335

ՄԱՇՏՈՑ ԺԶ ԵՒ ԳԱՆՁԱՐԱՆ

ԺԴ դար - ԺԵ դար

ID

Number

335

Old record number

391

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԺԶ ԵՒ ԳԱՆՁԱՐԱՆ

Start date

ԺԴ դար

End date

ԺԵ դար

Date details

անյայտ. յիշատակարանը թուական չունի, սակայն գրէն եւ թուղթէն դատելով՝ 1358-1389ին գրուած ըլլալու է։

Copy place

անյայտ։

Reference

Type

Number of pages

222

Dimension

17,3x13 (12,7x8,7)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր միջակ, անկիւնաւոր եւ մարմնեղ։

Codicology

19, իւբաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

թուղթ գորշ եւ ողորկ։

Number of lines

17-18։

Binding

փայտեայ՝ շագանակագոյն կաշիով պատեալ, գոցելու մասով. կողերը ներսէն կարմիր կերպասով պատած՝ որը սակայն պատառ պատառ եղած է։

State of preservation

շատ լաւ, միայն Թղ. 8-9 վնասուած եւ ապա նորոգուած են։ Սկիզբէն կը պակսին 1-2 թուղթեր, նոյնչափ ալ ընդ մէջ Թղ. 9բ-10ա։

Copyist

Յոհանէս արեղայ։

Owner

նախ գրիչն, ապա Նորարեւ, ապա Վարդ, ապա Ովանէս մանուկ, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

. անյայտ, հաւանօրէն գրիչն ինքնին։

Binder

Տէր Աւետիք եւ Տէր Յակոր։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

բազմաթիւ են, եռագոյն են, այսինքն կապոյտ, աղօտ կարմիր եւ սպիտակ։

Initials

Marginal illuminations

բազմաթիւ են եւ եռագոյն. սեւադեղով գըծուածներն՝ նոր են։

Images

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

2. Թղ. 2ա, 32բ. եռագոյն առանց ոսկւոյ։

Title text

արիւնագոյն կարմիբ, երբեմն ալ սեւ, յատկապէս խրատագիրքն։

Blank pages

Թղ. 1բ, 221ա-բ. 222ա-բ, որոնց վրայ սակայն օտար ձեռք մը կիսաԽորաններ գծած է սեւ մելանով։

Colophon

1. Թղ. 218ա։ Գանձին վերջը. «Փառյ համագոյ եւ միասնական սուրբ Երրորդութեան Հաւր եւ Որդւոյ եւ սուրբ Հոգւոյն որ են անձամպ յատկացեալ եւ բնութեամբ եւ կամաւք միացեալ մի իշխանութիւն եւ մի ներգործութիւն, մի փառք եւ մի թագաւորութիւն, որոյ անձանց յատկութեանց եւ մի բնութեան կամացն իշխանութեան եւ ներգործութեան փառացն եւ թագաւորութեան, փառք պատիւ եւ գոհութիւն այժմ եւ ապագայն յաւիտեանս յաւիտենից ամէն։ Արդ գրեցաւ տառս որ կոչի Մաշտոց, ձեռամ ումեմն անարժանի եւ բազմամեղի Յոհանէս սուտանուն աբեղայի որ մեղաւք զառածեալ եմ եւ ի թակա(ր)դ որսողին անկեալ։ Արդ աղաչեմ զդասըդ սըրբազանից որք հանդիպիք սմա ընթեռն(լ)ով եւ կամ տեսանելով, յիշեցէք ի մաքրափայլ աղաւթս ձեր եւ հայ(ցե)ցէք Աստուծոյ թողութիւն մեղաց իմոց, եւ ձեզ յիշողացդ եւ մեզ ողորմեսցի Քրիստոս յոյսն ամենեցուն։ Արդ գրեցաւ Մաշտոցս ի լաւ աւրինակէ, ապա սղանաց սորա անմեղադիր լերուք, զպակասն լցէք եւ զաւելորդն բարձէք եւ վարձս Աստուծոյ առնէք ամէն։ Հայր մեր որ յերկինս սուրբ եղիցի»։ 2. Թղ. 219ա։ Կայ (տարբեր բոլորգրով) վերջին ստացողէն, այսպէս. «Վերջին ըստացաւղ Մաշտոցիս յիշեցէք ի Քրիստոս ըզՆորարեւն եւ այլ արեանառու մերձաւորացն կենդանեաց եւ ննջեցելոցն. որ գնեց զայս սուրբ Մաշտոցս իւր հալալ վաստակոցն, եւ եդ յիշատակ ի դուռն սուրբ Յովհանէսու։ Ով ոք (յ)անդգնի զայս սուրբ Մաշտոցս խաչիւն բաժնել կամ գրաւ դնել կամ ծախէ, նա պատիժ կրէ իւր անձին աստ եւ ի հանդերձելումն. ամէն։ Դարձեալ յիշեցէք ի Քրիստոս զկազմողս սորա զտէր Աւետիսն եւ զտէր Յակորն։ Թվ. ՌՁԲ ( = 1633)»։

