսն ասէ զաղ. Աստուած սուրբ հայր ամենա(յ)կարաւղ»։Վերջ Թղ. 95ա2։ «Եւ որսկէ զսուրբ ջուրն ի վերա(յ) մոմեղինացն եւ վառեն զմոմեղէնոն յաւրհնեալ լուսոյն, եւ բաշխեն զմոմեղէնն ի ժողովուրդն եւ սկսանին ի պատարագ»։ 36. Թղ. 95ա2։ ԼԴ. «Կանովն եւ կարգ աւրհնութեան սուրբ եղոյն հիւանդաց, յորժամ աւուր հանդերձի եղոյն աւրհնութեան, ժողովին է քահանայ. եւ լցեալ զձէթ անապակ ի ծառոց ի կանթեղ, եւ դնեն ի սուրը աման ի մէջ ցորենոյ, եւ Է պատրոյք առ նըմին։ Զգեստաւորին քահանայ(ք)ն, եւ առնուն ի ձեռս է լապտերս լուցեալս, եւ սկսանին շարական զայս. ԲՁ. Տէր որ զոգ(ւ)ոյ ախտս եւ զմարմնոյ, ձիթով շնորհի քոյին դթոյ»։ - Թղ. 96ա1։ «Յայնժամ սկսեալ առաջի քահանայն, ասէ. Խաղաղութեամբ ըղտէր աղաչեսցուք։ Եւ ասէ զաղաւթ. Տէր ո ղորմութեամբ եւ գթութեամբ քո բժշկես»։ - Թղ. 96ա2։ «Եւ ապա գա(յ) երկրորդ քահանայն, ասելով զքարոզս, եւ զնոյն աղաւթքըս մինչեւ ցեւթն քահանայն։ Եւ ապա սրկն. ձայնէ բա(րձր). Աւրհնեա տէր»։ - Թղ. 96բ1։ «Եւ աւագերէցն ասէ. Աւրհնութիւն Աստուծոյ ամենակալին ամէն։ Սղ. Ծ. Ողորմեա ինձ Աստուած. տուն առ տուն մինչեւ ի փոխն։ Եւ ապա ասեն շարական. Որ դու միայնդ ես սքանչելի»։ - Թղ. 97ա2։ «Սրկ. Լուիցէ տէր ձայնի աղաչանաց մերոց։ Քհնյն. Ընկալ տէր զաղ։ Սղմ. Խ. Կց. Ես ասացի տէր ողորմեա։ Երանի ոք խորհի յաղք. զփոխն ի լման։ Յակոբու Առաքելոյ ի Կաթո. թղթոյն ըն. Եղբարք՝ աւրինակ առէք»։ - Թղ. 98ա1։ «Սղմ. Տէր մի՛ սրտմ։ Ողորմեա ինձ տէր զի հիւ։ Աւետ. ըստ Մարկ. Ի ժամանակին յայնմիկ (լատ.), տէր մեր Յիսուս Քրիստոս կոչեաց առ ինքն զերկոտասանսն»։ - Թղ. 98բ։ «Սրկ. Եւ եւս վասն հիւանդիս այս անուն։ Եւ քահանայն ասէ զազաւ. Անսկիզբն, անտանելի, սուրբ սըրբոց»։ - Թղ. 98բ2։ «Եւ ասեն. Հաւատամք ի մի Աստուած. մինչեւ ի լրումն. Եւ վառէ զմի պատրոյգն, եւ կատարի առաջինն։ Գայ ի մէջ երկրորդն երէցն. եւ սրկն. ասէ. Աւրհնեա տէր»։ - Թղ. 99ա1։ «Քահանայն ասէ. Աւրհնութիւն Աստուծոյ ամենակալին։ Ժողո. ամէն։ Եւ ասեն. Ծ. ողմ. Ողորմեայ ինձ Աստուած. ի լման զփոխն։ Եւ ապա շարական. Բ. Աստուածածնի այլ. այլ շարական. Ծով կենցաղոյս հանապազ զիս ալեկոծէ»։ Թղ. 99ա2։ «Սրկ. Լուիցէ տէր ձայն։ Քահանայն. Ընկալ տէր զաղ։ Սղմ. Տէր հով։ Յոհանու առաք. ի Կաթղ. թղթ. ընթ. Եդբասք եթէ ասիցեմք»։ - Թղ. 99բ2։ «Սղմ. Չայնիւ իմով։ Հեղում ա։ Աւետ. ըստՂուկ. ի ժամանակին յայնմիկ (լատ.). Եւ մտեալ շրջէր տէր մեր Յիսուս Քրիստոս»։ - Թղ. 100ա2։ «Սրկն. Քարողէ. Եւ եւս վասն հիւ»։ - Թղ. 100բ1։ «Քահանայն ասէ աղ. Աստուած մեծ եւ սքանչելի որ պահես զուխտս»։ Թղ. 101ա2111ա1. Վերոգրեալները եօթն անգամ կրկնուած՝ ըստ թուոյ եօթն երիցանց եւ ըստ վառման եօթն պատրուգաց, սակայն տարբեր ընթերցուածներով, աղօթքներով, Աստուածածնի եւ ապաշխարութեան շարականներով եւ քարոզներով։ Թղ. 111ա2։ «Եւ ասեն զՀաւատամքն։ Եւ վառէ զէ պատոյքն եւ կատարի Աւրհնութիւնն։ Եւ կացեալ առրնթեր կանթեղին եւ եւթն պատրոյք ի վերա(յ) փայտի բամկով բադած թանա(յ) ի ձէթն եւ կացուցանեն զհիւանդն առաջի սուրբ կանթեղին անգաւտի եւ գլուխ ի բաց։ Եւ գայցեն քահանայքն եւ կացցեն ընդ ազմէ նորա Գ., եւ ընգ սախտ նորա Գ, եւ ի յեւթնէն որ է առաջակա(յ քահանայն, եկեալ դիցէ զսուրբ աւետարանն ի վերա(յ) գլխոյ հիւանդին ջանացելոյն փրկիլ։ Եւ աւծանէ զնակատն, եւ զսիրտն եւ զձեռսն։ Նոյնպէս առնեն եւ ա՛յլ երիցունքն։ Եւ իւրաքանչիւր պատրուգիւք որի՛, Թղ. 111բ1։ «Եւ ասեն. Աւդնութիւն ինժ ի Տեառնէ եկեսցէ, որ արար զերկինս եւ զերկիր։ Եւ քահանայն ասէ զաղա. Բարի աղէտ եւ բաղումողորմ տէր»։ - Վերջ Թղ. 112ա2 Կաբոնիս մէջ լատ. ծէսի ազդեցութիւնն զդալի է. «Ի ժամանակին յայնմիկ» (## ### ########) աւետարանները սկզբնաւորութիւնները - սակայն անոր եօթնիցս կրկնուիլն, հիւանդին գօտելոյծ ներկայութիւնն եւ օծուիլն - որ վերջին օծման խորհուրդը կը նկարէ, Հայաստանեայց եկեղեցւոյ Օծումն հիւանդաց անուանեալ հին կանոնէն փոխ առնուած կը տեսնուին 37. Թղ. 112ա2։ ԼԵ. «Կարգաւորութիւն ի սահմանի եկելոցն ի զղջումն որք ի բռնաւորաց՝ յերկեղէ մահու ուրացեալ լինին ոսքրիստոնէութիւնն եթէ այր և եթէ կին։ Նախ առցեն զխոստովանութիւն, եւ ըստ հասակին կանոնեսցեն զնա։ Ընդմիջեն աւուրս ինչ եւ խրատեն զնոսայ կալ ի զգուշութեան։ Քահանայքն զգենուն շուրջառ եւ ապա բերեն ի դուռն եկեղեց(ւ)ոյն։ Բացաւ գլխով, մերկ, բոկ ոտամբ, եւ լինի միով հանդերձիւ, գաւտելոյծ»։ Թղ. 112բ1։ «Դարձուցանեն զդէմքն յարեւմուտս, եւ զձեռն հրաժարական ընդդէմ ձիգ ունելով հրաժարեցուցանէ քահանայն ասելով. Հրաժարե՞ս ի սատանայէ եւ ի դիւաց նորա եւ յամենայն խաբէութենէ եւ ի նենքաւցք գործոց նորա»։ - Անդ։ «Երիցս կրկնել մանրամասնաբար խայտառակելով եւ թքանելով յամբարիշտ գործս նոցա։ Եւ դարձուցանեն զդէմոն յարեւելս, եւ ի Խոնարհ ունելով զաչս ամբառնալով զձեռսն ընդդէմ երեսացն ասէ քահանայն. Հաւատա՞ս յամենասուրբ Երրորդութիւնն ի Հայր եւ յՈրդի եւ ի սուոս Հոսին»։ - Թղ. 113ա1։ «Զայս երիցս կրկնելով քահանայն, եւ ի խոնարհ ի ծունր ի վերա(յ) երեսացն երկիր պագանելով ասէ բարձր ձայնիւ. Հաւատամ եւ երկիր պագանեմ։ Եւ ասեն զՀաւատամքն։ Եւ զկնի քահանայքն միաձայն ասեն. զՍղ զփոխն ի լման. Ծ. Ողորմեա ինձ Աստուած ըստ։ Սրկն. քարոզէ. Եւ եւս խաղ։ Աւրհնեա տէր։ Ապա սկսանին շարական. Եկեսցէ տէր ողորմութիւն քո ի վերա(յ) մեր ող»։ - Թղ. 113ա2։ «Քարոզէ սրկն. Եւ եւս խաղաղութեան։ Վասն ընդունելոյ զխոստովանութիւն եւ զղղջումն»։ - Թղ. 113բ1։ «Քահանայն ասէ զաղաւ. Տէր Աստուած դթութեանց եւ ողորմութեանց»։ - Թղ. 115ա1։ «Եւ ասեն Սղ. ՃԺԷ. Խոստովան եղերուք Տեառն զի բարի է զի յաւիտե. զփոխն ի լման։ Դնեն ուրար ի պարանոցն եւ մտանեն յեկեղեցին, եւ ի քարշ տանին առաջին սրբո(յ) բեմին անկ(ե)ալ ի վերա(յ) երեսաց, եւ քահանայքն կէսքն ասեն զՏէր ամենակալն եւ այլքն ի խառն երգեն, շար. ԲԿ. Ամենակալ քաւեայ ղմեղ։ Երիցս անգամ ասեն»։ Անդ։ «Սրկն. քարոզէ. Եկեալքս ի խոստովանո։ Քահանայն ասէ. Տէր Աստուած փրկութեան»։ - Թղ. 115ա2։ «Մղմ. Կց. ԻԹ. Տէր հաներ ի դժոխոց զ։ Բարձր առնեմ. զփոխն ի լման։ Որթի՜ւ Աւետարաննս Ղուկ. ՃՉԶ. Եւ էին մերձ առ նա ամենայն մաքս։ Եւ պահեսցէ ի սմոյ զեւթն աւր։ Եւ ասէ զաղաւթս ի վերա(յ). Տէր Աստուած ամենաբարի, աղբիւր կենաց»։ 38. Թղ. 116ա1։ ԼԶ. «Մեծի աւուր բարեբանութեան Ծաղկազարդին։ Յառաջ քան զՀարցն աւրհնեն զձիթենիս եւ զարմաւենիս։ Սրկն. քարոզէ. Ընկալ կեցոյ եւ ողորմ։ Եւ եպիսկսպոսն ասէ զաղաւթս. Աստուած որ զՄիածին Որդիդ քո առաքեցեր»։ - Թղ. 110բ1։ «Եւ այլ աղաւթք. Ամենակարող յաւիտենական Աստուած»։ - Թղ. 116բ2։ «Եւ յետ պաշտամանցն մինչ ի ժուռ գան քահանայքն Բ դպիր քաղցրաձայն կանգնին ի բարձըր տեղ(ւ)ոջ եւ ասեն բարձրաձայն. Աւրհնեալ ես թագաւոր Քրիստոս, որ եկիր փըրկիչ աշխարհի։ Կրկնեն քահանայքն Գ անգամ. Աւրհնեալ ես թագաւոր»։ - Թղ.117ա1։ «Կրկնեն դպիրքն Գ անգամ. Ժողովուրդն եբրայեց(ւ)ոց ելին ընդ առաջ քո արմաւենեաւք, եւ մեք եմք առաջի քո աղաչանաւք եւ աւրհնութեամը։ Կրկնակէ քահանայն երիցըս ի դուռն խորանին։ Եպիսկոպոս ասէ կամ քահանայն, Տէր փրկեսցէ զքեղ թագաւորն 39. Թղ. 117ա2։ Լ2. «Ի Մեծի Ուրբաթն յետ աւր հասարակի աղաւթիցն։ Ժողովին յեկեղեցին եւ պատրաստեն երիցունքն ընդ եպիսկոպոսին սպասաւորութեան։ Եւ զգենուն զգեստս թուխս, գան առաջի սեղանոյն խազաղ. եւ առանց երգուց։ Եւ սպասաւորքն դնեն աղքատ կտաւ ի վերա(յ) սեղանոյն։ Եւ ասէ եպիսկոպոսն, աղաւթք պատարագի զհինկշաբաթին. ընթեռնուն զայս մարգարէս առանց անուան. Դարձցուք եւ երթիցուք առ Տէր Աստուած մեր զի նա հար զմեզ»։ - Թղ. 117բ2։ «Եւ եպիսկոպոսն ասէ զաղաւ. Աստուած որ վասն չարչարանաց Քրիստոսի քո Տեառն մերոյ»։ - Թղ. 118ա1. «Ընթերց Յելից. Եւ խաւսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի»։ Թղ. 118բ1։ «Աւետ. ըստ Յոհ. Զայս իբրեւ ասաց Յիսուս, ել աշակերտաւքն հանդերձ»։ - Թղ. 119բ1։ «Յետ Աւետարանի վարդապետէ եւ ապա գայ աղաւթք։ Տաւնական դնեն. Եւ որկն, քարողէ. Աղաչեսցուք սիրեցեալց ամենեքեան»։ Ասկէ մինչեւ Թղ. 122ա1 են փոփոխակի Քարոզք սարկաւագին եւ Աղաւթք քահանայի, որոնց կը յաԹղ. 122ա1։ «Յետ կատարման աղաւթ խաչ լինի պատրաստած յետոյ սեղանոյն գնան Բ երէց, եւ առնուն յետ այսր եւ բերեալ ունայն ցած եւ յառաջին երգն բարձրացուցանեն սակաւ։ Եւ յերկրորդն եւս առաւել, իսկ յերրորդն եւս բարձր ի տես ժողովոցն։ Եւ որք ունին զխաչն զայս երգեն ժողովուրդ իմ, զինչ արարի ձեզ, կամ ղի՞նչ դործեցի»։ - Թղ. 122ա2։ «Եւ երկուք կան ի մէջ եկեղեց(ւ)ոյն հանդէպ նոցայ։ Եւ երգեն. Այիաւս աւ Թէոս, այիաւս ի սկիւրաւս, այիաւս աթանատաւս, ելիսաւն իմաս։ Եւ այլքն անկանին յերկիր եւ ասեն Սուրբ Աստուած, սուրբ հզաւր, սուրբ անմահ ողորմեայ մեզ։ Եւ որք ունին զխաչն ասեն. Զի ես ածի զձեզ ընդ անապատն»։ (Այս բանքս երիցս կրկնուած են)։ - Թղ. 123բ1։ «Եւ որք ունին զխաչն՝ երգեն. Այս է փայտ խաչին յոր փրկիչն աշխարհի բարձրացաւ։ Եւ ասեն. Երանեմք զչարչարանս քո բանդ եւ փառաւորեմք զհանգչիլըդ քո ի գերեզման»։ - Թղ. 122բ2։ «Դաս դաս երգեն եւ նոքա բառնան զխաչն եւ զամենայն խաչս որք են յեկեղեցին, և որք են ի մէջն, երգեն զայս. Տէր մեր փառաւորեմք զխաչ քո, եւ մեծացուցանեմք զսուրբ քո յարութիւն»։ - Թղ. 123ա1։ «Սղմ. Աստուած մեր ողորմեա մ։ Եւ ասի Ամբիծքն։ Եւ դարձեալ կանոնագլ. Իշխանք հալածեցին»։ - Անդ։ «Աւրհնեցէք ղԱստուած յ. զի իշխանութիւն, ի բարձունս փառաւորի։ - Թղ. 123ա2։ «Եւ ապա սկսանին զերեկոյին ժամն. Խոնարհեցոյ Տէր զ»։ - Թղ. 123բ1։ «Աւետ (ըստ Մատթ.)