331

ՄԱՇՏՈՑ ԺԲ

ՉՁԷ = 1338 - ՉՁԷ = 1338

ID

Number

331

Old record number

27

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԺԲ

Start date

ՉՁԷ = 1338

End date

ՉՁԷ = 1338

Date details

ՉՏԷ ( = 1338)։

Copy place

Ըռամանոս (անապատ)։

Reference

Type

Number of pages

162

Dimension

17x11,5 (13x 8.3)

Layout

միասիւն։

Writing details

բսլորգիր միջակ եւ ընտիր. միայն Թղ. 148-151 են նոտրագիր, շատ վերջը նոր գրչութեամբ աւելցուած են, հասարակ թղթի վրայ։

Codicology

161/2. իւրաքանչիւրն 12 թուղթք. միայն Ա. եւ ԺԲ. թերթերը 8 թուղթքն են, թերթահամարն ստորին լուսանցքներու մէջտեղ դրուած է։

Principal subject

Subject details

թուղթ բամբակեայ՝ գորշագոյն, անողորկ եւ թոյլ։

Number of lines

19։

Binding

(նոր) ստուարաթղթեայ, սեւ կաշիով պատեալ. իսկ ներսէն՝ կանաչ, կարմիր ու սեւ շերտերով թղթով։

State of preservation

վատ, թուղթերէն մեծագոյն մասի լուսանցքն սպառած եւ ետքէն սպիտակ թուղթով նորոգուած են. իսկ Թղ. 1, 2, 22ա, 44, 45, 157բ, 153բ, 159-162 գրութիւնն իսկ երբեմն վերէն եւ երբեմն ալ վարի կողմէն իրարմէ աւելի կամ պակաս վնասուած է։ Կը պակսին սկիզբէն 1-4 թուղթք. 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 45բ46ա. 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 55բ-56ա. 1 թուղբ ընդմէջ Թղ. 66բ-67ա. 1 թուղթ ինդմէջ Թղ. 76բ-77ա. 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 88բ-89ա. 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 68բ-99ա։

Copyist

Դաւիթ։

Owner

նախկինն՝ հաւանօրէն գրիչն, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

հաւանօրէն գրիչն։

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

եւ

Initials

՝ կարմիբ. այսպէս են իւրաքանչիւր ընթերցուածի եւն, առաջին տառն եւ երբեմն երբեմն ալ բառը։

Marginal illuminations

, ամէնքն եւս կարմիր ու սեւագիծ բոլորակներ են - որոնց մէջ կանոններու թուահամարները գրուած են։

Images

չունի բնաւ։

Canon tables 1

Canon tables 2

չունի։

Title text

եւ

Blank pages

Թղ. 151բ։

Colophon

1. Թղ. 152ա։ Կայ դրչութեան լեաատա կարանը՝ չափածոյ, այսպէս. «Շնորհի։ Տեառն սկսայ եւ ողորմութեամբ նորին կատարեցի՝ զսակաւ գիծս, ի վայելումն մանկանց նոր Սիովնի. Յերեսս անկեա՛լ աղերսայի. Եւ աղաչեմ արտասուալի. Յիշման առնել զիս արժանի. Զհայր իմ եւ զմայր ե։ զամենայն ազգատոհմի. Նայ եւ զստացաւղ գրոցս ո՛ր եւ լինի. Յիշման առնել զինքն արժանի. Զի թողութիւն գտանէ յաւուրն դատաստանի. Հանդերձ զարմիւքն ամենայնի։ «Արդ գրեցաւ սա ի թուականութեանս հայոց ՉՉի ( = 1338) ի ևուքք եւ փառաւորեալ անապատս ի սուրբ Ըռամանոս մերձ ի գեաւղն Պոտռաւմ։ Ի հայրապետութեան տեառն Յակոբայ։ Եւ ի թադաւորութեանն Լեւոնի որդոյ Աւշնի։ Արդ որք աւգտիք ի սմանէ ուսմամբ կամ աւրինակաւ, յերեսս անկեալ աղաչեմ զձեզ ով ընթերցոզք, մեղաց թողութիւն հայցել ի Քրիստոսէ աշխատողացն ի սմա եւ ինձ մեղաւոր գծողի գրոցս եւ ննջեցելոցն իմոց։ Եւ Աստուած հարիւրապատիկ պարդեւեսցէ ձեղ եւ որ զամէնն 2. Թղ. 15բ։ Կայ գրչէն, խրատագրոց մանը բոլորդրով. «Գառն Աստուծոյ բաքձաւղ մեղաց աշխարհի, մաքրեա զյանցանս անպիտան ծառային քո Դաւթի եւ զծնողաց իւրոց եւ զստացողի գրոցս եւ որք զամէնն ասեն»։ 3. Թղ. 38բ. Կայ նոյն դրով. «Ո՜վ դասք լուսերամից յորժամ ընթեռնոյք սաստաւա ծային պատգամքս յականջս ժողովրդեանն. անմոռաց յիշմամբ մեղաց թողութիւն հայցեցէք գծողի գրոցս, եւ այնոցիկ որ զամէնն ասեն»։

Informations

Ձեռագիրս 1871ին մտեր է հաւաքմանս մէջ. մեր միարան Վ. Հ. Մաղաքիա Վ. Յովհաննիսեանի ձեռքով ստացուած է ի Կարին եւ դրկուած ի մայրավանս։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր. կը պարունակէ 18 կանոններ, Ն. Շնորհալւոյ հանդստեան շարականները, Արարչական եւ Նորաստեղծեալ երգերը, այսպէս 1. Թղ. 1ա։ «Կանովն ջուր աւրհնելոյ յաւուր Յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 29)։ Կանոնս աւելի ունի՝ Թղ. 1բ։ «Ընթ. Յելից. Եւ խաղացոյց Մովսէս»։ - Թղ. 2ա։ «Ընթ. Յեսուեայ որդ(ւ)ոյ Նաւեայ. Եւ եղեւ իբրեւ չուեաց ժողովուրդն»։ 2. Թղ. 15բ։ «Կանոն մեծի հինգշաբաթին ոտնլուային ըստ որում ասացն Յիսուս եթէ աւրինակ մի ետու ձեզ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 39)։ Միայն Թղ. 21ա։ Ունի յաւելուածով. «Պետրոսի առաքելոյ ի Կաթ. թղթ. Զի լաւ է բարեգործացն»։ Թղ. 30ա։ Խրատագրին մէջ ալ սոյն տարբերութիւնս. «Եւ յորժամ կատարեսցի լուացումն ժողովրդեանն։ Ապա եւ նոքայ՝ զնոսայ լուասցեն»։ 3. Թղ. 32բ։ «Քարոզ պատուիրանին զոր զեկուցանէ քահանայն ժողովրդեանն. նախ քան զսկիզբն խորհրդոյն»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտոց, § 40)։ 4. Թղ. 39ա։ «Կանոն Մկրտութեան, յորժամ քրիստոնեայ առնեն»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտոց, § 18)։ 5. Թղ. 50բ։ «Կանոն պսակ առնելոյ, Տանի քահանայն զփեսայն եւ զհարսն առաջի բեմին եւ դնէ զխաչն ի վերայ երկոցունց գլխոցն։ Եւ ասէ ժամամուտ. Ուրախ ըյեր եւ ցնծա։ Տէր թագաւորեաց։ Շարականաւ ՉԳ. Ուրախ յեր սուրբ եկեղեցի, քանղի Քրիստոս»։ (Մնացեալն հմմտ. Ա. Մաշտ. է 20)։ - Թղ. 56ա։ (Կանոն պսակ վերացուցանելոյ)։ Աղօթքիս առաջին մասը պակաս է ու կը սկսի «... տովանին զանուն քո Տէր» - Թղ. 56բ։ «Խաղաղութիւն Աստուծոյ. Տէր Աստուած ամենակալ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ 6. Թղ. 56բ։ «Կանոն հաղորդ տալոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 31)։ 7. Թղ. 61բ։ «Կանոն համաւրէն Ոնջեցելոց ի Քրիստոս առ ի թաղումն. (լուս. վրայ Աշխարհաթաղ)։ Առեն. Սաղմ. Ծ. Ողորմեա ինձ Աստուած։ Եւ կանոն. Երկինք պատմեն։ Եւ կանոնագլուխ. Դատեա Տէր ղայն։ Աւրհնութիւն. Ես ասացի շարականաւ։ Քարոզ. Վասն ի վերուստ խաղ։ Աստուած յաւիտենական, անսկիզբն, անեղ»։ Մաշտոցս իր համառօտութեամբ՝ համեմատ կ'ընթանայ Ա. Մաշտ. § 22. Թղ. 84բ198ա2.ին, հանդերձ ինչ ինչ տարբերութեամբ խրատներու և ընթերցուածներու։ Թղ. 68ա։ փոխանակ Յոհաննու՝ ունի. «Աւետարան Ղուկա. Տէր մեր Յիսուս Քրիստոս. Եւ երԹայր ի քաղաք մի որում անուն էր Նային»։ - Թղ. 68բ։ «Աւետ. Մաթէոս. Յայնժամ արդարքն ծագեսցին»։ - Թղ. 69բ։ «Աւետ. ըստ Մաթէոսի. Եւ յորժամ եկեսցէ որդի մարդոյ»։ - Թղ. 77բ։ «Քարոզ. Վասն քաւութեան մեղաց եւ թողութեան յանցանաց»։ 8. Թղ. 84ա։ «Կանոն զամենայն վախճանեալ տղայսն յուղարկելոյ (լուս. վրայ «Տղայաթաց»)։ Ասեն Սաղմ. Առ քեղ Տէր համբարձի։ Առ քեղ Տէր կարդացի։ Ի քեղ Տէր յուսացայ։ ծնծացէք արդարք ի Տէր։ Եւ կանոնագլուխ. Դատեա Տէր զայնոսիկ ս, դա։ Ես ասացի շարականաւ, յառջի ձայն. Ձայն արկեալ կենարա։ Քեղ վայելէ Աստըւած աւրհնութիւն որ յարութիւնդ։ Քարոզ, վասն ի վերուստ խաղաղութեան եւ փրկ։ Եւ քահանայն ասէ զաղաւթս զայս. Սուրբ ես Տէր Աստուած մեր որ բնակեալդ ես յերկինս»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 34)։ Կանոնս ունի յապաւումներ եւ աւելի կամ տարբեր ընթերցուածներ, տարբեր կարդաւորութեամբ։ Թղ. 86բ։ Ունի (յաւելուածով)։ «Աւետ. Մարկոսի. Եւ մատուցանէին առ նա մանկտի»։ - Թղ. 91ա։ Փոխ. Յովհաննու՝ ունի Մաշտոցս. «Աւետ. Մաթէոսի Յայնժամ իբրեւ ետես Հերովդէս»։ Եւ Թղ. 91բ։ (Քարոզ). «Վասն գտանելոյ։ Աղաւթք. Հայր երկնաւոր»։ - Թղ. 92բ։ «Աղաւթք Տէր Աստուած յաւիտենական (Ա. մասն)» «Փառաւորեալ է անուն քո» (տես Դ. Մաշտ Թղ. 131ա2)։ - Թղ. 94ա-96բ։ Ունի տարբեր ընթերցուածներ, այն է «Եսայիայ մարգ. Չի ի Տեառնէ եղիցի դարձ արդարոց։ Պաւղ. առաք. Յեբր. թղթոյն. Այսուհետեւ ոչ էք աւտարք»։ - «Աւետ. Ղուկասու. Տէր մեր Յիսուս երթայր ի քաղաք մի։ (Քարոզ). Վասն յսելի լինելոյ։ Աղաւթք. Աւրհնեալ ես բարեխնամաւղ»։ Մաշտոցիս մէջ կը պակսին. «Պատգամք այլուստեք» խորադրեալ երկու հատուածներ (Դ. Մաշտ.ին Թղ. 126ա1 եւ 127բ2)։ 9. Թղ. 97բ։ «Կանոն ոգեհանգիստ առնելոյ, կամ պատարագ մեռելոց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 14)։ Կանոնս Թղ. 98ա. ի մէջ ունի յաւելուած մը. «Ընթ. Յերեմ. մարգ. Տէր Աստուած Իսրայելի, անձինք նեղեալք»։ 10. Թղ. 100ա։ «Կանոն աւրհնութեան սեղանոյ տէրունականի եւ պատարագի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 15)։ 11. Թղ. 101ա։ «Կանոն աւրհնութեան հատի պատարագի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 12. Թղ. 103բ։ «Աւրհնութիւն հատի մարտիրոսաց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 17)։ 13. Թղ. 104ա։ «Կանոն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 14. Թղ. 121բ։ «Կանոն ժամահար աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 10)։ 15. Թղ. 123բ։ «Կանոն սկի եւ մաղզմայ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 8)։ 16. Թղ. 124ա։ «Կանոն հանդերձեղէն սպասու աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 17. Թղ. 125ա։ «Կանոն աւրհնութեան ջրոյ ի պէտս բժշկութեանց անդիոց եւ կենդանեաց։ Ասեն Սաղմ. Դ. Կց. Նշանեցաւ առ մեղ լոյս երեսաց քոց եւ ետ։ Ընթ. ի չսրրորդ թագաւորութեանց. Եւ ասեն արք քաղաքին ցԵղիսէէ»։ - Թղ. 125բ։ «Պաւղոսի առաք. ի Գաղատ. թղթոյն. Այլ ինձ քաւ լիցի պաքծել»։ - Անդ։ «Սաղմ. ԻԸ. Մատուցէք Տեառն որդեք Աստուծոյ։ Աւետ. ըստ Յովհաննու. ի վերջնում աւուր մեծի»։ աԹգ. 126ա։ «Քարոզ. Աղաչեսցուք զամենակալն Աստուած որ ետ յոյս եւ ապաւէն ծառայից իւրոց ըցյաղթող սուրբ զխաչն»։ - Թղ. 126բ։ «Լ Տէր ողորմեա։ Եւ ասէ զաղաւթս. Տէր Աստուած արարիչ ամենայն արարածոց»։ - Թղ. 128ա։ «Ապա խաչ անցուցանեն ընդ ջուրն, երիցս անգամ, ասելով. Աւրհնեսցի՛ եւ սրբեսցի՝ ջուրս այս յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հող(ւ)ոյն սրբոյ՝ այժմ եւ մ»։ 18. Թղ. 128բ։ «Աւրհնութիւն ձիթոյ ի բժշկութիւն ախտաժետաց. Քրիստոս Աստրւած մեր որ վասն բազում ողորմութեան քը ընկալար զաւծումն իւղոյ ի պոռնիկ կնոջէն»։ - Թղ. 129ա։ «Եւ ապա Տեառնագրեսցէ զիւղըն՝ սուրբ խաչիւն՝ երիցս ասելով. Աւրհնեսցի եւ սրբեսցի իւղս այս յանուն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգ(ւ)ոյն զցցցլ՝ այժմ եւ միշտ եւ յօի։ Եւ ժողովուրդն ասասցեն. Ամէն», 19. Թղ. 129բ։ «Կանոն զամենայն արմըտիս աւրհնել, զսերմ, զշեղջն եւ զհնձան»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 36)։ 20. Թղ. 132բ։ «Կանոն որ պիղծ ինչ կերեալ է»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 39)։ 21. Թղ. 133ա։ «Կանոն որ պղծեցաւ ի կերակրոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 40)։ 22. Թղ. 133բ։ «Կանոն գառն աւրհնելո, զատկաց եւ Վարդավառի։ Աղաւթք. Տէր տաւնից եւ Աստուած ամենայն ուխտից, որ յամենայն ժամ լի առնես բարութեամբ զերկիւղածս քո»։ 23. Թղ. 134ա։ «Կանոն վասն երաշտութեան անձրեւաց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 37)։ 24. Թղ. 135ա։ «Կանոն նաւակատեաց եկեղեցւոյ պղծեալ տաճարի յանաւրինաց, եւ շարժեալ սեղանոյ վերստին հաստատել»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 5)։ 25. Թղ. 148ա։ (Գանձ կամ աղերսք վախնանելոց առ Աստուած եւ առ ժողովուրդըն)։ (Սկիղբէն պակասաւոր) «... ու դողունի եւ սարսէ, դարանակալ դիւացն ոյ աւգնէ, տէր քաղցրութեամբ քո յայս խնա(յ)է եւ զաւրութեամբ դիւացն սաստ.։ - Վէր. Թղ 151բ։ «Յաւր կիրակի ղիս յիշեցէք, զԱոտուած ընդ իս հաշտեցուցէք» 26. Թղ. 153ա։ ա. «Երզ Տեառն Ներսիսի ասացեալ վասն ննջեցելոց. Աստուած անեդ անժամանակ»։ բ. Թղ. 157ա։ «Նորաստեղծեալ Բանն յանէից»։ դ. Թղ. 158ա։ «Արարչական Բանին հրադ. Թղ. 162ա։ Շարական ի սուրբ հակոր Մծրնացի. (սկիզբէն պակասաւոր). «կարող եղեր զաւրութեամբ զարմանադործ նշանի» - Վերջ Թղ. 162բ (թերի)։

Content