Informations

Ձեռագիրս 1801ին մտեր է հաւաքմանս մէջ, Մխիթ. Հայրերը Կ. Պոլսէն յղած են Վենետիկ։ Մատեանս է Մաշտոց եւ Գանձարան փոքրադիր, ըստ հին կարգաւորութեան, եւ կը պարունակէ 14 կանոն, Իւղաբերից, Բժրչ կութեան եւ Հանգստեան աւետարաններ, եւ 22 Գանձեր, հետեւեալ կարգաւ։ 1. Թղ. 2ա։ Կանոն Մկրտութեան։ (Առանց խորագրի եւ խրատագրի)։ «Տէր Աստուած մեր Աստուած բարերար»։ (Հմմտ. ժԴ. Մաշտ. § 3)։ 2. Թղ. 14բ։ «Կանոն պսակ առնելոյ»։ «Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 29)։ 3. Թղ. 26ա։ «Կանոն պսակ վերացուցանելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 30)։ 4. Թղ. 26բ։ «Կանոն հաղորդ տալոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 31)։ 5. Թղ. 32բ։ «Կանոն զամենայն վախնանեալսն յուղարկել առ Քրիստոս»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 32)։ 6. Թղ. 52ա։ Այգալաց. «ի յերկրորդում աւուրն երթան ի գերեզման»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 33)։ 7. Թղ. 58ա։ «Կանոն յորժամ տըղա(յ) վաղնանի։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 34), Կանոնս չունի Դ. Մաշտոցի «Ի վարդապետութենէ Գրիգորի Լուսաւորչի» եւ «Պատգամք այլուստեք» ընթերցուածները։ 3. Թղ. 68բ։ «Կանոն ոգեհանգիստ առնելոյ կամ պատարակ մեռելոյ»։ (Հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. § 9)։ 9. Թղ. 75ա։ «Կանոն տեառնական աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ի. Մաշտ. § 22)։ յաւուր Ծնընդեան եւ Մկրտութեան Տեառն ող»։ (Տնագլուխք՝ Գրիգոր) մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 36)։ 11. Թղ. 97բ. «Կանոն մեծի Հինգշաբաթին (Եշբին) Ոտնլուային»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտոց, § 9)։ 12. Թղ. 113բ։ «Կանոն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 13. Թղ. 131բ։ «Կանոն նաւակատեաց եկեղեց(ւ)ոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 6)։ Կանոններու երկուստեք եղած համաձայնութենէ։ ակներեւ կը տեսնուի որ առաջիկայ Մաշտոցս կամ ուղղակի Դ. Մաշտոցէն գաղափարուած է, եւ կամ անոր համասեռ ուրիչ որինակէ մը։ 14. Թղ. 144բ-154բ։ Աւետարանք Իւղաբերից, Բժշկութեան եւ Հանգստեան։ 15. Թղ. 154բ։ «Գանձ Ծնընդեան քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ տէր Մխիթար (այսինքն՝ Այրիվանեցի). Թագըդ պարծանաց թագաւոր զաւրաց՝ թափեալ ի փառաց»։ Վերջ Թղ. 156բ։ «Տէր քաղցր եւ բարի՝ միածին Որդի. ողորմեաց»։ 16. Թղ. 157ա։ «Գանձ որբոյն Սարգսի Զաւրավարին որդոյ նորա. Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ, եկեղեցիք պայծառազգեցեալ»։ - Վերջ Թղ. 159բ։ «Եկեղեցոյս մեր հաստատութիւն, մանկանց սորա ուղղափառութիւն. ողորմ»։ (Տնագլուխները կը կաղմեն Մկրտիչ)։ 17. Թղ. 160ա։ «Գանձ սրբոյն Թէոթորոսի եւ Մեռկեռիոսի. Գոհաբանեալ Աստուած սուրբ Հոգի, դրախտ ցուցեր սուրբ եկեղեցի»։ - Վերջ Թղ. 162ա։ «Պահել անփորձ ի սաստից դիւաց, եւ անսասան յանաւրինաց»։ (Տնագլուխք կը կազմեն Գրիգոր, այն է Խլաթեցի)։ 18 Թղ. 162բ։ «Գանձ երկրորդ կիրակէին. Գըթութեամբ իջեր, տէր եւ մարդ եղեր, ըզմեզ վերածեր, երսուն ամ լրցեր»։ - Վերջ Թղ. 166ա։ «Սըրբոցն երեքին՝ Սիմոն Պետրոսին, սուրբ Յակոբոսին, եւ Յոհանիսին. ող»։ (Տնագլուխք կը կաղմեն Գրիգորի է)։ 19. Թղ. 166ա։ «Գանձ Կիւր(ղ)ի Երուսաղեմայ հայրապետի, եւ մաւր նորա. Գըթացեալ քոյին՝ Աստուած անքննին, եւ առեր մարմին զհին Ադամային»։ - Վերջ Թղ. 10. Թղ. 81բ։ «Կանոն ջուր աւրհնելոյ 169ա, «Տաւնիւ մեծարին, բարեհամբաւին 20. Թղ. 169ա։ [Գանձ) «Երկրորդ կիրակ. անառակին. Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրական, անճառ անհաս անըսկըզբնական»։ - Վերջ Թղ. 171ա։ «Քահանայից եւ ժողովըրդին, տալ քաւութիւն եւ ողորմութիւն. ող»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ)։ 21. Թղ. 171բ։ «Գանձ Յոհանու Երուսաղեմայ հայրապետին եւ Եպիփանու. Գըթութեամբ քոյին՝ Որդիդ միածին, առեր դու մարմին»։ - Վերջ Թղ. 174ա։ «Մեզ ի քաւութիւն, մեղաց թողութիւն, եւ ողորմութիւն. ողոր»։ (Տնագլուխք» Գրիգոր)։ 22. Թղ. 174ա։ «Կանոն (իմա՛ Գանձ Չորրորդ կիրակէին մեծատանն եւ Ղազար(ու). Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ տիրակ(ան), որ նորոգեաց զաշխարհս ամենայն»։ - Վերջ Թղ. 177ա։ «Բարեխաւսեա Որդւոյդ միածնի, մեզ այց առնել յաւուր ահեղին. ողորմ»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ)։ 23. Թղ. 177ա։ «Գանձ սրբոց Խ.ից. Մեծահըզաւր՝ անմահից արքայ, Յիսուս Քրիստոս աւրհնեալ յարակայ»։ - Վերջ Թղ. 179բ։ «Պահել ամբիծ զառաջնորդ հաւտին, տալ մեզ զառատ իւր ողորմութիւն. ողորմեա»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ)։ 24. Թղ. 179բ։ «Գանձ Հինգերորդ կիրակէին դատաւոր. Մեծ եւ ահեղ՝ խորհուրդ անքննին, որ գըթացար՝ յազգըս մարդկային»։ - Վերջ Թղ. 181բ։ «Ստեփաննոսի վըկային նախնոյն, Լուսաւորչին՝ Գրիգորին սըրբոյն։ Ողորմեաց մեզ տէր Աստուած»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ)։ 25. Թղ. 182ա։ (Գանձ) «Գրիգորի Լուսաւորչին. Մեծ եւ հըզաւր՝ անմահից արքայ, Յիսուս Քրիստոս աւրհնեալ յարակայ»։ - Վերջ Թղ. 185ա։ «Պահել հաստատ՝ ըզժողովս ամէն, առանց վնասու ի չարէն ախտէն։ ողորմէ»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ) 26. Թղ. 