։ ՅԽԸ. Եւ իբրեւ երեկոյ եղեւ»։ - Թղ. 123բ2։ «Երկըրպագեն եւ համբուրեն, եւ դնեն խաչ ի վերայ երկրի, սփռեալ ի ներքոյ ծածկոց. համբուրէ եպիսկոպոսն, քահանայքն եւ պաշտեն ամենայն ժողովուրդն։ Եւ յետ կատարմանն դնի խաչն յետոյ սեղանոյն, եւ երգեն եւ բերեն զմնացեալ մարմինն Տեառն հինգշաբաթէն։ Սփռեն աղքատ կտաւ մի ի վերայ սեղանոյն, եւ մտանեն Բ սարկաւագք եւ Բ երէց. եւ առնու մի երէցն զմազզմայն մարմնովն Տեառն, եւ միւսն զսկին գինով որ չէ կնքած, մերկ եւ տանին դնեն ի սեղանն, մոմեղինաւք ոչ լուցելովք եւ բուրվառաւք ոչ բուրելովք»։ Թղ. 124ա1։ «Գայ եպիսկոպոսն կամ քահանայ, առաջի սեղանոյն տարածէ զձեռ(ս)ն եւ սկսանի ի պատարագի յայս տեղըս. Վասն որոյ դու տէր տացես յամենայն ժամ յամենայնի։ Զայս բարձր։ Բերէ ըստ կարգի եւ ասէ զՀայր մեր որ յ. ցած՝ եւ դնէ գինին։ Եւ ճաշակեալ աւարտէ, եւ ասէ զվերջի աղաւթք զՀինգշաբաթն աւուրն»։ Ուշագրաւ կանոնս ծագումով յունական է, վասն զի Թղ. 122բ2 որոչ կերպով կ'ըսուի. «Զպատարագս յոյնք առնեն, այլ ոչ հայք»։ Սակայն պէտք չէ կարծել որ Յոյնք՝ Աւագ ուրբաթ օրը տիրապէս պատարագ մատուցանելու սովորութիւն ունեցած ըլլան՝ նոր նըւիրագործութեամբ, այլ Հինգշաբթիէն արդէն նուիրագործուած հացին եւ գինւոյն, այն է Տեառն մերոյ մարմնոյ եւ արեան մնացորդքն է, որ արարողապէս կը ճաշակէին, ի յիշատակ չարչարանացն Քրիստոսի, որուն համար եւ իրաւամբ կը կոչուէր չոր պատարագ նաեւ լատինաց եւ հայոց քով։ 40. Թղ. 124ա2։ ԼԸ. «Շաբաթուն սրբոյ աւուրն ի կէս(օր)ն, ժողովին յեկեղեցին եւ ի գաւիթն, վառեն լոյս ի հրահանկէ, եւ երթան խաչիւ ի նոր լոյսն եւ շիջեալ լապտերաւք եպիսկոպոսն, եւ թէ ոչ՝ երէցն զգեցեալ միայն հանդերձ առանց նափորտան, եւ աղաւթէ ի վերա(յ) հրոյն. Տէր Աստուած ամենակարող հայր, որ ես լոյս աննիւթ...»։ - Թղ. 124բ2։ «Խնկոցն աղաւթք. Աստուած ամենակարող, Աստուած Աբրահամու...»։ - «Դնէ խունկ ի հուրն եւ դառնան նովաւ յեկեղեցին, եւ աւագ սարկաւագն, եւ կէս սարկաւագ գան մոմեղինաւք որ յաշտանակսըն շուրջ զնովաւ զգեստեալք, եւ մի ոք ի նախասարկաւագացն, որ է քաղցրաձայն ասէ զայս ախորժ եղանակաւ ի վերա(յ) հրոյն զաղաւթս, եւ այլքն շուրջ զնովաւ. Դասք հրեշտակաց երկնից ուրախանան»։ Թղ. 125ա2։ «Սրկ. Տէր ընդ ձեզ։ Ժողով. Եւ հոգ(ւ)ոյդ քում։ Սրկ. Ի վեր ընծայեցո։ Ժող. Ունիմք առ քեզ։ Սրկ. Եւ գոհացարուք։ Ժող. Արժան եւ իրաւ։ Քահանայն ասէ զաղ. Արժան եւ իրաւ եւ ճշմարտութեամբ, նայէ Աստուած անիմանալի հայր»։ Թղ. 126ա1։ «Հինկ պտուղ խունկ դնէ խաչի մոմեղէնն. Տէր որ նուիրէ քեզ սուրբ եկեղեցի ընդ լապտերս որ ի գործասէր մեղուաց...»։ - Թղ. 126բ1։ «Յետ այսր ընթեռնուն ըստ կարգի զմարգարէքն։ Եւ իւրաքանչիւրոցն զկնի աղաւթք, եւ լոկ միայն առանց ասելոյ զանուն գրոցն լինի կարդացումն այս. Ի սկզբանէ արար Աստուած զերկինս եւ զ։ (տես կարգաւ Թղ. 126բ2-128բ1)։ - Թղ. 128բ1։ «Աղաւթք. Ամենակարող յաւիտենական Աստուած, նայեայ ի սրբութենէ քում41. Թղ. 128բ2։ ԼԹ. «Սուրբ եւ մեծապայծառ կիւրակէի Զատկին։ Առաւաւտուն. սղմ. ոչ։ Այլ հարկանի ժամն եւ ժողովին առաջի դրան տանարին։ Եւ զգենու քահանայն, խաչ ունելով ի ձեռս եւ մոմեղէն եւ սկսանի. Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց»։ Թղ. 129ա1։ «Ժողով. Քրիստոս յարեաւ ի մեռելոց, մահուամբ զմահ կոխեաց եւ որոց ի դերեզմանի կեանըս շնորհեաց։ Ժողով. Քրիստոս յարեաւ։ Երեգ տարպա ( = անգամ) քահանայն ասէ եւ Գ տարպա ժողովուրդն։ Երբ կատարի եպիսկոպոսն կամ քահանայն գա(յ) ի դուռն եւ ոմանք ի ներս փակեն ըզդուռն եւ ասէ եպիսկոպոսն կամ քահանայն. Համբարձէք իշխանք զդրունս ձեր ի վեր։ Եւ որ ի ներս են պատաս. Ո՞վ է սա թագաւոր» (երիցս կրկ.)։ - Վերջ Թղ. 129ա2։ «Եւ մտեալք յեկեղեցին, կատարեն զկարգն եւ փառս տան Աստուծոյ»։ 42. Թղ. 129ա2։ Ե. «Աւրհնութիւն կաթին եւ մեղեր յաւր միաշաբա(թ)ին յետ պատարագին. Աւրհնեա տէր զբղխեալ կաթս եւ զմեղրս եւ սրբոյ ծառա(յ)ից քոց, եւ կերակրեա զսոսա այսու պատրաստութեամբ»։ 43. Թղ. 129բ1։ ԽԱ. «Աւրհնութիւն գառինն ի նոյն կիրակէին եւ բաշխեն ժողովըրդեան. Տէր մեր որ ի պասեքս աւրհնեալ յագեցաք երկնային կերակրով երկնա(յ)ին սեղանոյս, ընծայեմք քեզ զմիս գառանցս»։ 44. Թղ. 129բ2։ ԽԲ. «Աւագ Բ. շաբաթին աւուրն պատարագին է։ Աւետ. ըստ Յովհան. Իսկ Յիսուս վեց ալուքք յառաջ քան զատիկըն»։ - Թղ. 129բ։ «Աղաւթք. Պատարագս այս արժանի արասցէ զմեզ հասանել ի սուրբ տաւնս եւ լուսաւորեսցէ զմեզ»։ 45. Թղ. 130ա1։ ԽԳ. «Երեգշաբաթին մեծի (օրհնութիւն). Ամենակարող յաւիտենական Աստուած, շնորհեա մեզ կատարել։ Ընթ. յԵրեմի մարգ. Տէր ծանոյ ինձ եւ ծանեայց»։ - Թղ. 130բ1։ «Աւետ. ըստ Մարկո Եւ էր զատիկն բաղ։ Աղաւթք. Պատարագս փրկութեան մերոց, լիցի բժշկութիւն յանցանաց մերոց վասն տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ 46. Թղ. 130բ2։ ԽԴ. «Չորեքշաբաթին մեծի. Ամենակարող Աստուած արժանի արա ղկործանեալքս։ Ընթ. Յեսա. մարգ. Իսկ այս ով է որ դիմեալ դա(յ) յԵդովմա»։ Թղ. 131ա1։ «Աղաւթք. Աստուած որ կամաւք քո ետուր զմիածին Որդիդ քո»։ - Թղ. 131ա2 «Ընթ. Յեսա. մարգ. Տէր ո հաւատաց լրոյ մերում»։ - Թղ. 132ա1։ «Աւետ. ըստ Ղուկաս. Մերձեցաւ տաւն բաղաջ»։ - Թղ. 132ա2։ «Աղաւթք (կրկ.) Ի ժամանակի չարՀարանաց միածնի քո»։ 47. Թղ. 132ա2։ Խե. «Սկիզբն կարգի յաւուր տէրունական, Ե. շաբաթին։ Հարկանեն զամենայն զանկաքսն, եւ գա(յ) ժողովուրդ յեկեղեցին ուր հանդերձեալ են զմեռոնն աւրհնել, եւ այլ ոչ հարկանի զանկակ մինչեւ ի մեծ շաբաթին իրիկունն ի պատարագն. արձակեն զերեխայսն իւր կարգովն։ Եւ մտանէ եպիսկոպոսն եւ կլերիկոսքն ի վիստիառն. եւ զգենուն տաւնի։ Երգողն առնու զեղանակ պատարագին։ Գայ եպիսկոպոսըն առաջի սեղանոյն կլերիկոսաւքն որպէս աւրէնն է։ Յետ կիռել(է)իսաւնին ոկսանի Փառք ի բարձունս, եւ այլքն ընդ նմայ եւ զկնի աղաւթս պատարագին։ Աղաւթք. Տէր Աստուած որ զՅուդայի յայտնեցեր զդաւաճանութիւն ի սկաւառակին եւ գողն էառ ըցփոխարէն իւր խոստովանութեանն»։ - Թղ. 132բ2։ «Սղմ. Պատրաստ արարեր առաջի. Պաւղոսի առաքե. ի Կորնթ. Ի ժողովելն ձեր ի միասին»։ - Թղ. 133ա2։ «Աւետ. ըստ Յոհա. Յառաջագոյն քան զտաւն զատկին գիտ»։ Թղ. 133բ1։ «Յետ այսորիկ բերեն զընծայն խնկովք եւ լինի ոֆրանթն եւ ապա վարդապետէ եւ սկիզբն պատարագին աղ. Տէր ամենակալ յաւիտենական Աստուած դու կատարեա զպատարագս մեր ի ձեռն միածնի քո։ Կատարի պատարագն որպէս կարգն է։ Եւ ի Յաւիտեանս յաւիտենիցն, թէ եպիսկոպոսն է, աստ սկսանի զաւրհնութիւն մեռոնին. եւ ապա ասի Հայր մեր յերկինքն։ Եւ յայսմ աւուր ոչ տան համբոյր, այլ հաղորդի ամենայն ժողովն ի մարմինն Քրիստոսի փոխանակ համբուրելոյն. եւ մի ի հացիցն թողու ի պէտս աւագ ուրբաթին սպասաւորութեան։ Եւ ասէ. Գառն Աստուծոյ որ բարձեր ղմեղս»։ Հոս նչանակուած մեռոնի օրհնութիւնը՝ Հայկականը չե, այլ՝ Լատին ծիսի 8. 6##աոսի օրհնութիւնն է։ Թղ. 133բ2։ «Եւ ասէ զաղաւթս. Տէր Աստուած որ պարգեւեցեր զերկնային եւ զյաւիտենական կերակուրս մեզ մահկանացուացըս։ Կնքէ զժողովուրդն եւ արձակէ, եւ մըտ(ան)է ի վիստէառն եւ Բ ակաւլիտք սեւ շ(ու)րջառով, մերկացնեն զսեղանն սուրբ եւ անտի մինչեւ ի կէս աւր շարարուն մերկ մընայ։ Երբ այս կատարի երթա(յ) եպ.ն, եւ թէ կամի յառաջ քան զհացն կամ հետ հացին առնել զուտնալուայն։ Յետ Խաղաղականին ամենայն կլիրիկոսքն գան յեկեղեցին եւ առնեն զոտնալուայն։ Յառաջ կարդայ աւագ սարկաւագն զաւուրն աւետարան, եւ երգովք կատարի պաշտաւնն»։ Տօնացոյցերու մէջ եւս կը տեսնենք որ «Խաղադական» ժամը, բոլոր Աւագ շարթուն մէջ կը պահանջուի։ Թղ. 134ա1։ «Այգոյն գանգատն է ձայնըս. Աստուածածին կոյսըն Մարիամ կացեալ առ խաչ իւրըն միածին»։ - Թղ. 135բ1։ «Մարաւեցաւ տէր ի խաչին»։ - Վերջ Թղ. 135բ2։ Այս երկու ողբանուագներս Աւադ ուրբաթուն կը վերաբերին, ուստի կա՛մ անյարմար կերպով հոս զետեղուած, եւ կամ սոյն օրուան այգեպաշտօն մ'ալ գուշակել կու տան. եւ ասոր համար է որ առընթեր լուսանցագարդին մէջ «եջ.» նշանակուած է, իրրեւ առանձին Կարգ։ 48. Թղ. 135բ2։ ԽԷ. «Կանովն խաչալուա(յ) առնել առ ի բժշկութիւն տնկոց, բուսոց, հաւտից, եւ ամենայն վտանդաւոր նեղութեանց»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 12)։ 49. Թղ. 137բ1։ ԽԸ. «Վասն երաշտութեան աղաւթք»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 37) 50. Թղ. 138ա1։ ԽԹ. «Տեառն Ներսէսի Հայոց կաթողիկոսի ասացեալ Աղաւթք ի յաւրհնութիւն խաղողոյ։ Յետ արձակման պատարագին ասեն բարձր ձայնիւ. Փառք սուրբ խաչին ալէլուիա։ Սրկն. քարոզէ. Աղաչեսցուք զամենակալն Աստուած զի տացէ մեղ կերակուր ուրախութեան»։ - Թղ 138ա2։ «Եւ քահանայն ասէ զաղաւթս. Աւրհնեալ ես որդի եւ բան Հաւր ճառագայթ յանճառելի լուսոյն, կերպարան եւ պատկեր ըսկըղբնատպին»։ 51. Թղ. 139բ2։ Ծ. «Աղաւթք ի վերայ երդմնահարաց»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 16) 52. Թղ. 140ա1։ ԾԱ. «Վասն որ պիղծ ինչ կերեալ իցէ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 14)։ 53. Թղ. 140ա։ ԾԲ. «Աւրհնութիւն պանդրի եւ ձուերոյ ի նոյն աւուրն. Ամենակարող Աստուած, արարող եւ նախախնամող մարդ54. Թղ. 140բ1։ ԾԳ. «Աւրհնութիւն նոր սաոց Արուա տեր աոտուղնս դայս որ է ծառոց»։ 55. Անգ, ԾԴ. «ԱւրհնութիւՑ եացի Աւրհնեա տէր զնիւթ հացիս որպէս աւրհնեցեր զհինկ նկանակն»։ 56. Թղ. 140բ2։ ԾԵ. «Աւրհնութիւն նոր կերակրոց. Աւրհնեա տէր զկերակուրքս զայս կոչմամբ քո սուրբ անուամրդ»։ 57. Անդ։ ՄԶ. «Աղաւթք ի վերայ պատան(ւ)ոյ ութաւրեայ առնուն ի քահանայէն. Տէր Աստուած մեր աղաչեմք զքեզ նըչանեսցի լոյս երեսաց քոց ի վերայ ծառայիս այս անուան եւ նշանեսցի լոյս միածնի րոյ ի սիրտս եւ ի խորհուրդս սորա»։ 58. Թղ. 141ա2։ Ծի. «Կանոն քառասնաւրեայ տղայ ածել յեկեղեցին։ Գան յեկեղեցին մայրն եւ մանուկն եւ մանկաբարձն եւ հրամայէ քահանայն մաւր մանկան Խ ծունըը կրկնել առ դրանն եկեղեցւոյն, եւ ապա ի վերայ մաւր մանկանն ասէ զաղաւթս. Տէր Աստուած մեր որ եկիր ի փրկութիւն աղգի մարդկան նայեա ի վերայ աղախնոյս քոյ, եւ պարդեւեա սմա