334

ՄԱՇՏՈՑ ԺԵ

ՊԼԶ = 1387 - ՊԼԶ = 1387

ID

Number

334

Old record number

868

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԺԵ

Start date

ՊԼԶ = 1387

End date

ՊԼԶ = 1387

Date details

ՊԼԶ = 1387։

Copy place

Ս. Բարդուղիմէոս (վանք)։

Reference

Type

Number of pages

150

Dimension

16,2x11,5 (12,5 x 9)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր միջակ՝ կրկին գրչութեամբ. մին աւելի հին եւ կլորագիր, իսկ միւսն խոշորկեկ եւ անկիւնաւոր. վերջնոյն կը վերաբերին Թղ. 47, 48, 49ա (նորոգուած ճակատը), 140-149։

Codicology

13, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

թուղթ բամբակեայ կրկնաշերտ, որուն պատնառաւ Թղ. 40 առաջին եւ Թղ. 44 ալ երկրորդ երեսն - գրութեամբ հանդերձ - անջատուած եւ անհետացած են միւս երեսներէն, եւ տեղերնին դատարկ մնացած։

Number of lines

18-20։

Binding

փայտեայ՝ շագանակագոյն կաշիով պատեալ եւ զարդարուն, գոցելու մասով։

State of preservation

շատ յոռի, վասն զի քիչ բացառութեամբ գրեթէ բոլոր թուղթերու, եւ յատկապէս Թղ. 1-54 լուսանցաքղանց մաշած եւ հերձոտած են եւ ետքէն նմանագոյն թուղթով կարկտուած։ Թղ. 13, 14, 23, 20, 27, 30-33, 30, 38-41, 48-50, 53, 67 լուսանցաքղացքն վերստին փրթած են։ Թղ. 38 կազմէն ելած է եւ շուրջանակի լուսանցքն ալ կտրուած են։ Թղ. 114-130 վերջին մասը, ներքին լուսանցքին հետ խոնաւութենէ բորբոսած եւ սեւցած են. կողերու քանդակագործ պատեանքն եւս հանուած են, եւ առաջին կողի կաշին թիկնամէջէն նեղքուած է։ Կը պակսին մէկ երես 40րդ թղթին 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 40բ-41բ։ 1 երես 44բդ թղթին։ 1-2 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 44բ-45ա։ 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 52բ-53ա։ 2 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 71բ-72ա։

Copyist

Յովհաննէս (կրօնաւոր)։

Owner

նախ Գրիգոր (քահանայ) եւ մարգար, ապա Տէր Վարդան, ապա այլք, հուսկ վերջին Մերտնոյ առաջնորդբ Մարգար վարդապետ։

Commanditaire

Illuminator

հաւանօրէն գրիչն։

Binder

Հերապետ։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

իւրաքանչիւր կանոնին սկիզբը, ընդհանրապէս միագոյն, այն է աղօտ կարմիր, երբեմն ալ կապուտով խառն, թռչնագիրք սակաւ են։

Initials

Marginal illuminations

եւ

Images

չկան։

Canon tables 1

, ԿԻՄԱԽՈՐԱՆՔ

Canon tables 2

Title text

կարմիր են եւ յոյժ մանրագիր, որոնցմէ ոմանք գունաթափ եղած են եւ դժուարընթեռնլի։ Կարմիր են յաճախ տնագլուխ տառերն եւ բառերն իսկ։