185բ։ (Գանձ) «Վեցերորդ կիրակէին. Մեղա(յ) տէր մեղա(յ) անաւրինեցա(յ). յանցաւոր գըտա(յ)։ - Վերջ Թղ. 189ա։ «Լուր աղաչանաց՝ զըղջացեալ անձանց, ապաշխարողաց. ողորմեա»։ 27. Թղ. 189ա։ «Գանձ Յարութեան Ղազարու՝ ի Բեթա. Գոչումն ըղձական՝ գովասանական, գոհաբանական, բանս դաւանական, ձայնս նըւիրական»։ - Վերջ Թղ. 191բ։ «Պահել անսասան՝ զհաւտըս բանական, զգինըս ամբիծ արեան. ող»։ 28. Թղ. 191բ։ «Գանձ Ծաղկազարդին ի տէր Մխիթ(ար). Համագոյական Հաւր սահման եւ բան, Հոգւոյդ իսկական»։ - Վերջ Թղ. 195ա։ «Չի զմեզ առեալ եւ յերկինս հանեալ, ընդ աջմէ կացուցեալ. ողորմեաց մե»։ 29. Թղ. 195ա։ «Գանձ Շաբաթի աւուր թաղման տեառն. Խորհուրդ հանգըստեան ի յեւթներորդին, ըստ գրեցել(ոյն) նախատեսողին»։ - Վերջ Թղ. 198բ։ «Ուրախացիր դու հարսըն հրճուեալ, փեսայն յառնէ փառաւք զարդարեալ. ողորմեաց»։ 30. Թղ. 198բ։ «Գանձ սըրբոյ Զատկին Յարութեան. Մարդասիրութեամբ Որդիտ միածին, եկեալ ի խընդիր եղծեալ պատկերին»։ - Վերջ Թղ. 200բ։ «Մեզ բարեխաւս յաւուրն ահ(ա)գին, ի սոսկալի մեծ հրապարակին. ողորմէ»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ)։ 31. Թղ. 200բ։ «Գանձ ամենայն որբոց մարտիրոսաց. Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ, եկեղեցի պայծառազդեցեալ»։ Վերջ Թղ. 202բ։ «Մեղ թողութիւն մեղաց պարգեւեալ, անմահ կենացն արժանաւորեալ. ողորմէ»։ (Տնագլուխք՝ Մկրտիչ)։ 32. Թղ. 203ա։ «Գանձ սըրբոց նգնաւորաց ասա. Ճըգնաւորք ընտրեալ՝ ճըշմարտագործեալ, զմարմինս ձեր ճընշեալ»։ Վերջ Թղ. 206բ։ «Նեղեալքն ազատեալ, յանցանք մեր քաւեալ, հաւատք հաստատեալ։ ող»։ (Տնագլուխք՝ Ճգնաւորք)։ 33. Թղ. 206բ։ «Գանձ կիրակմտի աստ եւ զիս յիշեա. Գերամբարձ Աստուած՝ գովեալդ ի զաւրաց՝ գընդից հրեշտակաց»։ - Վերջ Թղ. 209ա։ «Զի արժանասցի՝ տեսլեանն Յիսուսի յաւուրն ահեղի. ողորմե»։ (Տնագըլուխք՝ Գրիգոր)։ 34. Թղ. 209ա։ «Գանձ Յարութեան եւ գիշերպաշտաման կիրակէի. Գերանճառ արփի, գոլ պատճառ էի, գոյից ամենի»։ Վերջ Թղ. 212ա։ «Եւ արժանացեալ՝ լիցի պսակեալ, սըրբոց հաղորդեալ»։ (Տնագըլուխք՝ Գրիգորի ե)։ 35. Թղ. 212ա։ «Գանձ մեռելթաղի ասայ. Մինդ ի յէէն բանդ որ ի Հաւրէ, յորժամ ծագիս փառաւք ի յերկնէ»։ - Վերջ Թղ. 216ա։ «Չհողս ի վերայ իմ թութեցէք եւ ի շարեաց անփորձ մնացէք. ողորմեաց»։ (Տնագլուխք՝ Մանվելս)։ 36. Թղ. 216ա։ «Ողբ պիտանի վասն մեռելի, որ ի գերեզման ասի. Ո՛վ քահանայց եւ վարդապետք աստուածաբան եւ ժողովուրդք հաւատացեալք ամենեքեան, զիմ գանգատըս լսեցէք դուք միաբան, եւ զԱստուած աղաչեցէք ինձ փրկութեան»։ - Վերջ Թղ. 218ա։ «Ես հաւատովըս վերանամ յերկնից խորան, զի տէրըն քաղցր է եւ պարտական ողորմութեան»։

Content