ապաւինիլ»։ 59. Թղ. 141բ1։ ԾԸ. «Իսկ ի վերայ տղային ասասցէ զաղաւ. Տէր Աստուած որ նորոգութիւնդ ես հնացելոց եւ կեանք մահկանացու մարդկան»։ 60. Թղ. 142ա1։ ԾԹ. «Եւ ապա հրամայէ քահանայն, եւ մտանեն յեկեղեցին, եւ կրկնէ ծունը առաջի սրբոյ սեղանոյն։ Եւ ասէ զաղաւթս ի վերայ երեխային եւ մաւրն. Տէր Աստուած մեր որ յաւուրս քառասունս ըստ աւրինացն ի տաճարն եկիր յընծայումն հանդերձ Մարիամու մաւր քոյ»։ - Թղ. 142ա2։ «Յետ այսորիկ առնու քահանայն, զտղայն եւ մուծանէ ի խորանն եւ երկրպագեցուցանէ սուրբ սեղանոյն, եւ ապա դնէ զտղայն ի վերայ աստինանին՝ ընդ աջմէ սեղանոյն եւ պաշտէ մեծաձայն. Աստուածածին երկնային դուռն աստուածային։ Եւ հրամայէ քահանայն մանկաբարձին զի առցէ զտղայն, եւ տայ ի գիրկս մաւրն եւ ասէ. Ի քերոբէս բաղմեալ։ Որ զբոցեղէն։ Եւ դնէ զաջն ի վերա(յ) մաւրն տղային եւ ասէ. Պահպանեա զմեզ իրիստոս Աստուած, ընդ հովանեաւ, սուրբ 61. Թղ. 142բ1։ Կ. «Այլ աղաւթք քառասնաւրեայ տղայի ածելոյ յեկեղեցին. Սղմ. Մտից առաջի սեղանոյ առ Աստուած։ Եւ ասէ զաղաւթս. Յոյս եւ փրկութիւն ամենայն արարածոց Յիսուս Քրիստոս կամաւ խոնարհեալ եղեր աղայ ի սուրբ կուսէն»։ 62. Թղ. 148ա2,։ ԿԱ. «Աղաւթք ի հարթե, տղայի։ Քահանայն ասէ Ձերեքսրբեանն իւր կարգաւն եւ զկնի զաղաւթս. Զքեղ աղաչեմք տէր Աստուած փրկութեան մերոյ»։ - Թղ 143բ2։ «Եւ ապա հարբէ քահանայն զտղայն խաչանիշ աս»։ Հոս «հարթէ» ըսելով՝ «մազերը կը կտրէ» կը հասկնայ, որ անշուշտ տարբեր արարողութիւն մըն կ ւփիոքր աստիճանաց» հերակարութենէն 63. Թղ. 143բ2։ ԿԲ. «Կանոն մկրտութեան»։ (Հմուտ. Ա. Մաշտ. § 18)։ կանոնիս մէջ մտած են բազմապիսի յաւելուածներ եւ տարբերութիւններ, յատկապէս կնքոյ կամ դրոշմի նկատմամբ։ Որովհետեւ հնագոյն Մաշտոցին - ըստ որում դիտել տրուեցաւ - շատ անորոչ էր խորհուրդիս վերաբերեալ արարողական մասը, ահա այս իսկ պատճառաւ Սսոյ Մաշտոցիս մէջ ներմուծած են լատին ծիսարանէն եւս այլեւայլ խրատագիրներ եւ ձեւեր, եւ Աղօթքներ, այսպէս Թղ. 144ա2։ «Եւ քահանայն զաջն դնելով ի վերայ գլխոյ երեխային ասէ զաղաւթս. Ամենակարող եւ յաւիտենական Աստուած Հայր Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի հայեաց ի վերայ ծառայիս քս այս անուն»։ Թղ. 146ա2։ «Եւ ապա փչէ երիցս անգամ յերես երեխային, նշանակէ զհերքելն սատանայի որպէս հողմն զփոշի, եւ ասէ. Ե՛լ պիղծ հոգի, ել ի պատկերէս Աստուծոյ եւ տուր պատիւ եւ փառս կենդան(ւ)ոյն Աստուծոյ Հաւր»։ - Թղ. 146բ1։ «Եւ յետ այսր առնէ մատամբն խաչ ի ճակատն տղային, եւ ասէ. Ե՛ս կնքեմ ի ճակատ քո զնշան սուրբ խաչին տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի։ Եւ կնքէ ի վերա(յ) կրծիցն եւ ասէ. Դնեմ զնշան սուրբ խաչին տեառն մերոյ Յիսուսի ի սիրտըս քո։ Տրփընդէ քահանայն ասելով. Երդմնեցուցանեմ զքեզ ամենապեղծ հոգի յԱստուած կենդանի որ արար զերկինս եւ զերկիր եւ որ ի նոսա արարածք իցեն»։ - Թղ. 147ա2։ «Յետ այսր թքանէ քահանայն յափն եւ հասցնէ ի բերանն եւ յականջն, եւ ասէ. Բացցիս որում բանալոց ես։ Ցկիթն. Բաց եւ բացցիս առնուլ զհոտ անուշից»։ - Թղ. 147բ1 (յետ հրաժարեցուցման)։ Խրտ. «Եւ միոյ միոյ հարցմանն ասէ կնքահայրն. հրաժարէ։ Եւ ասէ (քահանայն). Թուք ի սատանայի երեսըն»։ - Թղ. 148ա1 (յետ Հաւատամքին)։ «Յետ այսր բերեն աղ եւ քահանայն աւրհնէ այսպէս. Աղաչեմք զքեզ տէր Աստուած մեր զնիւթ աղիս արասցես պատճառ փրկութեան ի հալածել զսատանայ անուամբ սուրբ Երրորդութեանդ»։ - Անդ, «Եւ դնէ յաղէնի բերանն, զի ամենայն բան նորա իմաստութեամբ համեմեալ լինի եւ ասէ. Ընկալ աղ իմաստութեան զի տէր ողորմեսցի քեզ ի յաւիտենական կեանսն։ Քահանայն ասէ զաղաւթս. Աղաչեմ զքեզ տէր հարցն մերոց Աստուած արարաւղ ամենայն արդարութեան»։ - Թղ. 148բ2։ «Եւ ապա ասի սղմ. ՃԺԷ. Խոստովան եղեր. մինչեւ ասի. Բացէք ինձ զդ։ Եւ մտանեն յեկեղեցին։ Սրկն. քարոզէ. Սուրբ եկեղեց։ Քահանայն. Ի մէջ եկեղեց(ւ)ոյ։ Եւ եղիցի պատրաստ ձէթն երեխայից, եւ թացեալ զբոյթն ի սուրբ ձէթն եւ առնէ ի սիրտ խաչ եւ ի թիկնամէջն ի նշան մրցութեան ընդդէմ թշնամ(ւ)ոյն, եւ ասէ. Աւծանեմք զքեզ ձիթով փրկութեան եւ մատուցանեմք ի Քրիստոս Յիսուս ի Տէր մեր առ ի ժառանկել զյաւիտենական կեանսն այժմ եւ մշ»։ - Թղ. 150բ1։ «Եւ կարդան զաւուրն պատշանն աւետարանն եւ զկնի ասեն զՀաւատամք»։ - Անդ։ «Երբ բերի ընծայքն, երթա(յ) եպիսկոպոսն, խաչիւ սարկաւագն, եւ դպիրքն լուցեալ լապտերաւք եւ բուրեալ բուրվառաւք մերձ ի յաւազանն։ Ասեն շար. Արեդա(կ)ն ասսաս, Եւ փչէ Գ անգամ յերեոս տղային քահանայն։ Սարկաւագն քարոզ. Վասն ի վերուստ»։ - Թղ. 152բ1 (ի վերջ աղօթիցն)։ «Եւ անդէն առնու զաւրհնած մոմեղէնն ցցէ ի ջուրն եւ ասէ. Զաւրութիւն սուրբ Հոգւոյն իջցէ ի լիութիւն աղբիւրս։ Փչէ ի ջուրն յայս ձեւ եւ ասէ. Յայս լիութեան աղբիւրս իջցէ զաւրութիւն սուրբ Հոգւոյն ամէն»։ - Թղ. 152բ2։ «Յետ այսորիկ հանէ զմոմեղէնն ի ջրոյն, եւ ի ջրոյն ցանէ ի վերա(յ) կղերիկոսացն, եւ ապա հեղու ի նոյնն զձէթն երեխայիցն ի նմանութիւն խաչին եւ ասէ. Խառնումն սուրբ ձիթիս եւ ջրիս կատարի յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգ(ւ)ոյն սրբոյ եւ աւրհնեալ է Աստուած որ լուսաւոր առնէ զամենայն մարդ որ գալոց է յաշխարհ։ Բերեն զսուրբ մեռոնն եւ ասէ. Աղբիւրս այս լցցի եւ նորոգեսցի սրբով մեռոնաւս որպէս զի որք ծնանին այճեսցեն ժառանգ յաւիտենական կենացն։ Հեղու զսուրբ մեռոնն յաւազանն եւ ասէ. Ալէլուիա ալէլուիա ալէլուիա, այսաւր ընդ զաւրս երկընից համաձայնեալ»։ - Թղ. 155ա2։ «Աւղաւթք կատարման մկրտութեան զոր ասէ եպիսկոպոսն յորժամ գումֆրմէ մեռոնաւն ի ճակատն նախ մկրտելոցն։ Շր. Առաքելոյ աղաւնոյ իջանելոյ։ Եւ ասէ զաղաւթըս. Ամենակալ եւ յաւիտենական Աստուած որ կամաւք քո ծնար նորոգել զծառայս քո զայսոսիկ ջրով»։ - Թղ. 155բ1։ «Առնու զմեռոնն կնքէ խաչ ի ճակատն։ Նշանակէ զշրնորես տալ ի միտս զբարիս գործել ընդ նմին եւ յայլս եեղեալ լինի եւ ասէ. Ենքեմ ի քեզ ղնմանութիւն սուրբ խաչիս եւ մածուցանես ի քեղ զաւծումն փրկութեան» 64. Թղ. 156բ2։ ԿԳ.. «Կարգ աւրհնութեան պսակի ըստ սահմանի սրբոյ եկեղեցւոյ։ Յառաջագոյն պոմն թուղթ լինի այրել եւ հանութեամբ ընդ միմեանս կապել։ Եւ յորում աւուր առնեն զհարսանիսն, պատրաստի քահանայն, պատարագի սգեստով եւ գան ի դուռն եկեղեց(ւ)ոյն, փեսայնըւէրքն հանդերձ փեսայիւ և հարսնայծուքն հարսեամբն, Ելանեն քահանայքն ի գաւիթս առնու զանուանս առն եւ կնոջն. հարցանէ ցփեսայն եւ ասէ. Ով բարեպաշտ եւ ըստ հոգ(ւ)ոյ որդի մեր այս անուն որ դու քոյին յաւժարական սիրով կամեցար լնուլ զաստուածային հրամանն, աւրհնիլ ի նմանէ, աճիլ եւ բազմանալ աւրինաւոր ամուսնութեամբ»։ - Թղ. 157ա2 «Ասէ այրըն. Աստուծոյ ո՞յ բառնամ։ Կրկնէ զայս բանս առ կինն եւ ասէ. Ով ամենահամեստ եւ ըստ հոգ(ւ)ոյ դուսար այս անուն»։ - Թղ. 157բ1։ «Պատասխանէ կինն. Այոյ բառնամ յուժարութեամբ։ Ասէ քահանայն. Ձեր կամաւք խնդրէք ընդ միմեանս սուրբ ամուսնութեամբ զուգաւորիլ առանց հարկի եւ պատրանաց ուրուք։ Ասեն երկսքեանն. Այոյ, այոյ։ Ապայ խնդրէ քահանայն մատանին եւ տան ցնա մատանի լոկ անգիր ոսկի։ Եւ ունա զնոյն սարկաւացն յաջ ափն առաջի քահանային եւ աւրհնէ այսպէս զմատ. Արարիչ եւ նախախնամիչ ամենայն ազգաց որ տաս զշնորհս սուրբ Հոգ(ւ)ոյդ, եւ սփռես ի վերա(յ) ամենեցուն զխաղաղութիւն քո»։ - Թղ. 157բ2. «Ցանէ զաւրհնած ջուրն ի վերա(յ) մատան(ւ)ոյն եւ տայ զայն ցայրն, եւ նա առնու Գ մատամբն ի յափէ սարկաւագին եւ ասէ ցկինն. Այս մատանեաւս ամուսնանամ ընդ քեղ եւ պատուեմ զքեզ որպէս զիմ անձս»։ - Թղ. 158ա1։ «Եւ առեալ քահանայն զաջ ձեռ կնոջն տայ ի յայրն եւ ասէ. Կալար զաջոյ ձեռանէ իմ(մ)է։ Աջ տեառն արար ղաւութիւն»։ - Անդ։ «Եւ բռնէ զաջ ձեռին բոյթն եւ ասէ. Յանուն Հաւր։ Ձերկրորդ մատն և. Յանուն Որդ(ւ)ոյ։ Զերրորդ մատն Յանուն սուրբ Հոգւոյն։ Զչորրորդ մատն Ամէն։ Եւ ի նոյն ածէ զմատանին։ Ասի շրկ Այսաւր ցնծայ եկեղեցի ի հոգեւոր հարսանիս զոր պատրաստեաց ձայն բարբառոյ հարսըն մաքուր փեսային։ Այսաւր փեսաւէրն»։ - Թղ. 158ա2։ «Սրկ. քարոզէ. Եւ եւս խաղաղութ։ Աղաչեսցուք զբարերարն Աստըւած։ Քահանայն ասէ զաղաւ. Աստուած սուրբ որ ստեղծեր զմարդն եւ ի կողէ նորա շինեցեր կին»։ - Թղ. 158բ2։ «Խաչ կնքէ եւ ասէ. Աւրհնեսցէ զձեղ տէր եւ բազմացուսցէ ղձեզ։ Ասեն զԱմէնըն։ Եւ մտանեն յեկեղե ցին։ Շր. Գ2. Ուրախ լեր սուրբ եկեղեցի, քանզի Քրիստոս արք»։ - Անդ։ «Եւ կանկնի հարսն եւ փեսայն առաջի խորանին։ Սրկ. քարոզէ. Լուիցէ տէր ձայնի աղաչանաց մերոց։ Քահանայն ասէ զաղ. Աստուած լաւիտենական որ զանզոյգսն»։ - Թղ. 159ա2։ «Եւ սկիզբն առնեն պատարագի»։ - Թղ. 164բ1։ «Արկանէ նշխար ի գինին եւ առեալ տա(յ) առն եւ կնոջն, եւ արձակին ի յարկս իւրեանց։ Ասի շրկ. Որ զերկնաւոր թագաւորութեանդ քո զաւր»։ (Մնացեալն ինչ ինչ տարբերութեամբ հմմտ. Ա. Մաշտ. § 20)։ 65. Թղ. 165ա1։ ԿԴ. «Կանոն ապաշխարող աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշ. § 31. երկուստեք ինչ ինչ տարբերութեամբ ընթերցուածներու, աղօթքներու եւ խրատադիրներու)։ 66. Թղ. 170բ1։ ԿԵ. «Կանոն ապաշխարութեան (այսինքն՝ օր մոխրոցին), զոր պարտ է ամենայն քրիստոնէի յանձին ունել զլուծ խոնարհութեան, եւ զծառայութեան ի Քրիստոս որ լինի ի պահսն քառասնորդացն առաջի չորեքշաբաթին, խոստովանել զամենայն յանցանս իւր զոր գործեալ է։ իսկ քահանայն ուսուցանէ նմա զպատուիրանն Աստուծոյ։ Եւ զկարգ պահոցըն քաղցր բանիւ եւ թեթեւ որպէս ինքն կարէ պահել։ Եւ այս լինի ի մէջ եկեղեց(ւ)ոյն թէ մեծ է եւ կամ ի դուռն։ Եւ ասեն սղմ. ի լման. Ողորմեա ինձ Աստուած»։ - Թղ. 170բ2։ «Սրկն. քարոզէ. Վասն այս անուն ծառայիցս Աստուծոյ որ եկեալ են փափաքանաւք առնուլ զխոնարհութեան լուծ զտէր աղաչեսցուք։ Ժողովուրդն Ծ. Տէր ողորմ։ Քահանայն ասէ զաղաւթ. Աստուած բազումողորմ որ գթածդ ես»։ - Թղ. 171ա1։ «Եւ ասեն սղմ. Աստուած յան։ Ընթ. Յերեմիա մարգ. Բարի է մարդոյ առնուլ զլուծ խոն»։ - Թղ. 171ա2։ «Պաւղոսի առաք. ի Տիմաւթ. թղթ. ընթե. Այլ դու ով մարդ փախիր»։ - Թղ. 171ա2-բ1։ «Սղմ. Բարձ առնեմ զքեղ տէր զի։ Աւետ. ըստ Ղուկ. Յայնմ ժամանակին առ տէր մեր Յիսուս Քրիստոս մերձ էին»։ - Թղ. 171բ2։ «Սրկն. քարոզէ. Վասն խոստովանողացս եւ ապաշխարողացս որ մտանեն ի կարգ ապաշխարութեան զտէր աղաչեսցուք։ Ժողովուրդն Ծ. Տէր ողո։ Քահանայն ասէ զաղթ. Տէր Աստուած մեր որ ի ձեռն մարգարէին Նաթանայ»։ - Թղ. 172ա2։ «Եւ ասեն սղմ. Խոստովան եղերուք տեառն»։ - Թղ. 172բ1։ «Եւ երթան առաջի բեմին։ Սրկն. քարոզէ. Եկեալքս ի խոստով։ Քահանայն ասէ. Տէր Աստուած փրկութեան։ Իսկ սրկն. բերէ զմոխիր հնոցին եւ քահանայն աղաւթէ ի վերա(յ). Ամենակալ եւ յաւիտենական Աստուած քաւիչ եւ ներող յանցանաց գթա ի վերայ մաղթանաց մերոց»։ - Թղ. 172բ2։ «Դարձեալ աղաւթէ. Աստուած որ ընդ խոնարհելն մարդկան ապաշխարսթեամբ խոնարհիս ընդունիլ եւ ընդ զղջումն ուրախանաս»։ Թղ. 173ա2։ «Եւ ցանէ աւրհնած ջուր ի վերա(յ) մոխրին եւ ասէ. Յանուն Աստուծոյ Հաւր եւ տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եւ ամենասուրբ Հոգւոյն։ Եւ ապայ այլ ոք ի քահանայից, եւ թէ եպիսկոպոս լինի անկանի ի ծունքն եւ քահանայն որ աւրհնեաց տա(յ) ի մոխրոցն ցանելով ի վերա(յ) գըլխոյն։ Նոյնպէս եւ ինքն ցանէ ի յիւր գլուխն եւ ամենեքեան ի գուճ լինին եւ աղաղակեն զայս ձայնիւ Գ անգամ։ Անկցուք առաջի տեառն զղջացեալք ի քուրձ եւ ի մոխիր պահեսցուք։ Անկցուք եւ լացուք առաջի տեառն ղի բազումողորմ է եւ թողցէ զմեղս մեր տէր Աստուած մեր։ Թող տէր թող ժողովրդեան քո, եւ մի մերժեր զաղաւթս որ կարդան առ քեզ»։ - Թղ. 173բ1։ «Եւ ցանէ զաւրհնած փոշին ի վերայ իւրաքանչիւր գլխոյ եւ ասէ ցած. Յիշեա ով մարդ զի հող էիր եւ ի հոդ դարձցիս, փոշի էիր եւ ի փոշի դառնալոց ես»։ - Թղ. 174ա2 (զկնի ընթերցուած եւ Աւետ.)։ «Դառնա(յ) յապաշխարողն եւ ասէ զայս ձայնիւ. Լուալուք արք եւ կանայք, որ սերմանէք սերմն բարի յանդաստանս ձեր»։ - Թղ. 174բ2։ «Կապէ գաւտի ի մէջսն եւ կամ բարակ դերձան ի պարանոցսն։ Առնու զյուծ խոնարհութեան և ըստ ծառայի նմանութեան կերպարանի մինչեւ յաւր մեծի հինգշաբա67. Թղ. 174բ2։ ԿԶ. «Կանոն մեծի հինգարձակելոյ»։ շաբաթին զապաշխարողսն (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 32)։ Միայն Թղ. 175ա2 (յաւելուածով ունի)։ «Ընթերցուածս Յեսայեա մարգարէ. Եւ կատարեսցին աւուրք սգոյ քոյ»։ 68. Թղ. 184ա2։ Կի. «Կանոն մեծի հինգշաբաթին Ոտնլուաին, ըստ որում ասաց տէր մեր Յիսուս Քրիստոս, թէ աւրինակ մի ետու ձեզ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 39)։ Կանոնիս վերջը Մատօոս ունի սոյն ուշագրաւ խրատադիրը. «Եւ ապա նստեալ ուտիցեն բաղարջ եւ այլ ի մրգոց զոր տէր պատրաստեսցէ եւ փառք եւ գոհութիւն տան Աստուծոյ»։ 69. Թղ. 195ա1։ ԿԸ. «Քարոց պատուիրանին»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 34)։ Քարոզէն վերջ ձեռագիրս ունի՝ Թղ. 198բ2։ «Զկնի աղաւթիցս ասի Տաղըս. Հոսեալ հրեղինացըն հաւաքեալ կային» Սոյն տաղս - որ ամբողջութեամբ եւ խազերով մէջրերուած է հոս - կը պակսի նախընթաց Մաշտոցներուն մէջ։ 70. Թղ. 199բ2։ ԿԹ. «Կանոն հաղորդ տալոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 31)։ Կանոնս ունի իրր յաւելուած Թղ. 202բ1։ Եւ քահանայն ասէ զգոհութեան աղաւթս. Գոհանամք զքէն հայր տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, որ արժանի արարեր զմեզ»։ 71. Թղ. 203ա1։ Հ. «Կարգ աւծութեան հիւանդաց։ Յորժամ կամենան առնել զհիւանդն զկնի սուրբ հաղորդութեանն, գա(յ) քահանայն առ հիւանդն ունելով զաւրհնած ձէթն հիւանդացն ընդ իւր եւ ասէ զարձակումն զայս ի վերա(յ) հիւանդին. Որդեակք իմ եթէ պատահեալ ինչ իցէ քեզ յանցանք յայսմ յանցաւոր կեանս»։ - Թղ. 203ա2։ «Աղաւթք յառաջ քան զաւծա. Ամենակարաւղ եւ յաւիտենական Աստուած որ երանել(ւ)ոյն Յակոբա(յ) առաքելովն քո ասացեր»։ - Թղ. 203բ1։ «Առնու քահանայն՝ աջ բութովն ըզձէթն սուրբ ի բացոյ. կնքէ ի վերա(յ) հիւանդին այսպէս. Վասն սմին իսկ աւծութեանս եւ իւրոյ ամենառատ ողորմութեամբն թողցէ քեզ տէր զոր ինչ յանցար տեսանելեաւք, լսելեաւք, ճաշակելաւք, հոտոտելաւք, շաւշափելաւքդ» (հնգիցս՝ յօծանելն հինդ զգայարանսն առանձին)։ - Թղ. 204ա1 «Քահանայն աղաւթէ. Գործք զաւրութեան այսմ ստեղծուածոյ ձիթոյս գործեսցէ անուամբն Հաւր»։ - Թղ. 204ա2։ «Քահանայն դնէ զձեռն ի վերա(յ) գլխոյն հիւանդին եւ ասէ աղթ. Զսուրբ եւ զվերապատուեալ անուն փառաց քոց կարդամ հայր ամենակալ որ արարեր զերկինս եւ զերկիր, ըզծով եւ զամենայն որ ի նոսա»։ 72. Թղ. 205ա1։ ՀԱ. «Կանոն յորժամ սկսանի աւանդել զհոգին նա քահանայն առընթեր կատարէ զայս։ Ասէ. Ծ. Տէր ողորմ։ Եւ զկնի զայս. Հայր երկնաւոր Աստուած ողորմեա հոգւոյ հրաժարելոյս։ Ժողովուրդն հետ ամենայն տան ասեն. Ամէն»։ - Թղ. 206ա2։ «Քահանայն ասէ զաղաւթս, եւ պաշտաւնեայքն ամէն բանի ասեն. Ամէն։ Հրաժարեա հոգի քրիստոնէի յայսմ աշխարհէ եւ երթ ի խաղաղութիւն։ - Թղ. 207բ2։ «Քահանայն աղաւթէ ի ձայն. Քեզ յանձն առնեմք հետ ամէն, տան ասեն. Ամէն»։ - Թղ. 208ա1։ «Դարձեալ աղաւթէ. Ընկալ տէր զհոդի ծառայիս քո այսորիկ զի լցեալ զժամանակս իւր»։ - Թղ. 208ա2։ «Իսկ եթէ կամին կրաւնաւոր առնել, բերեն զչուխայն, եւ քահանայն աւրհնէ այսպէս. Ամենակարող եւ յաւիտենական Աստուած որ մեղաւորաց ե։ ապաշխարողաց գթութեամբ ողորմիս»։ Թղ. 208բ1։ «Ցանեն աւրհնած ջուր եւ յապաւեն զհերն եւ ագուցանեն զչուխայն։ Եւ եթէ յերկրարէ հոգէվարն կարդան զխաչելութեան աւետարաններն յամէն գլուխ»։ 73. Թղ. 208բ1։ ՀԲ. «Կանոն զամենայն վախճանեալսն յուղարկել առ Քրիստոս»։ չ7ոյըն փոփոխութիւսներով «ոմա. Դ. Մու, 74-75. Թղ. 227ա1։ ՀԴ. (ՀԳ. նախընթաց կանոնի Հոգւ. հանգ. աղօթքին դիմացը դրուած է)։ «Կանոն երկրորդ աւուրն առաւօտուն»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 33։ Ա. Մաշտ 76. Թղ. 231ա2։ ՀԵ. «Կանոն զվախճաջեող տղայսն յուղարկել», (Հմմտ. Դ. Սաչ, 77. Թղ. 239ա1։ ՀԶ. «Կանոն (Այգալաց)»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 35։ Սակայն տարբեր են ընթերցուածքն ու Աղօթքը)։ 78. Թղ. 240բ1։ Հի. «Կանոն տեառնական աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 22)։ 79. Թղ. 244բ1։ ՀԸ. «Կանոն Աւրհնութիւն սեղանոյ տեառնականի»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 25)։ 80. Թղ. 245ա1։ ՀԹ. «Կանոն ոգէհանգիստ առնել կամ պատարագ մեռելոց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 14)։ 81. Թղ. 247ա1։ Ձ. «Կանոն Աւրհնութիւն աղի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 13)։ 82. Թղ. 247ա2։ ՁԱ. «Կանոն Աւրհնութիւն հատի պատարագի։ Ասի շարական. Որ խոնարհեցար յերկնից։ Որպէս իւղ անոյչ խունկ ընդունելի մարտիր։ Սղմ. Արդարքն որպէս զարմ։ Տնկեալք եղից։ Փառք եւ երկըրպագութիւն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ այժմ։ Յիշեա տէր, յիշեա տէր, յիշեա տէր եւ ողորմեայ։ Եւ քահանայն ասէ զազաւ. Գոհանամք եւ փառաւորեմք»։ - Վերջ Թղ. 248բ2։ (Նախընթաց Մաշտոցներուն մէջ Աղաւթքը միայն կայ. հմմտ. Ա. Մաշտ. § 16։ Դ. Մաշտ. § 26)։ 83. Թղ. 249ա1։ ՁԲ. «Կանոն Աւրհնուքիւ եատի մարտիրոսաց».. (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 17)։ 84. Թղ. 249ա2։ ՁԳ. «Կանոն զարմտիս սերմանց եւ զշեղջ եւ զհնծան աւրհնելոյ»։ (Տես նոյնութեամբ Ա. Մաշտ. § 36)։ 85. Թղ. 251բ1։ ՉԴ. «Կանոն ջուր աւրհնելոյ յաւուր Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 86. Թղ. 267ա1։ ՁԵ. «Կանոն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 87. Թղ. 276ա1։ ԶԶ. «Կանոն վասն սըըբոյ խաչին տաւնին։ Յետ երեկոյին ժամուն դնի սարկաւագատունն ի յարծաթի սկտեղբ զսուրբ խաչն որ ունա մասն ի խաչափայտէն ի յինքեան ըռահանով եւ վարդջրով եւ ծածկեն պատուական կտավով։ Եւ յորժամ հըսկումն կատարի զգենու եպիսկոպոսն՝ քահանայիւք եւ սարկաւագաւք, բուրռվառով եւ լապտերաւք, և քշոցաւք։ Եւ յետ զՍուրբ Աստուածն ասելոյ երթան ուր զխաչն պատրաստեալ են եւ խնկով երկրպագեն երիցս եւ համբուրեն։ Եւ երկու յավաք քահանայիցն առնուն զխաչն սկտեղբն բարձրագոյն եւ կլիրիկոսքն շուրջանակի սպասաւորեն՝ եւ իպիսկոպոսն զկնի գա(յ) ունելով բուրվառ։ Եւ պաշտեն շարական. Որ ծագեցեր լոյս մեծ ղնշան յաղթ։ Եւ երթան առաջի խորանին ասելով իպիսկոպոսն. Տէր Աստուած մեր որ կարգեցեր ի յերկինս զդասս հրեշտակաց եւ հրեշ»։ - Թղ. 276բ1։ «Եւ պաշտելով մտանեն ի խորանն եւ դնեն զխաչն ի վերա(յ) սուրբ սեղանոյն, եւ խունկ արկանեն. սկսանին ողմ. Բարձր արարէք զտէր Աստուած մեր։ Պաւղոսի առաքելոյ ի Կորնթացոց թղթ. Զի ճառ խաչին։ Ալէլուիա. Նշանեցաւ»։ - Թղ. 277ա1։ «Աւետ. ըստ Յովհանն. Հայր փառաւորեա զանուն քո»։ - Թղ. 277ա2։ «Իսկ յետ այսորիկ նոյն կարգաւն առնուն զխաչն, սկսանին շարական. Այսաւր երեւումն մեծի։ Եւ իպիսկոպոսն խնկարկէ, եւ առնու զխաչն րռահանով, ունելով քահանայքն սկտեղբն ներքո(յ) երթալով ի դուռն հարաւոյ։ Սարկ քարոզէ բարձր եւ ասէ. Վասն խաղաղութեան ամենայն աշխարհի»։ - Թղ. 277բ1։ «Եւ ասեն Խ Տէր ողորմեա։ Եւ եպիսկոպոսն բարձրացուցանէ զխաչն ըռահնովն սակաւ սակաւ Բ ձեռաւքն։ Սրկն. բարձր. Աւրհնեա տէր։ Եպիսկոպոսն տեառնագրէ ասելով. Աւրհնեսցի եւ պահպանեսցի աշխարհս եւ թագաւորութիւնս նշանաւ սուրբ խաչիւս եւ սուրբ ավետարանաւս»։ - Թղ. 277բ2։ «Եւ դնելով զխաչն ի սկտեղն ընթանալով, նոյն աւրինակաւ ի յարեւելից կողմն. շարկ.» (ինչպէս առաջ)։ - Թղ. 278ա1։ «Եւ դնէ ըզխաչն ի սկտեղն եւ գնան ի կողմն հիւսիսոյ շարական. Փայտ կենաց որ փոխանակ։ Քար սրկ. Վասն բարեպաշտ թագաւորին մերոյ»։ - Թղ. 278ա2։ «Եւ ասեն Խ Տէր ցոքք։ Եւ եպիսկոպոսն բարձրացուցնէ զխաչն։ Սրկն. Աւրհնեա տէր։ Եպիսկոպոսն. Աւրհնեսցի եւ պահպանեսցի։ Եւ դնէ զխաչն ի տեղն, եւ ընթանան յարեւմուտից կողմն. շարկ. Խաչի քո Քրիստոս»։ - Թղ. 278բ1։ «Սրկն. քար. վասն առ ի Քրիստոս հաւատացեալ ժողովըրդականաց մերոց»։ - Անդ։ «Եւ ասեն ի Տէր ողոր։ Եւ իպիսկոպոսն վերացուցանէ զխաչն։ Սրկն. ասէ. Աւրհնեա տէր։ Եպիսկոպոսն տեառնագրէ. Աւրհնեսցի»։ - Թղ. 278բ2։ «Եւ դնեն անդէն սեղան եւ զխաչն եւ զաւետարանն ի վերա(յ), եւ երկրպագէ եպիսկոպոսն, եւ քահանայքն եւ ամենեքեան եւ ասեն. Խաչի քո Քրիստոս երկիր պագանեմք։ Եւ ի կատարումն շարականին մտանեն յեկեղեցին զխաչն բարձր ունելով։ Սրկն. քար. Սուրբ խաչիւս աղ»։ - Թղ. 279ա1։ «Եպիսկոպոսն աս. Պահպանա զծառայքս, Եւ դառնայ ի ժողովուրդն խաչ հանելով ասէ. Տէր Աստուած աւրհնեսցէ զամ։ Ասի տաղ եւ Հայր մեր»։ 88. Թղ. 279ա1։ Ձի. «Կարգ որ կատարի եթէ ինչ որ անգանի յաման ձիթոյ կամ գին(ւ)ոյ եւ հեղձու, եւ չէ նեխեալ եւ ընդ երկարեալ։ Առնուն զմեռեալն եւ ձգեն, եւ այ, աման լուանան եւ խնկելով առնու քահանայն եւ լնու ի նա ջուր խաչանիշ ի սուրբ Յայտնութեան ջրէն, եւ լնու զգինին կամ զձէթն անդ, եւ լուցանեն մոմեղէն կացեալ առընթեր։ Ասէ սղմ. Ծ. Ողորմեա ինձ Աստուած ըստ»։ - Թղ. 279ա2։ «Քար. Սրկն. եւ քահանայն ասէ զաղ. Տէր մեր եւ Աստուած Յիսուս Քրիստոս որդի Աստուծայ կենդան(ւ)ոյ եւ կենդանարար, կերպարան հաւր եւ պատկեր նորին բարերարութեան»։ - Թղ. 280ա1, «Յետ այսորիկ արկանէ քահանայն ի նմա խաչանիշ ի Յայտնութեան ջրոյն եւ ասէ. Աւրհնեսցի եւ սրբեսցի գինիս այս յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ այժմ եւ միշտ եւ յաւ։ Եւ ասէ զաղթս. Տէր Աստուած մեր որ միայնդ ես բարերար»։ 89. Թղ. 280բ2։ ՁԸ. «Կանովն յորժամ եպիսկոպոս կամ քահանայ վախնանի, զայս կարգաւորութիւնս արասցեն»։ (Տես Ա. Մաշտ. § 47, հանդերձ Այգալացիւ։ Իսկ մընացեալն, այն է Գ-Ը օրեաց կանոններն, հմմտ. Զ. Մաշտ. § 1. Թղ. 1ա1-185ա1. ի հարկէ տարբերութեամբք ինչ ինչ ընթերցուածներու եւ խրատագրոց) 90. Թղ. 332ա1. ՁԹ. «Այս է կարգաւսրութիւն յորժամ սեղան միայն աւրհնեն (ստ. լուս. վրայ Վէմաւրհնէք), զոր շրջեցուցանեն կամ ի նոյն տանարն կատարի առանց տանարին աւրհնութիւն որպէս գրեալ է։ Նախ լուանան խառնմամբ ջրոյն ընդ գինին, եւ ընդ մոխիրն. եւ ապա աւծանէ սուրբ եղովն։ Եւ զկնի մեռոնաւն։ Եւ ասէ զայս ի ձայն. Սիրեցեալ եղբարք այս քարս յորոյ վերայ հեղաք քըուքց աւծութիւն»։ - Թղ. 332ա2։ «Եւ ասէ զաղթ. Տէր Աստուած ամենակարող հայր հեղումք զաղաւթս մեր առաջի քո սրբութեանդ»։ - Թղ. 332բ1։ «Ի վեր ընծայեցուցէք։ Եւ գոհացարուք զտեառնէ։ Եւ ասէ ի ձայն. Արժան եւ իրաւ ճշմարտութեամբ յամենայն ժամ գոհանալ զքէն տէր սուրբ, ամենակարաւղ սուրբ Երրորդութիւն»։ - Թղ. 333բ2։ «Մտանեն ի խորհուրդ պատարագին, եւ կարդան առաքել Յեփեսացւոց թղթոյն Պաւղոսի առաքելոյն ընթերցուածըս. Պատուեա զհայր քո եւ ըզմայր»։ - Թղ. 333ա2։ «Աւետ. ըստ Մաթէ. ի ժամանակին յայնմիկ ասէ տէր մեր Յիսուս Քրիստոս եթէ ոչ առաւելուցու արդարութիւն ձեր»։ - Թղ. 333բ1։ «Զկնի բերելոյ գընծայսն աղ. Տէր Աստուած աղաչեմք զքեզ, իջցէ հոգի քո սուրբ ի վերայ այսմ սեղանոյս»։ - Անդ։ Վերջի աղաւթք պատարագ. Տէր հեղ զճշմարտութիւն քո ի սիրտս մեր ի ձեռն սուրբ պատարագիս, զի քեզ ընծայե91. Թղ. 333բ2. Ղ. Կանոն Աւրհնութիւն իւղոյն հիւանդաց։ «Գիտ զմեծի Ե շ(ա)բ(ա)թ աւուրն զառաջն եւ կարդայ մինչ յայն տեղին որ կու ասէ թէ. Եպիսկոպոսն աստ սկսանի զաւրհնութիւն մեռոնին։ Եւ ապայ ասի Հայր մեր որ յերկինս։ Եւ զայլն մի՛ կարդալ ի տեղն թող զխրատն, եւ աստ սկսիր որ կու ասէ։ Այլ բերեն զշիշ ձիթոյն հիւանդաց, եւ երդմնեցուցանեն զնա այսպէս. Երդմնեցուցանեմ զքեզ պիղծ հոգի դիւական»։ Թղ. 334ա1։ «Եւ ասէ զաղօթս զայս. Տէր աղաչեմ զքեզ, առաքեա զհոգիտ ց» Թղ. 334ա2։ «Տանին զաւրհնեալ ձէթն եւ ասէ ի սայն զաղօթս, եւ զՀայր մեր որ, ի կատարումն սրկն. Աստուծոյ երկր։ Ժողովուրդն. Առաջի քո տէր։ Եւ ապա ասէ եպիսկոպոսն. Պայզտոմ այսինքն՝ Խաղաղութիւն Աստուծոյ եղիցի ընդ ձեզ (### ###### #1# ###### ########)։ Ժողովուրդն. Գառն Աստուծոյ որ բարձեր զմեղս աշխարհ։ Եւ չլինի յայսմ աւուր համբոյր, այլ հաղորդի եպիսկոպոսն միայն, եւ թողու զսպասքն սրրութեամբն ի վերա(յ) սեղանոյն՝ եւ ինքն գնա(յ) շաթոռն։ Սարկաւագունքն ծածկեն զբաժակն եւ զկնի ընթացեալ կան առաջի»։ Անդ։ Կայ - իբր շարունակութիւն - հետեւեալ խրատագիրն, որ կը վերաբերի ՂԱ. եւ ՂԲ. կանոններուն, այսինքն՝ Միւռոնի եւ Հիւանդաց ձէթի օրհնութեան, այսպէս. «Ե։ բերեն յաւրհնութիւն զմեռոնն այսպէս։ ԲԺ. ան երիցունք որք են սգեստած։ Եւ սարկաւագն եւ կէս սարկաւագն, եւ ակօլիտք մտանեն ի վիստիառն, եւ առնուն երիս շիշս մի զոր հանդերձեալ են աւրհնել մեռոն, եւ միւս պալասէն ձէթ, եւ մի զձէթ մկրտութեանն։ Ծածկեն զսոսա պայծառ եւ սպ(իտակ) ծածկոյթիւք, եւ բառնան ի ձէռս ակօլիտքն, եւ ելանեն այսպէս փառաւոր խաչեր առաջի եւ մոմեղներ եւ խունկ։ Եւ ԺԲ երէց ի հետ սգեցած շրջառնի, շըշերն հետ խաչին, եւ երիցանին զկնի՝ գան առաջի եպիսկոպոսին։ Եւ մինչդեռ նստեալ է՝ առնու զպալասենի ձէթն եւ թափէ ի մեռոնին շիշն։ Ապա առնու զմեռոնշիշն աւագ սարկաւագն, եւ գա(յ) ի ձախ դեհ եպիսկոպոսին, եւ նա շնչայ ի նոյն երիցս, եւ կացեալ առաջի սրբոյ սեղանոյ տա(յ) զերդումն»։ 92. Թղ. 334բ1։ ՂԱ. Օրհնութիւն մեռոնի (ստ. լուս. վրայ Մեռոնաւրհնէք)։ «Երդմնեցուցանեմ զքեզ նիւթ ձիթոյ՝ յանուն Հօր ամենակարողի որ արար զերկինս եւ զերկիր եւ ղծով եւ զոր ի նոսա, զի ամենայն ներգործութիւնն սատանայի»։ Աղօթքիս վերջը (Թղ. 335ա2) կայ սոյն խրատը. «Կատարեալ զաղօթս եպիսկոպոսն երկրպագեալ բացեալ զշիշ մեռոնին, եւ ապա առնու ակօլիտ մի փառօք զմեռոնն եւ ի տանելն ի վիստիառն, ամենեքեան երկրպագեն եւ ամփոփեն մեծաւ պատուով»։ - Անդ։ Մնացեալ մասն խրատագրիս կը վերաբերի յաջորդին, այսպէս. «Յետ այսր՝ բերեն առաջի եպիսկոպոսին զամանն յոր մկրտութեանն ձէթն աւրհնի, եւ ունին առրնթեր։ Ե։ նա շնչա(յ) ի նոյն երիցս ի ծածուկ. և տա(յ) զայս երդմունքս։ Պարտ է գիտել թէ Հռոմա(յ) եկեղեց(ւ)ոյն հրամանքն է ի վերա(յ ամենայն լատինացոցն, որ մեռոնն զամն գըլխաւորէ. եւ ի միւս զատիկն զհինն այրեն ի կանթեղսն, եւ նոր աւրհնի. եւ թէ չպատահէ աւրհնել, հինն չգայ ի գործ ի մկրտելն. վասն աոր եարկաւոր, է ամենայն ամի աւրե93 Թղ. 335ա2։ ՂԲ. Օրհնութիւն ձիթո երեխայից. «Երդմնեցուցանեմ զքեզ նիւթ ձիթոյ յանուն Հաւր Աստուծոյ ամենակարողի, եւ յանուն Յիսուսի Քրիստոսի եւ յանուն սուրբ Հոգւոյն որպէս զմիոյ աստուա ծութեանն Երրորդութեանն անուամբ լիցի ի քէն հալածեալ ամենայն ներգործութիւն սատանայի»։ - Թղ. 335բ1։ «Տէր ընդ ձեզ։ Եւ հոդւոյդ»։ (Աղօթք). «Աստուած որ տաս փոխարէն զհոգեւոր շնորհս»։ - Թղ. 335բ2։ «Յետ այսր եպիսկոպոսն եւ որք ընդ նմա, երկրպագեն եւ ասեն. Տէր Աստուած պահեսցէ զքեզ սուրբ օծումն։ Եւ մտանեն ի վեստիառն, եւ հրաման տա(յ) զնոր մեռոնն խառնել ընդ հինն, եւ զձէթն ընդ հին ձէթն ըստ հրամանին Հռոմա(յ) ապա թէ ոչ զհինն այրեն, եւ նորն բաժանէ ընդ իւր եկեղեցիսն եւ յերիցունսն։ Եւ եպիսկոպոսն լուանա(յ) զձեռն իւր, աւագ սարկաւագն առնու զծածկոյթն իսկոյն։ Եւ եպիսկոպոսն ի տէրունական մարմնոյն հաղորդեցուցանէ զամենայն ժողովուրդն։ Եւ ի մեծի Եշ աւուրն ի վերջքն գիտ զայն տեղին որ կու ասէ թէ. Յայսմ աւուր ոչ տան համբոյր, եւ անտի սկսիր եւ կարդա զաղօթքն եւ զայլ խրատքն մինչեւ աւարտի։ 94. Թղ. 336ա1։ ՂԳ. «Աւրհնութիւն արբայի կամ մայր(ա)պետի. Ամենակարող հայր՝ աղաչեմք զքեզ ծառայքս քո»։ - Անդ։ «Այլ աղաւթք. Աստուած ամենատես բնութիւն»։ - Թղ. 336ա2։ «Դնէ զձեռն ի վերա(յ) գլխոյն եւ ասէ զաղաւթս զայս. Ամենակարող յաւիտենական Աստուած, հեղ զհոգի աւրհնութեան»։ -Թղ. 336բ2։ «Եւ առ ժամայն տա(յ) նմին զկարգն եւ զսուրբ Բենեդիքտոսի գիրքն եւ ասէ. Ընկալ զկարգս տուեալ մեզ ի սրբոց հարցն կարգաւերել եւ տեսանել»։ - Անդ։ «Եւ տա(յ) նմին գաւազան եւ ասէ. Ընկալ ի քեզ զհովվականս գաւազան»։ 95. Թղ. 336բ2-337ա1։ ՂԴ. «Կարգ աւրհնութեան մոնոզոնի՝ ըստ հռոմայեցւոց եկեղեցւոյն սովորութեան։ Թէ ո՛չ է կլիրիկոս նախ ասեն զաղաւթսն կլիրիկոսի հերակըտրութեանն եւ ըստ կարգի աղաւթիցն։ Սափրեն պսակ ի գլուխն եւ զմուրուսն։ Եւ յետ աւետաարնի գա(յ) առաջի սրբոյ սեղանոյն եւ դնէ զգրած թուղթն ի վերայ եւ առնէ խաչ. եւ թէ չգիտէ գրել, տա(յ) զգրիչն յայլ եղբայր եւ աղաչէ ընդ իւր առնել զխաչն եւ գրեալ լինի այսպէս. Ես այս անուն եղբայրս, ետու զիմ անձն, եւ զիմ կամս, եւ զիմ ամենայն սրտի յուժարութիւն եւ զհնազանդութիւն ի ներքոյ կալ կարգի եւ սահմանի Բենեդիկտոսի առաջի Աստուծոյ եւ իւր ամենայն սրբոց, յայս եկեղեցիս որ շինեալ է յանուն այս անուն սրբոցն, առաջի այս անուն տեառն եւ հաւր»։ - Անդ։ «Զգրեալսն ընթեռնու ինք, եւ թէ ո՛չ գիտէ գիր՝ ա(յլ ոք։ Ապա գնա(յ) առաջի հաւրն, լինի ի ծունկս եւ ասէ, ի սաղմոսէն։ Ընկալ զիս տէր եւ կեցոյ»։ - Թղ. 337ա2։ «Եւ զնոյնս երկրորդեն ամենայն եղբարքն եւ երրորդեն։ Եւ սկսեա, ի հաւրէն անկանի յոտսն՝ իւրաքանչիւր եղբարցն մինչեւ աւարտին։ Եւ գայ առաջի սըըբոյ սեղանոյն եւ ասեն Գ. Տէր ողորմեա եւ զՀայր մեր որ յերկ. ցած՝ եւ ասեն դաս դաս զ Ծ սաղմ։ Եւ ասէ հայրն. Պահեա զանձն իմ սուրբ տէր եւ փրկեա զծառայս քո։Եղբարքն ասեն. Աստուած իմ որ ի քեզ յուսացա»։ Անդ։ «Աղաւթք ի վերայ եղբարցըն։ Աղաչեմք (0###ս#)։ Աստուած հայր ողորմած անոխակալ»։ - Թղ. 337բ1։ «Աղաչեմք։ Աստուած հայր մշտնջենաւորակից Որդ(ւ)ոյդ»։ - Թղ. 337բ2։ «Աղաւթք առ որդի. Տէր Յիսուս Քրիստոս, դու ես ճանապարհ»։ - Թղ. 338ա1։ «Աղաւթք առ սուրբ Հոգին. Սուրբ Հոդի տէր Աստուած որ յայտնեցար աշխարհի»։ - Թղ. 338ա2։ «Աւրհնութիւն կուկուլին. Աղաչեմք զքեզ տէր Յիսուս Քրիստոս եւ խնդրեմք յառատ ողորմութենէ քումմէ ղվերարկուս մեռելութեան, որով եւ դու ծածկեցար խոնարհութեամբ»։ - Թղ. 338բ1։ «Հանեն զջաբն եւ ասէ աբբայն. Հանցէ Աստուած ի քէն զհին մարդ գործովք իւրովք։ Զգեցուցանէ զկուկուլն եւ ասէ. Աստուած զգեցուցանէ քեզ զնոր մարդն։ Եղբարք. Ամէն։ Եւ թէ պատշան է ասեն զհաւատսն, եւ կատարի պատարագն եւ հաղորդի նորընծայն եւ պահէ զոր ի կարգն սուրբ իւր կանոն է գըրեալ»։ 95. Թղ. 338բ1։ ՂԵ. «Աւրհնութիւն կուսանաց եւ այրեաց, յորժամ ընծայեն զանձինս եպիսկոպոսին ի կարգ կրաւնաւորութեան։ Բերեն առաջի եպիսկոպոսին, զգեստովն որ կարգին է զոր միշտ զգենու ի նոյն կարգն, եւ ասէ զաղաւթս։ Զայս առաջի աղաւթքս Մայրապետի աւրհնութիւն է. Տէր Աստուած ամենակարող որ անցուցեր զժողովուրդս քո սքանչելեաւք»։ - Թք, 338բ2 «Աւրհնութիւն կուսից եւ այրեաց. Աստուած հաւատարիմ եւ ուղիղ ի խոստումն քո»։ Թղ. 339բ1։ «Աղաւթք որ ասի յաւրհնութիւն կուսանաց միայն, եւ ոչ ամուսնացելոց կանանց. Տէր Աստուած հայեաց ի սա գթութեամբ»։ - Թղ. 340բ1։ «Աւրհնութիւն. Տէր սուրբ հայր ամենակարող յաւիտենական Աստուած, աղաչեմք զքեզ վասն աղախնոյս քո» 97. Թղ. 340բ2։ ՂԶ. «Կարգաւորութիւն աւրհնութեան թագաւորի (լուս. վրայ Թագաւորաւրենէք) ըստ մեծի եկեղեցւոյ Հռոմա(յ)։ Յորժամ ժառանգաւորքն եւ ժողովն ընտրեն բարձրացուցանել զոք թագաւոր, գան յարքունի ապարանսն արքեպիսկոպոսն եւ եպիսկոպոսքն ժառանգաւորաւքն, զգեստեալ եւ խաչիւք եւ լապտերաւք։ Եւ յորժամ առնուն զընտրեալն գնալ յեկեղեցին. Արքեպիսկոպոսն ասէ զաղաւթս. Տէր ամենակարող յամենայնի, որ զծառայս քո պատշաճեցուցեր դալ ի պատիւ թագաւորութեան տուր սմա կարգել զժողովուրդոս որ ընդ ձեռամբ իւրով այսու պատուովս պահպանել եւ փըրկել»։ - Թղ. 341ա1։ «Յետ այսու կալցին ղնա Բ եպիսկոպոսք կապեսցեն ի պարանոցս իւր նշխարք. եւ տանին առաջի զսուրբ Աւետարանն եւ Բ խաչս եւ բուրուառս խնդաւք եւ մոմեղէնք եւ կլիրիկոսքն զգեստեալք զկընի, եւ գնան այսպէս յեկեղեցին ընտրելովքն եւ ամենայն ամբոխիւ ժողովոյն վերաձայնէ. Ահաւասիկ ես առաքեմ զհրեշտակ իմ քք հանդերձեսցէ զճանապարհս իմ առաջի իմ։ Սղ. Յնծացէք առ Աստուած աւգնական է մեր աղաղակեց։ Գայ ամենայն ժողովուրդն մինչեւ ի դրունս տաճարին եւ անդ զկա(յ) առնուն։ Եւ ասէ արքեպիսկոպոսն զաղաւթս զայս. Տէր Աստուած որ ճանաչես ցացսց եւ զցեղս մարդկան, զի կարեն ինքեամբ մնալ»։ - Թղ. 341ա2։ «Նա որ բարձր է քան զամենեսեան էթէ պատրիարգ է թէ արքեպիսկոպոս ասէ զաղաւթս զայս ի մէջ եկեղեցւոյն. Աստուած ամենակարող յամենայնի, Տէր երկնի եւ երկրի որ զծառայս քո զայս անուն բարձրացուցեր ի պատիւ թագաւորութեան»։ - Թղ. 341բ1։ «Յետ այսր հանեն զփիլոնն եւ ձեռաւք եպիսկոպոսացն մտանէ ի խորանն, եւ անկանի առաջի սրբոյ սեղանոյն մեկն։ Եւ կլիրիկոսքն երգեն զլեդանեայն կարն»։ - Անդ։ «Ունիցի եպիսկոպոսապետն հանդէպ հանդերձ իւր զընտրեալն եւ հարցանէ զայս. Կամիս մնալ ի ևեերբ հաւատս»։ Երեք հարցումներէ վերջ Թղ. 342ա1։ «Եւ առժամայն խոնարհի ընտրեալն, եւ ասէ եպիսկոպոսն ի վերա(յ) նորին զաղաւթս զայս. Աստուած որ տիրես ամենայն թագաւորութեանց, աւրհնեա զսա թագաւոր մեզ»։ - Թղ. 343ա1։ «Յետ այսր ասէ զաղաւթս մի ոք յեպիսկոպ. Աստուած արարիչ արարածոց, Աստուած ստեղծաւղ աշխարհի, Աստուած որ արարեր զմարդն»։ - Թղ. 343բ1։ «Յետ այսր արքեպիս. աւծանէ աւրհնեալ ձիթով զգլուխ նորա եւ զկուրծսն եւ զթիկունսն եւ զերկուս բազուկսն խաչանման եւ ասէ զայս. Աւծանեմ զքեզ թագաւոր սուրբ իւղովս յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ սուրբ Հոգւոյն. Ամէն»։ - Թղ. 343բ2։ «Եւ ասէ զազաւթս զայս. Քո է Աստուած ամենայն զաւրութիւն եւ դու ես որ փառաւորես»։ - Թղ. 344ա2։ «Ապա առնուն զնա Բ եպ. եւ այլ սարկ. եւ տանին ի սարկաւագարանն եւ զգեցուցանեն նմա»։ Անդ, «Ապա յետ զգենլոյն առնուն զձեռանէ եւ խաչ առաջի, բերեն առաջի սեղանոյն եւ ասէ արքեպ. զաւրհնութիւնս եւ զորս զկնի ի վերա(յ) արքային. Շնորք սուրբ Հոգւոյն իջցէ ի վերա(յ) քո առատապէս այսու աւրհնութեամբս»։ - Թղ. 345բ2։ «Յետ այսր առնուն եպ.քն զսուրն վակասաւոր որով հանդերձեալ եկեալ յիշխանութիւն ժողովոյն եւ ասէ. Ընկալ զսուրս զայս ի ձեռանէ առաքելական աստիճանի անարժան եպիսկոպոսաց, եւ սովաւ թագաւորեսցես ի փրկութիւն սըրբոյ եկեղեցւոյ»։ - Թղ. 346։ «Յետ այսր դնեն ի պարանոցն մանեակ եւ ի ձեռն մատանի եւ արձակեն ի վերայն փիլոն եւ ասէ արքեպ. առ թագաւորն. Առ մատանի առհաւատչեայ արդարութեամբ թագաւորութեան քո»։ - Թղ. 346բ1։ «Յետ այսր արքեպ. հանդերձ եպիսկոպոսաւքն առնուն զպսակն մեծաւ պատ(ու)ով, դնեն ի գլուխ նորա, ասէ Առ ղթադ եւ զպսակ թագաւորութեան ի գըլուխ քո»։ - Թղ. 347ա1։ «Յետ այսր առնուն զնթագովն պսակեալ եպ. քն եւ կլիրիկոսքն ի սրբոյ խորանէն եւ տանին ի բարձրագոյն աթոռ թագաւորութեանն որ եդեալ է ի տանար եկեղեցւոյն եւ ի գնալն երգեն. Տասցէ քեզ տէր ըստ սրտի քում զամենայն խ»։ Թղ. 347ա2։ «Ապա նստուցանեն զնա եպիսկոպոսքն յաթոռն եւ ասէ արքեպ. Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս որ է թագաւոր թադաւորաց եւ տէր տերանց»։ - Թղ. 347բ1։ (Ընթ. «Յառաջին թագ. Եւ ասէ Տէր ցՍամուէլ. Լից զեղջ։ Պաւղ. առաք. ի Տիմ. Թղ. ընթ. Եւ արդ աղաչեմ նախ։ Յոհան. առաք. ի Կաթ. Եւ դուք աւծութիւն։ Աւետ. ըստ Ղուկա։ Այր մի ազնուական»։ - Թղ. 348ա1։ «Եւ պատարագ մատչի, կանգնի թագաւորն որոյն եւ գայ ի հաղորդութիւն։ Կատարումն պատարագի. Բարերար տէր Աստուած զորս հաղորդեցաք ի սուրբ պատարագս։ 98. Թղ. 348ա2։ 7ի. Կարգաւորութիւն սիւնհոդոս առնելոյ։ «Այս է կարգ Հռոմա(յ) եկեղեցւոյն եւ սահման որպէս առնեն զժողով եւ զսիւնհոդոս եպիսկոպոսաց։ Ժողովին սուրբ եպիսկոպոսքն եւ հարք եւ երիցունք եւ սարկաւագունք եւ ամենայն դաս ժառանգաւորացն՝ ի մայրաքաղաքն, յորում է արքեպիսկոպոս։ Քանզի նորա հրամանաւ լինի ժողովն, եւ ի սահմանեալ աւրն գայ լրումն ժողովոյն ի կաթողիկէ եկեղեցին, ընդ արքեպիսկոպոսին։ Եւ յետ երրորդ ժամու աղաւթիցն, պատրաստի ինքն եւ այլ եպիսկոպոսքն, պատարագի զգեստովն եւ ընդ նոսին ժառանգաւորք եւ երգեն վերաձայն սկիզբն պատարագին. եւ զԼիդանիայն և յառնէ արքեպիսկոպոսն մայրաքաղաքին ի կատարմանն եւ ընդ նմա այլ եպիսկսպոսքն, եւ ասէ զա ղաւթս։ Աղաչեմք. Սրկ. Աստուծոյ երկիր։ Ժղ. Առաջի ք։ Սկ. Արիք։ Եւ եպ. մայրաքաղաքին ընդ այլ եպիսկոպոսն ասէ զաղաւթս զայս. Ամենակարող յաւիտենական Աստուած, որ քոյով դթութեամրդ կամեցար ըզմեղ ժողովել»։ - Թղ. 348բ2։ «Եւ նստին դարձեալ յերգ աւետարանին եւ մեծաւ երլիւղիւ եւ դողութեամբ ելանէ նախայսարկաւագն ի խորանէն զգեստեալ եւ ունելով ղաւետարանն ի վերա(յ) լանջացն, գա(յ) ի մէջ եկեղեց(ւ)ոյն եւ ընթեռնու զաւետարան աւուրն։ Ի կատարմանն եպիս. սկսանի Համատամք եւ այլն զկնի եւ ապայ նստին եւ մայրաքաղաքացի եպիս. յետ այսր ասէ զիւր կամսն եւ զխորհրդոց ժողովոյն ամենեցունց այսպէս. Ով երանելի եւ պատուեալ երիցունք եւ դուք իմ հարք եւ եղբարք, մատուցէք զաղաչանս ձեր առ Աստուած որպէս ղամենայն բարեկարդութիւնս սուրբ եկեղեցւոյ»։ - Թղ. 349ա1։ «Յետ այսր իւրաքանչիւր ոք յեպիսկոպոսացն եւ ի հարցն եւ յայլ ժողովոյն, խորհին եւ մտածեն վասն բարէկարգութեան սուրբ եկեղեց(ւ)ոյ»։ Թղ. 349ա2։ «Եւ ասէ մետրապաւլիտն. Աղաձեմք։ Սկ. Աստուծոյ երկի։ Ժող. Առաջի։ Խնդրեմք ի քէն Տէր հեղ ի սիրտս մեր զհոսիդ քո սուրբ, որպէս զի մեք որք եմք ժողովեալք»։ - Թղ. 349բ1։ «Յետ զաւետարանն րնթեռնելոյ եւ զհաւատսն ասելոյ, նստին եւ խաւսի մետրապաւլիտն զայս բանքս. Ո՜վ դուք տեարք եւ հարք պատուեալք եւ սուրբք, հարկ է ձեզ ամփոփել զմիտս»։ - Թղ. 349բ2։ «Ապա եպիսկոպոսքն զոր ինչ մտածել են խաւսին, հարցանեն եւ պատասխանեն. եւ ի կատարումն բանիցն վերայբերեալ զընծայսն նուիրեն զխորհուրդ պատարագին եւ արձակին։ Յերկրորդ աւուրն նոյն աւրինակաւ ժողովին եւ ասէ մետրապաւլիտն. Ամենակարաւղ յաւիտենական Աստուած որ ամենասուրբ բանիւ քո խոստացար. Ուր երկու եւ երեք ժողովին»։ - Թղ. 350բ1։ «Եւ անկանին ամենեքեան ի վերա(յ) երեսաց յերկար. Սրկ. ասէ. Աւրհնեա տէր։ Եւ եպիսկոպոսապետն ասէ. Տէր աղաչեմք ըղքեզ յուր սրբոց քոց եւ թող զմեղս սոցա»։ - Թղ. 350բ2։ «Եւ գնան յիւրաքանչիւր գաւառս եւ ի քաղաքըս կարգեալ աւրինաւքըս»։ 99. Թղ. 351ա1։ 7Ը. «Կարգ աւրհնութեան որով աւծեն զինքնակալ արքայն ի նմին քաղաքն ի Հռոմ, բարձրագոյն քան զամենայն թագաւորս։ Նախ խոստանա(յ) ի ձեռն Պապուն սրբոյ ինքնակալն այսպէս։ Եւ(ս) այս անուն շնորհաւն Աստուծոյ ինքնակալ Հռոմա(յ), առաջի Աստուծոյ և ենենք առաքելոյս Պետրոսի, խոստանամ պահել եւ փրկել զայս եկեղեցիս, եւ մնամ յամենայնի յիւր կամս, եւ յիմ սուրբ հաւր։ Կամաւքն Աստուծոյ, ամենայն իմաստութեամբ եւ ամենայն գիտութեամբ իմով։ Զայս ասէ ի սրահ եկեղեցւոյն սրբոյն Պետրոսի։ Եւ յետ այսր ասէ եպիսկոպոսն առ բանին առաջի արծաթի դրանն զաղաւթս. Աստուած որ ըզսիրտս թագաւորաց ի ձեռին քո ունիս։ Ե։ ձեռամբ բազմութեան եպիսկոպոսացն մտանէ ի տաճար սրբոյն Պետրոսի մեծաւ հանդիսիւ որպէս աւրէնն է։ Եւ յորժամ գան ի մէջ եկեղեցւոյն առաջի ամբոնին ասէ եպիսկոպոսն պաւռտին զաղաւթս զայս. Աստուած ամենակարող արարիչ ամենայն արարածոց հրամանատու հրեշտակաց»։ - Թղ. 351ա2։ «Յետ աղաւթիցն կատարման, ածեն զինքնակալն առաջի խոստովանութեան սրբոյն Պետրոսի եւ անդ մեկնի ի վերայ երեսացն։ Նախասարկաւագն երգէ գլիդանիայն եւ այլք ընդ նմա։ Երբ կատարի եպիսկոպոսն աւստին աւրհնեալ ձիթովն աւծէ զաջ բազուկ նորա եւ զթիկնամէջսն եւ ասէ զաղ. Աստուած ամենակարող որ տիրես ամենայնի եւ բարձրացեալդ ես քան զամենայն, աղաչեմք զքեզ խոնարհութեամբ վասն ծառայիս քո»։ - Թղ. 351բ1։ «Յետ այսր մտանէ ձեռամբ եպիսկոպոսացն ի խորանն եւ անդէն գայ առաջի սրբոյ սեղանոյն։ Եւ Պապն առնու զպսակն ձեռամբ իւրով ի սրբոյ սեղանւոյն եւ ասէ Առ ի գլուխ քո զայս պսակ փառաց անուամբ Հաւր և Որդւոյ»։ - Թղ. 351բ2։ «Եւ կատարի պատարագդ ի հայրապետէն, մերձ կալով ինքնակալին։ Եւ զկնի զնան ի յարքունի ապարանսն մեծաւ հանդիսիւ ի փառս Քրիստոսի, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն»։ Թղ. 351բ2։ «Սահման թագաւ։ Ելանեն յեկեղեցւոյն, եւ հեծանի թագաւորըն ի ծածկած երիվար, եւ սպարապետն հեծանի միայն առաջի թագաւորին եւ նշանակն թագաւորին ի ձեռին իւրում, որ է նկարագիր թագաւորական զօրահանդիսին»։ Եւ կը վերջանայ Թղ. 352բ2 հետեւեալ բառերով. «Եւ սպասաւորեն իւրաքանչիւր գործովն ուրախութեամբ աւուրսն որչափ եւ կամին։ Բայց գրեմք որ պատշանն Ը աւր է»։ կը յաջորդէ անմիջապէս = քը սակայն նախորդին հետ բնաւ վերաբերութիւն չունի, այլ կը պատկանի յաջորդ կանոնին - հետեւեալն։ «Այս են նիւթք եւ պէտք սրբալոյս մեռոնին. Պալասանի փայտ ու հունդ։ Խասապտիրէ թուխթ. ա։ Սնֆուլ, նուկի կէս։ Խարաֆուլ, նուկի կէս։ Ճաւսպէ նուկի կէս։ Քապապէ նուկի կէս։ Քասպասէ նուկի կէս։ Սատէհ հնդի թուղթ, ա։ Դարիսեն, նուկի ա. Զննպիլ, նուկի կէս։ Մուղտաքէ, նուկի կէս։ Հայխունկ, նուկի ա։ Լատան, նուկի ա։ Միյահտայիլէ թուխթ ա։ Հոռոմխունկ, նուկի ա։ Ըստրքխունկ, նուկի աօ։ Խաւրտաւմանալ թուխթ ա։ Ծխանելիք։ Մուխասարի սանտալ, նուկի օ։ Զաֆրանթուխթ ա։ Մարտակուշ, նուկի ա։ Պպլուկվարդ, նուկի ա։ Մահլուպ, նուկի ա։ Աթխաւր, նուկի օ։ Կիպիռիս, նուկի ա։ Ասարաւն, նուկի կէս։ Պապունիճ։ Մանուշակ։ Վարդ։ Նաւնաւֆար։ Նարնճի ծաղիկ։ Նումածաղիկ, Կասլի տերեւ։ Մրտենի։ Վարդջուր, լիտր ա։ Գինի մուշկ։ Յամբար։ Նռճէս։ Ճապուռ, նուկի 100. Թղ. 353ա1։ ՂԹ. «Կանովն աւրհնութեան սրբոյ մեռոնին։ Այսպէս արասցեն։ Յաւուր մեծի հինգշաբաթ(ւ)ոջն, ի ժամ սուրբ պատարագին զսուրբ մեռոնն թափեն յաման արծաթի եւ խառնեն ի հին մեռոնէն ի ներս եւ ծածկեն պատարագի ծածկութիւք եւթն շարով եւ դնեն ի սարգաւագարանն հետ րնծայից մարմնոյ եւ արեանն տեառն։ Եւ կատարի սուրբ պատարագին խորհուրդն մինչեւ յՈրք զքրոբէիցն, որոյ փոխան սըրբասացութեանն ասի Ընթրեաց քոց խորհըրդոյն։ իսկ յորժամ զսուրբ զընծայսն առաջադրութեան կամին վերածել ի սեղանն սուրբ, այսպէս արասցեն։ Ելանեն ի խորանէն երկոտասան քահանայ, եւ երկոտասան սարկաւագ, եւ կէս սարկաւագ, եւ երկոյտասան դպիր, եւ ունան զկնի իւրեանց երկոյտասան քշոց, եւ երկոտասան բուրվառ, եւ ջահընկալքն ունան զմոմեղէնսն, գա(յ) ընդ նոսա աւագերէցն եւ առնու զսափոր սուրբ միռոնին, եւ այլ ի քահանայիցն առնուն զսուրբ մարմինն եւ զարիւնն տեառն, եւ մի ոմն ի սարգաւագացն ունելով հաստ մոմ մի եւ գայ առաջի սուրբ միռոնին։ Եւ յառաջ ելանէ ի սարգաւագանոցէն այն որ ունայ զմաղզմայն սուրբ մարմնովն տեառն. և զկնի աւագերէցն որ ունայ զսուրբ միռոնն, եւ ապայ այն որ ունա(յ) զսկիհն սուրբ արեամբն տեառն, եւ սարկաւագունքն յայջ եւ յահեակ քշոցաւքն եւ բուրվառաւքն, եւ դըպիրքն մոմեղինաւք լուցելովք զկնի նոցա։ Եւ ի գնալն պաշտեն եղանակաւ զՈրք քրոբէիցն, եւ գան ի կողմն հիւսիսոյ։ Իսկ մի ոմն ի սարկաւագացն սկսանի բարձրաձայն ասելով սաղմոս տուն մի. Յարեւու եհար ըզխորան իւր» (նոյն կը չորեկնուի, արեւմըտեան հարաւային եւ արեւելեան դրանց առջեւ)։ - Թղ. 353բ2։ «Եւ մտանեն ի խորանն սարկաւագունքն որք ունին զքշոցսն և կանգնին ի սրբոյ սեղանոյն մինչ ի դուռն խորանին յայջ եւ յահեակ զոյգ զոյգ զքշոցսն ի միմեանս յեռեալ։ Իսկ աւագերէցն որ բարձեալ է զսուրբ միռոնն արտաքոյ դրան խորանին կանգնի։ Ապա գայ հայրապետն եւ առեա, ի նմանէ զսուրբ միռոնն, եւ գնացեալ դնէ ի վերա(յ) սրբոյ սեղանոյն, եւ ընդ աջմէ սուրբ մարմնոյ եւ արեանն տեառն։ Եւ ապա բերեն զսուրբ խորհուրդն ի սեղանն սուրբ, եւ ծածկեն եւթն շարով զսուրբ միռոնն եւ զխորհուրդն»։ Թղ. 354ա1։ «Եւ կատարէ եպիսկոպոսապետն զխորհրդածութիւն սրբոյ միռոնին։ Սկսանի սաղմոս Կց. ի ձայն. Անդ ծադեցից եղջիւր ի Դաւիթ»։ - Անդ։ «Ընթ. ի Ծննդոց Եւ եղեւ յետ քառասուն աւուր եբաց Նոյ»։Թղ. 354ա2։ «Ընթ. Յելից. Խաւսեցաւ Տէր ընդ Մովսիսի»։ - Թղ. 354բ2։ «Յովհաննու առաքելոյ ի կաթողիկեայց առաջին թղթոյն ընթեր. Եւ դուք աւծութիւն ունիք»։ - Թղ. 355ա1։ «Ալէլուիա. ողմ. ՃԼԲ։ Աւետ. ըստ Մաթ. Իբրեւ եկն Յիսուս ի Բեթանիա»։ Թղ. 356ա2։ «Եւ ապա սարկաւագն մատուցանէ զխունկն ժողովրդեանն։ Եւ եպիսկոպոսապետն ասէ զաղաւթս զայս. Աստուած հարցն եւ Տէր ողորմութեանց որ ստեղծեր զմեզ ի կեանս եւ յանապականութիւն»։ Թղ. 356բ2։ «Ժողով. ասեն. Սուրբ, սուրբ, սուրբ տէր զաւրութեանց, լի են երկինք»։ Թղ. 357ա1։ «Եւ եպիսկոպոսայպետն ասէ. Սրբոց սուրբ եւ ամենայն սրբոց տուիչ, որ զերկնաւոր զքո շնորհս»։ - Թղ. 357բ1։ «Եւ եպիսկոպոսապետն ասէ. Տէր Աստուած որ մեծդ ես և սքանչելի ի փառս»։ - Թղ. 358բ1 «Քարոզութիւն մկրտութեան իւղոյն. վասն գտանելոյ մեղ»։ - Անդ։ «Եպիսկոպոսապետն ասէ զաղաւթս. Դարձեալ մատուցանեմք քեզ թագաւոր յաւիտենական»։ - Թղ. 359ա2։ «Սղ. Կց. Դ. Ետուր ուրախու։ Ընթ Յառակաց. Համբուրեսցէ զիս ի համբուրից»։ - Թղ. 359բ1։ «Ընթ. ի Զաքարեայ մարգ. Պատասխանի ետու եւ ասեմ ցհրեշտակն. իսկ զինչ են երկու։ Ընթ. ի Գործոց առաք. Զբանն առաքեաց որդւոցն Իսրայելի։ Եւ ապա ասի Սղ. ԽԴ. Կց. Վասն այսորիկ աւծ զքեզ։ Աւետ. ըստ. Մարկոսի. Եւ մինչ էր ի Բէթանիա, ի տան Սիմոնի»։ - Թղ. 360ա1։ «Յետ այսորիկ ասի Սղ. ՃԽԹ. Աւրհնեցէք զՏէր յաւրհնութիւն նոր։ Խորհրդական այսու շարական. Որ յառաջագոյն յաւրէնս յաւրինակ աւծման միածնի քո Հայր երկնաւոր»։ - Թղ. 360բ2։ «Ընթ. Յառակաց. Պարտէզ փակեալ քոյր իմ հարսն։ Ընդ. Յիսայ(ե)այ մարգ. Եւ արասցէ տէր սաբաւաւթ ամենայն հեթանոսաց»։ - Թղ. 361ա1։ «Յովհ. առաք. ի Կաթ. Ա թղ. ընթ. Զայս գրեցի ձեղ զի մի՛ ոք»։ - Թղ. 361ա2։ «Սղ ԻԲ. Կց. Աւծեր իւղով զգլուխ իմ։ Աւետ ըստ Յովհանու. Եւ էր մերձ զատիկն հրէից»։ - Թղ. 361բ2։ «Եւ կատարէ քահանայապետն զկարգ սուրբ պատարագին մինչեւ ցայն. Եւ եղիցի ողորմութիւն։ Եւ ոչ դրունքն բանին եւ ոչ յամբիոնին սարկաւագն քարոզէ, այլ գան ամենեքեան լռութեամբ։ Եւ Սարկ. ասէ ի ձայն մեծ. Պռաւսխաւմէն։ Եւ քահանայապետն կնքէ երիցս զսուրբ մեռոնն ասելով. Յանուն Հաւր եւ Որդւոյ եւ սուրբ Հոգւոյն։ Եւ խոնարհեցուցեալ ասէ զաղաւթս։ Եւ երկու ի քահանայիցն ասեն զքարոզն զոր ասացեալ է Տեառն Ներսէսի։ Նոր աւրհնութիւն ընդ հայցուածոց. Տէր ողորմութեան եւ հայր լուսոյ, յորմէ ամենայն տուրք»։ Թղ. 363ա1։ «Քարոզ ձայնիւ յետ աւետարանին ըստ անուան իւրոյ (Ներսէսի). Նոր աւրհնութիւն ընդ հայցուածոց մաղթանաց։ - Թղ. 365ա2։ «Եւ ապա ասէ զաղաւ. Արժան եւ իրաւ է ճշմարտութեամբ»։ - Թղ. 268բ1։ «Եւ ապա քահանայապետն կնքէ երիցս զմեռոնն եւ լինի դրանացն բացումն եւ սարկաւագն ի յամբոնն քարոզէ. Եւ եւս։ Եւ յորժամ կատարի ամենայն ինչ սրբոյ պատարագին, եւ բառնան զսպասքն առնու քահանայապետն ի սրբոյ սեղանոյն զսուրբ միռոնն եւ տանի յառաջին տայ աւագերէցն, եւ նա դարձեալ տանի քշոցաւքն ի սարկաւագատունն, եւ կանգնեն քշոցաւքն ըստ առաջին աւրինակին»։ - Թղ. 368բ2։ «Աղաւթք. Արժանի արա զմեզ տէր ողորմած կալ առաջի քո»։ - Թղ. 369ա1։ «Եւ ասեն. Նայեցարուք երկինք եւ խաւս։ Որ յառաջագոյն յաւրէնս յաւրի։ Աղաւթք. Կատարեալ կատարումն յամենայն փոփոխականացս»։ - Թղ. 369ա2-370ա2։ Կան զանազան աղօթքներ՝ այսպէս «Զմեծութիւն պարգեւաց։ Քրիստոս Աստուած մեր որ ես հոտ անուշ։ Լցո զմեզ Տէր ի հոտ անուշից։ Քրիստոս Աստուած մեր որ ես պարգեւիչ։ Ջարդարեա զմեզ Տէր ի զարդ անկողոպտելի։ Խրախճացո եւ քէքա խացո զանձինս մեր Քրիստոս։ Ամբծութիւն եւ սրբութիւն եւ կատարումն հոգեւոր։ Տէր որ վասն մեր ամենեցուն»։ 101. Թղ. 370բ1։ Ճ. Սրատ ընտրութեան եպիսկոպոսի եւ կարգ օրհնութեան։ «Յորժամ հանդերձեալ լինին եպիսկոպոս կացուցանել զոք, ամենայն ժառանգաւորք եկեղեցւոյն՝ բոլոր բնակչաւք գաւառին, երիցամբք, տանաւտրաւք, հարբք եւ վանականաւք ընտրեն զարժանաւոր ոք եւ զսուրբ, առանց բնաւ ինչ կաշառոց, վկա(յ)ական գրաւք առ յամենեցունց, եւ գիտողաց ծննդեան եւ սրնընդեան նորա, եւ ի տեղաց ուր բնակեալ իցէ, եւ գիտաւղ եւ վկայք իցեն կենաց նորա։ Եւ ի խոստովանահարց նորին, եւ յամենեցունց բերցեն թուղթս վկա(յյականս առ կաթողիկոսն ձեռնագրով, զի արժանաւոր իցէ։ Իսկ կաթողիկոսն ժողովէ երկոտասան եպիսկոպոսս, կամ վեց, կամ ի պակասն Գ. եւ առնէ սիւնհոդոս, եւ առաքէ զնա քննել անտ Իսկ նոքա երթան եւ նստին յեկեղեցին, ե։ դնեն զաւետարանն ի միջի իւրեանց. գա(յ խարտֆիլակն եւ ասէ. Տեարք եւ քահանայապետք, Քրիստոս է սուրբ աւետարանաւղ ի միջի դորա, քննեցէք հոգւով ձերով եւ երկիւղիւն Աստուծոյ»։ - Թղ. 372ա1։ «ԻսԼ յաւուրն յորում պատշաճի ձեռնադրութիւնն նախ շաբաթ աւր մաւտ յերեկոյին աղաւթոն գա(յ) հայրապետն եւ զգեցեալ հանդերձան գաւտի եւ ուրար եւ փոր ի բաց շուրջառ, գաւազան ի ձեռինն եւ միթր ի գլուխն եւ մատանի ի ձեռին եւ նստի աթոռով։ Ապա գա առաջի նորա աւագ երէցն եւ ընդ նմա ժառանգաւորք ուստի եպիսկոպոսութեան նըւիրածն ընտրած է։ Լինի ի ծունկսն աւագիրէցն առաջի հայրապետին եւ խնդրէ աւրհնութիւն ի հայրապետէն եւ ասէ. Հրամաեա տէր աւրհնութեամբ ասել։ Պատասխանէ Արարիչն երկնային տանն պահեսցէ զձեզ եւ նախախնամեսցէ»։ Հարցում պատասխաններուն միջեւ կայ. Թղ. 372բ1։ «Հարցանէ հայրապետն. Ունի՞ք ընդ ձեզ թուղթ ի ձեր եկեղեցւոյն։ Պատս. Ունիմք։Հայրն. Ընթերցիր զնոյնն։ Բերեն առաջի եւ կարդան որպէս եւ լսես. Շնորհազարդ հայրապետ որ կաս յիշխանութիւն առաքելական աթոռոյդ, երկըրպագեմք քեզ կլիրիկոսք այսր անուան եկեղեցւոյ քահանայք եւ ժողովուրդք»։ Թղ. 374ա1։ «Իսկ ի միւսում աւուր կիւրակէին յետ առաւաւտուն պաշտամանն, գայ հայրապետն յեկեղեցին եւ ամենայն ժողովն յորում հանդերձեալ է ձեռնադրութիւնն լինել, եւ մըտեալ ելանէ յեպիսկոպոսարանն եւ զգենու զամենայն հայրապետական զգեստն եւ ընդ նմա զգենուն քահանայապետքն