Blank pages

Թղ. 40ա, 44բ, 150։

Colophon

1. Թղ. 139բ, այն է ԻՉ. կանոնին վերջը, կայ գրչէն - նախ համառօտ եւ ապա անմիջապէս գրչութեանը, այսպէս. «Զառաջինըս ի մեղաւորաց եւ զվերջինս ի կրօնաւորաց զՅով(հա)ն(նէս) փծուն գրիչ։ «Փառք ամենասուրբ Երրորդութեան Հօր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոդ(ւ)ոյն սրբոյ. որ ետ կարողութիւն հողեղէն եւ տկար բնութեանս մերոյ մեղաւոր ծառայիս Յովանէս գրչի սուտանուն կրօնաւորի, հասանել ի վերջ գծիս, ի դառն եւ ի չար ժամանակիս, զոր հանապազ քրիստոնեայքս գերի վարած եւ կողոպտած եւ նախատած յայլ ազգաց բռնութենէն է ազգն նետողաց... արեւելից... (յաջորդ տողերը կը պակսին) եղեւ որ եկն անաւրէն Թամուրն միակողմանի, որ նման է Յուլիանոսի բազում չարեօք լցեալ. օգնութիւն եւ ոչ ուստեք իբրեւ զնաւ ալեկոծեալ ի մէջ ծովու յաղագս ծովացեալ մեղաց մարդկան։ Յայսմ նեղ եւ դժ(ո)ւար ժամանակիս ես անպիտան եւ սուտ գրիչս Յովանէս, բազում աշխատութեամբ յաւարտ ածի հալածանօք ահիւ եւ դողութեամբ։ Արդ գրեցաւ սայ ընդ հովանեաւ սուրբ առաքելոյս Բարդողիմէոսի, յառաջնորդութեան Տեառն Ստեփանոսի առն հեզ եւ խոնարհի։ ՊԼԶ ( = 1387) թվականի։ Արդ յիշեցէք յաղօթս ձեր զԳրիգոր քահանայ, եւ զծնօղսն իւր եւ զամենայն արեան մերձաւորսն, եւ զհայրազատ եղբայրն իւր Ստեփ(ա)նոս կրօնաւորն եւ զՄարգարէ կրօնաւորն որ զթուղթն ետ զոր տէր Աստուած վարձս բարեաց տացէ նմայ։ Եւ որք հանդի պիք սմաց տեսանելով կամ կարդալով կամ օրինակ դնելով խոշորութեան անմեղադիր լերուք եւ որք Աստուած ողորմի ասէք, Աստուած ձեղ եւ մեզ ողորմեսցի ամէն»։ 2. Թղ. 139բ. կայ նորոգողէն - խոչոր րոլորդրով - այսպէս. «Նորոգեց սուրբ գիրոոս ի դրունս սուրբ առածելոցն ձեռամբ սուտանուն Հերապետի յիշատակ տէր Վարդանին եւ ծնաւղաց նորին հաւր Շիրինին եւ մաւր Սալամին։ Դարձեալ աղաչեմք զամենեսեանքդ որք հանդիպիք այսմ տառիս լի բերանով Աստուած ողորմի ասացէք ինձ նորոգաւղիս եւ եղբաւրս իմ տէր Յովանիսին եւ ծնօղաց իմոց. եւ որ զողորմին ասէ Աստուած իւրն ողորմի ամէն»։