եւ քահանայքն եւ սարկաւագունքն եւ ամենայն ժառանգաւորքն եւ կիսասարկաւագունքն եւ բոլոր կլիրիկոսքն։ Որոց առաջին են սաղմոսասացքն որք կոչին Աւրհնեալ գագաթունք»։ - Թղ. 374ա2։ «Եւ երկրորդին սոցա դրոնապանքն»։ - Անդ։ «Իսկ երրորդ զկնի նոցա ընթանան անաղնաւստքն զոր անագանոսք կոչեմք»։ - Անդ։ «Չորրորդ զկնի սոցա երդմնեցուցիչքն»։ - Թղ. 374բ1։ «Հինգերրորդ ելանեն զկնի նոցա ջահընկայքն»։ - Անդ։ «Վեցերորդ զկնի նոցա ելանեն կիսասարկաւագունքն»։ - Անդ։ «Իսկ եւթներդորդ ելանեն յետ սոցա սարկաւագունքն»։ - Թղ. 374բ2։ «Որոց զհետ գան քահանայքն զգեցեալք զքահանա(յ)ականսն եւ բարձեալ ըզսրբութիւնսն։ Եւ իններորդ զկնի նոցա ելա նեն քահանա(յ)ապետքն քահանայապետական զգեստիւ։ Յետ իւրոց զա(յ) հայրապետն»։ - Թղ. 375ա1։ «Ապա յառաջ գայ հախասարկաւագն որ ունիցի բազպան ի ձեռինն եւ ասէ. Հրամայեցէք սաղմոսասացք եւ դռնապանք եւ նոքա գան»։ Ու ապա այսպէս (Թղ. 375ա1-բ2) կարգաւ սարկաւագը կը հրաւիրէ գրակարդացներն ու երդմնեցուցիչները, ջահընկալներն ու կիսասարկաւագները, սարկաւագներն ու քահանաները, քահանայապետները։ իշխաններն ու պուրճիսնին, հարուստներն ու աղքատները, որոնք կարդաւ կու գան ու յետ մատուցանելու իրենց յարդանքը Հայրապետին՝ կը կենան իրենց տահմանուած տեղերը։ Թղ. 375բ2։ «Ասէ հայրապետն. Տեառն է փրկութիւն ի վերա(յ) ժողովրդեան քո։ Ապա երթայ աւագերէցն եւ խարտուփիլական զգեստիւ զընտրեալն եւ բերեն առաջի։ Եւ նա եկեալ կոխէ յառաջին գետն եւ եդեալ զերկուսին ձեռսն ի գետինն երկրպագէ եւ ասէ. Հրամայեա տէր աւրհնութեամբ ասել»։ - Անդ։ «Եւ ասեն աւագիրէցն եւ խարտուֆիլակն. Ընկալ Տէր յաստուածային շնորհացն կոչումն զեղբարս մեր այս անուն քահանայ»։ Թղ. 379ա1-380ա1 մանրամասն կը դնէ հաւատոյ դաւանանքը հարցում պատասխանով, ընդ մէջ Հայրապետին եւ ձեռնագրուող եպիսկոպոսին։ Թղ. 380ա1։ «Եւ նախասարկաւագն ձայնէ. Աւրհնեա տէր։ Եւ աւագերէցն ասէ ի խորանն. Աւրհնեալ անմահ թագաւորութիւնն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ։ Եւ սկսանին զքարոզ պատարագին եւ զպատարագն։ Ելանէ հայրապետն եւ քահանայապետքն ի խորանն մինչեւ ասեն. Տէր Աստուած մեր զբազկատարած զա։ Եւ ապա սկսանին շարական զսուրբ Գրիգորի եւ յառաքելոյն։ Ապա իջանեն Բ եպիսկոպոս, առնուն զձեռանէ նըւիրելոյն եւ հանեն ի խորանն պաշտելով»։ - Թղ. 380ա2։ «Եւ քարոզէ սարկաւագն. Աղաչեսցուք ամենեքեան որպէս զի զընծայեալս զառաջ կոչեցեալս ի վերակացութիւն»։ - Անդ։ «Եւ քահանայապետ մի ը(ն)թեռնու զնախագրեալս թուղթ ընտրութեանն որ է այսպէս. Հարցաքն(ն)ութիւն և հրաւէր եղեալ յաստուածասէր եպիսկոպոսաց»։ - Թղ. 380բ1։ «Եւ հայրապետն ասէ զաղաւթս. Աստուածային շնորհքն որ միշտ զհիւանդս բժշկէ»։ - Անդ։ «Եւ քահանա(յ)ապետն խաչակնքէ երիցս զգլուխն, եւ ունա զաջն ի վերայ գլ(խ)ոյն, եւ առէ զաղաւթս զայս ի ծածուկ. Տէր Աստուած մեր որ սահմանեցեր զմեզ ի ձեռն երանելի առաքելոյն Պաւղոսի»։ - Թղ. 381ա1։ «Եւ յետ զԱմէնն ասելոյ, հրաման տայ արքեպիսկոպոսացն որ ընդ իւր հանդարտ ձայնիւ զի լուիցեն միայն որք ի բեմն զքարոզս զայս Եւ եւս։ Վասն խաղաղութեան»։ - Թղ. 381ա2։ «Եւ ի քարոզելս դնէ հայրապետն ըզձեռն ի վերայ գլխոյ նրւիրելոյն եւ ասէ զաղաւթս խորհրդաբար. Տէր Աստուած մեր որ ղէութիւն աստուածութեան քոյ ոչ կարաց տանիլ»։ - Թղ. 381բ1։ «Եւ յետ զԱմէնն ասելոյ գոչէ ամենայն եկեղեցին. Աստուածային եւ երկնաւոր շնորհ որ միշտ լնու»։ Թղ. 381բ2։ «Աղ. Գոհանամք զքէն միածին Որդի Աստուծոյ, Տէր մեր եւ փրկիչ Յիսուս Քրիստոս»։ - Թղ. 383ա1։ «Ընթ. Յեզեկ. մարգ. Այսպէս ասէ տէր. Դէտ կացուցի ըղքեզ։ Ընթ. ի Գործոց առաք. Բառնաբաս եւ Սաւղոս դարձան յԵրուսաղէմէ։ Պաւղ. առաք. ի Տիտոսի թղ. ընթ. Պարտ է եպիսկոպոսին անարատ լինիլ։ Աւետ. ըստ Յովհ Եւ էր երեկոյ ի միաշաբաթ(ւ)ոջ աւուրն»։ - Թղ. 383բ2։ «Քարոզ յետ եպիսկոպոս առնելոյ զոր մի ոք յեպիսկոպոսաց քարոզէ, այ ոչ սարկաւագ կամ երէց. Տէր Աստուած հարցըն մերոց ամենազաւր»։ - Թղ. 385ա2 «Եւ առժամայն դնէ հայրապետն զաւծումն ի գլուխ նորին խաչանման եւ ասէ. Գլուի քո եղիցի աւծեալ եւ աւրհնեալ»։ - Թղ. 386ա1։ «Եւ ի տալն զգաւազանն ասէ. Ընկալ ի քեզ»։ - Թղ. 386ա2։ «Դնէ զմատանին եւ ասէ. Ընկալ մատանի»։ - Անդ։ «Ապա տա(յ ի նա զաւետարանն սուրբ. Առ ի քեզ»։ Անդ։ «Աւետ. ըստ Մարկոսի. Եւ շրջէր չուրջ նղդաւառաւքն»։ - Թղ. 386բ1։ «Յետ բերելոյն զընծայսն լինի աւֆրանթն։ Եւ ապա ասէ զաղաւթս. Ընկալ զընծայս զոր քեզ մատուցանէ»։ - Թղ. 385բ2։ «Իսկ եպիսկոպոսն որ ձեռնադրած է առնու եւ նաշակէ ի վերայ սրբո(յ) սեղանոյն եւ հրամանաւ զայնորիկ որ ձեռնադրեացն հազորդեցուցանէ զեպիսկոպոսն եւ զայլ ժողովուրդն եւ մնա(յ) յեկեղեցին զքառասուն աւր»։ Թղ. 387ա1։ «Սահմանք եւ աւրինադրութիւնք զոր ուսուցանէ եպիսկոպոսապետն նըմա զոր ձեռնադրեաց. Պատուակ(ան) եղբայր, որպէս ձեռնադրեցաք զքեզ Աստուծոյ հրամանաւն»։ 102. Անդ։ ՃԱ. «Կանովն կաթողիկոս ձեռնագրել։ Յորժամ հանդերձեալ լինին բարձրացուցանել զոք ի պատիւ կաթողիկոսութեան տանս հայոց, նախ ընտրել պարտ է ըստ կաթողիկէ եկեղեցեացն սահմանի, բոլոր ժողովուրդք հայասեռ ազգիս, հանդերծ ամենայն ժառանգաւորաւքն եկեղեցւոյն, եւ երկստասան եպիսկսպոսաւք։ Եւ ընտրեն ի նոցանէ երիս արս։ Եւ քննութեամբ ամենայն ժողովոյն, ընտրեն զմին ի նոցանէ վկայեալ յամենայն ի գործս բարիս, եւ ի վարս առաքինիս՝ սուրբ եւ անարատ, գիտութեամբ եւ իմաստութեամբ լի, որ կարող իցէ հովուել զժողովուրդն՝ որ յԱստուծոյ հաւատասցի նմա։ Իսկ յետ այսորիկ հրսկումն լինիցի։ Եւ ի վաղիւն ի սկիզբն պատարագին՝ խընդրեն յընտրելոյն հարցաքննութիւն զվարուց եւ զգործոց նորա, եւ զաւանդութիւն հաւատոցն, որպէս եւ կայ գրեալ ի ձեռնադրութեան եպիսկոպոսին։ Ապա ելանեն ի խորանն եւ սկսանին, ողմ. Զողորմութիւնս քո տէր յաւիտեան մինչեւ յայն տեղի. Հաստատեցից յաւիտեանս յ։ Եւ սարկ. քարոզէ. Աղաչեսցուք զմարդասէրն Աստուած վասն ծառայիս նորին»։ - Թղ. 390ա2։ «Եւ ասեն Խ. Տէր ողորմ։ Եւ ապա մայրաքաղաքացի եպիսկոպոսն ասէ. Աստուածային եւ երկնա(ւ)որ շնորհք որ միշտ լնու...։ Ես դնեմ ձեռս ի վերայ ամենեքեան աղաւթս...։ Գոհանամք զքէն Աստուած մշտնջենաւոր եւ յաւիտենական, անսկիզբն, հզաւր զաւրութեամբ»։ Երկար աղօթքէս վերջ՝ Թղ. 392բ1։ «Եւ ապա այս կանոն կատարի։ Սղ. ՃԼԱ. Յիշեա տէր զԴաւիթ։ Ընթ. Յելից. Խաւսեցաւ Տէր ընդ Մովսէսի եւ ասէ. Եւ դու մատուսցես առ քեզ զԱհարովն»։ - Թղ. 393բ2։ «Ընթ. Յառաջին թագ. Եւ մանուկն Սամուէլ պաշտէր առաջի Տեառն»։ - Թղ. 394ա1։ «Ընթ. Յերկրորդ թագ. Եւ եկին ամենայն ծերքն Իսրայելի»։ - Թղ. 394բ1։ «Ընթ. Յեզեկ. մարգ. Եւ եղիցի ի մտանել քահանայիցն ընդ դուռն»։ - Թղ. 394բ2։ «Ընթ. Յես. մարգ. Բայց դուք քահանայք Տեառն կոչեսջիք»։ - Թղ. 395ա1։ «Պետրոսի առաք. ի Կաթ. թղ. ընթ. Ի բաց թաւթափել այսուհետեւ զամենայն»։ - Թղ. 395բ1։ «Ալէլուիա Սղ. ՃԺԷ. Խոստովան եղերուք Տեառն զի բարի է զի յաւիտ։ Աւետ. ըստ Մաթէոսի. Եւ ելեալ Յիսուս ի կողմանս Փիլիպեայ»։ Թղ. 395բ2։ «Ապա մի ոք կամ բ եպիսկոպոսացն ասեն զքարոզս զայս. Աստուած մեծ սքանչելագործ զաւրութիւն»։ - Թղ. 396բ2399բ1։ «Եւ առաջին կաթուղիկոսն ասէ զաղաւթս. Տէր Աստուած արարիչ ամենայն արարածոց որ արարեր զամենայն յոչրնչէ»։ Թղ. 399բ1։ «Եւ ապա զգեցուցանեն ըզգեստ սպիտակ բոլորաստորոտ ի ներքոյ եւ յայջ եւ յայհեակ կողման ագանելեացն ծիրանի կամ սեաւ ուռք կցած կարանաւ եւ քող երկտակ ի գլուխն, եւ ուսանոց ոսկեթել ըզպարանոցաւն փրկչական եւ Աստուածածնի եւ սրբոց հայրապետացն կերպագրութեամբ քանդուածեալ, եւ ի վերա(յ) նամփորտ բազմախաչ նկարուք եւ անկիւնիւք զարդարած եւ կոնքեռն զգաւտովն ի ձախու կողմանն։ Նոյնպէս ոսկեթել նկարիւք եւ պատկերուք քանդակած։ Եւ այլ կոնքեռ կտաւեայ զմատանեացն միջոյ եւ կոշիկ յոտսն։ Եւ ապա նըստուցանեն յաթոռ եւ առհասարակ ամենեքեան քահանայքն եւ ժողովուրդն համբուրեն զաջն եւ պաշտեն շարական. Այսաւր ուրախացեալ ցնծան։ Եւ Որք արժանաւորեցայք. եւ որ այլ մի ըստ միոջէ։ Եւ փառս տրւեալ ասեն Կց. Սփռեցան շնորհք եւ հարսնացեալ։ Եւ իսկոյն ի ժամ մտանեն։ Եւ յորժամ սկիզբն առնէ հայրապետն պատարագին եւ ասիցէ. Տէր Աստուած զաւրութեանց, վերացուցանէ զքողն, եւ բացաւ գլխաւ աւարտէ զխորհուրդն։ Նոյնպէս եւ եպիսկոպոսքն ըզգենուն ագանելիս եւ ի վերայ նամփորտ եւ եմիփորոն եւ բազպան արկցեն եւ ուսանոց եւ կոնքեռ զահեակ բարձաւքն որպէս կաթողիկոսն։ Բայց ոչ սքողին եւ ոչ բազմախաչեան զգենուն։ Եւ քահանայքն զգենուն ագանելի եւ ի վերա(յ) ուսանոց եւ նամփորտ, եւ բազպան ոչ ածցեն։ Եւ սարկաւագունքն հոլանի գաւտելոյծ սպիտակ հանդերձիւ եւ զահեակ ուսովքն ուրար արկանեն։ Եւ այսպէս ամենեքեան առհասարակ ակումբ առեալ յաջ եւ յահեակ սեղանոյն կան ի սպասու հայրապետին սրբոյ։ Բայց նախ քան զպատարագն յորժամ աւարտէ ալէլու աւետարանին հանեն զոմիփորոնն զհայրապետին եւ զեպիսկոպոսացն մինչեւ կատարի պատարագն եւ ապա դարձեալ զգեցուցանեն։ Եւ յետ այսորիկ խորհրդածին ի դիմաց պատուիրանաց Հոգւոյն սրբոյ, առ խրատ նորակերտ հայրապետին եւ ասեն Սղ. ԻԲ. Կց. Տէր հովուեսցէ զիս։ Եւ ապա ընթեռնուն. Պետրոսի առաք. ի Կաթ. ա թղ. ընթ. Ձերիցունս այսուհետեւ աղաչեմ իբրեւ»։ - Թղ. 400բ1։ «Աւետ. ըստ Յովհ. Եւ իբրեւ ճաշեցին»։ Թղ. 400բ2։ «Եւ ապա փառս տուեալ սրբոյ Երրորդութեանն, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն։ Եւ սկսանի առաջին կաթողիկողն շարկ. Այսաւր ուրախացեալ ցնծ։ Եւ երթան մինչեւ ի տեղի կերակրոցն»։ Մաշտոցս իր տեսակին մէջ ամենափարթամն է նորանոր կանոններով, որոնցմով բաւականութիւն կը ստանան քրիստոնէական կեանքի եւ վիճակներու ամէն պիտոյք օրհնութեամբ եւ ծիսակատարութիւններով. եւ ահա ասոր համար իսկ մեծապէս քէմագքաւ հայկական ծիսարանի զարդացման պատմութեան հա

Content