Informations

Ձեռագիբս 1753ին մտեր է հաւաքմանս մէջ. Մերտինի առաջնորդը Մարգար եպիսկոպոս նուիրած ե յիշատակ Մայրազանացս Ս. Ղազարու առ Հ. Գէորգ վարդապետն մեր Անթէպցի, որ եւ յիշեալ թուականին յղած է Վենետիկ։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր. հին մաշտոցներու խումբին կը վերաբերի, եւ կը պարունակէ 26 կանոն՝ հետեւեալ կարդով. 1. Թղ. 1ա։ Յանկ կանոնաց, որուն երկրորդ սեան վրայ «Վասն» միայն գրուած է 17 անգամ, առանց նիւթերը գրելու։ 2. Թղ. 2ա։ Ա. «Կանովն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 3. Անդ, Բ. «Կանոն մկրտութեան»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 18)։ Կանոնիս խրատագիրներն տեղ տեղ համառօտուած են հոս եւ տեղ տեղ ալ բոլորովին զեղջուած։ 4. Թղ. 18բ-19ա։ Գ. «Կանոն պսակ դնելոյ»։ - Թղ. 22ա։ «(Կանոն) վերացուցանելոյ զպսակն»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 20)։ Միայն Թղ. 19բ Եսայեայ ընթերցուածն, եւ Թղ. 20բ Մատթէի աւետարանը տարբեր են. հին Մաշտոցի խրատագիրներն ալ դուրս թողուած։ 5. Թղ. 22բ։ Դ. «Կամանոն հաղորդ տալո(յ)»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 21)։ - 84բ1։ Միայն Թղ. 23բ Եսայեայ մարդ. ընթերծուածը տարբեր է. 6. Թղ. 25բ։ Ե. «Կանոն զամենայն վախճանեալսն ի Քրիստոս, յուղարկել ի Քրիսսոս»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 22)։ 7. Անդ։ Զ. «Այգ(ւ)ոյն» (Այգալաց Բ.) (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 23)։ 8. Անդ։ Է. «Կանոն տղայաթաղ առնել»։ (Հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. § 8)։ 9. Թղ. 49(1ա)։ Բ. «Կանոն Այգ(ւ)ոյն (Այդալաց)»։ (Հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. § 8)։ 10. Թղ. 50ա։ Թ. «Կանոն հոգեհանգիստ առնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 14)։ 11. Թղ. 53ա։ Թ. «Աւրհնութիւն սեղանոյ հատի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 16)։ 12. Թղ. 55ա։ Ժ. «Կանոն տեառնականի»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 22)։ 13. Թղ. 60ա։ ԺԱ. «Կանոն ջուր աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Բ. Մաշտ. § 6)։ 14. Թղ. 71բ։ ԺԲ. «Կանոն ապաշխարող առնել»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 42)։ 15. Թղ. 75բ-76ա։ ԺԳ. «Կանոն մեծի Ե. շբ. զկնի առաւաւտու։ Զժամատուն աւրհնել (ստ. լուս. վրայ ժամատունաւրհնէք)։ Եւ զժառանգաւորսն (մնացեալը կը պակսի). «Աւրհնեալ է ամենասուրբ Երրորդութիւն ի բարձունս Հայր եւ Որդի եւ Հոգի սուրբ, մեծ դոհութիւն»։ - Վերջ Թղ. 82բ։ (Այս կանոնս նախընթաց Մաշտոցներուն մէջ առանհինն չկայ, այլ յաջորդին հետ միա16. Թղ. 32բ։ ԺԴ. «Ի նոյն մեծի Հինգշաբաթիս յերրորդ ժամն ապաշխարաւղ արձակել»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 38)։ 17. Թղ. 94ա։ ԺԵ. «Կանոն ոտնլուային»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 39)։ 18. Թղ. 105բ։ ԺԶ. «Քարոզ պատուիրանին»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 34)։ 19. Թղ. 110ա։ ԺԷ. «Կանոն զոերմն եւ զհնձան եւ արմտիս աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 27)։ 20. Թղ. 113ա։ ԺԸ. «Կանոն նաւայկատեաց եկեղեցեաց պղծելո(յ) յանաւրինաց եւ շարժեալ սեղանոյ եւ վերըստին հաստատելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 6)։ 21. Թղ. 127ա։ ԺԹ. «Կանոն աւազան աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ § 4)։ 22. Թղ. 132ա։ Ի. «Կանոն ժամահար օրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 11)։ 22. Թղ. 133բ։ ԻԱ. «Կանոն նորակերտ գիրք օրհնելո(յ)»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 9)։ 24. Թղ. 134բ։ ԻԲ. «Կանոն հանդերձեջէն սպաս օրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 25. Թղ. 134բ։ ԻԳ. «Կանոն սկի եւ մազգման օրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 8)։ 26. Թղ. 135ա։ ԻԴ. «Կանոն խունկ օրհնելո(յ)»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 35)։ 27. Թղ. 135բ։ ԻԵ. «Կանոն նկարեալ եկեղեցի օրհնել»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 6)։ 28. Թղ. 136ա։ ԻՉ. «Կանոն խաչլուա, առնելո(յ)»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 12)։ 29. Թղ. 140ա։ «Գանձ թաղման համօրէն ննջեցելոց. Մինդ ի յԷէն բանդ որ ի Հորէ, յորժամ ծագիս փառաւք ի յերկրէ»։ Վերջ Թղ. 142ա։ «ԶԱստուածամայր կոյսն աղաչեցէք, ւ'ինձ բարեխաւս առ տէր կացուՏէք, ողորմեաց մեզ տէր Աստուած»։ 30. Անդ։ «Տաղ թաղման. Արարիշն արարածոց մեզ բարկացաւ, քաղցր բնութիւն աստուածային մեղ դառնացաւ սուրն հրեղէն»։ - Վերջ Թղ. 143բ։ «Եւ քեզ ամէն երկըրպագեմք Աստուածածին»։ 31. Թղ. 143բ-149բ։ Աւետարանք իւղարերից ըստ ճայնին։

Content