333

ՄԱՇՏՈՑ ԺԴ

ՊԼԵ = 1386 - ՊԼԵ = 1386

ID

Number

333

Old record number

487

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԺԴ

Start date

ՊԼԵ = 1386

End date

ՊԼԵ = 1386

Date details

ՊԼԵ = 1386 (տես յիշտկ.)։

Copy place

Բաբերդ (գիւղ)։

Reference

Type

Number of pages

158

Dimension

17,5x12,5 (3,5 x 9,5)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր միջակ եւ երկնկեկ։

Codicology

14, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։ Թերթահամարք ստ. լուսանցքի վրայ նշանակուած են։

Principal subject

Subject details

թուղթ՝ դեղնեալ եւ ողորկ։

Number of lines

17։

Binding

(նոբ) ստուարաթղթեայ կիսակաշի՝ սեւ լաթով։

State of preservation

շատ վատ. հին կողերն ինկած են. ձեռագիրն ամբողջապէս դեղնած ու սեւցած է. Թղ. 1-71, 89, 153-158 մերթ լուսանցք, մերբ լուսանցաքղանցք աւելի, եւ մերբ ալ գրութիւն մաշած եւ ցեցակեր եղած ըլլալով, երկիցս նորոզուած են, նախ նման, ապա սպիտակ թուղթով ու անարուեստ կերպով կարկտուած են, որով տեղ տեղ գրութիւնը ծածկուած է։ Ինկած են սկիզրէն 2 թուղթք. 2 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 2բ-5ա. 4 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 10բ-15ա. 2 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 20բ-22ա. 2 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 68բ-71ա, որոնց տեղը սակայն ետքէն սպիտակ թուղթեր դրուած են նորոգողէն եւ նոր բոլորգրով լրացուած։ Իսկ կը պակսին հետեւեալքն, 3 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 22բ-23ա. 1 թուղր ընդ մէջ Թղ. 51բ-82ա. 2 թուղթք ընդ մէջ Թղ. 91բ-92ա. 1 թուղր ընդ մէջ Թղ. 103բ-104ա. 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 113բ114ա. վերջէն ալ կը պակսին քանի մը թուղթ, եւ գուցէ ամբողջ թերթեր։ Յանկին նայելով՝ Զ. կանոնին յաջորդող կանոնները ետեւառաջ փոխադրուած են կազմողէն։

Copyist

Մխիթար (քահանայ)։

Owner

նախկինն Մեծխաթուն, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

հաւանօրէն գրիչն։

Binder

Մուսեխ։

Parchment flyleaf

չկան։

Lettrines

շատ ցանցառ։

Initials

Marginal illuminations

սակաւ են։

Images

2 հատ միայն փոքրիկ (Թղ. 89բ1), այն է՝ Եղիսէ մարգարէ յԵրիքով եւ ջուրի սափորը ձեռքերուն մէջ։ Թղ. 82ա. Մանուկն Յիսուս բազկատարած եւ յունական եկեղ. տարազով։ Իբրեւ լուսանցազարդ կանգնած է առաջինը Ե զարդագրին կից, իսկ վերջինն առանձին։

Canon tables 1

եւ

Canon tables 2

չունի։

Title text

կարմիր. իսկ տնագլուխք մերթ արիւնագոյն կարմիբ եւ մերթ ալ մանիշակագոյն։

Blank pages

Թղ. 1ա (որուն վրայ ետքէն գրուած է արիւնը դադրեցնելու համար նուսխա մը), 2բ։

Colophon

1. Թղ. 135բ։ «Փառք եւ պատիւ երից անբաւից անբաւ բնութեանն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ։ Արդ եղեւ կատարումն սուրբ մաշթոցիս, ձեռամբ անարհեստ գրչի Մխիթար քահանայի, որ սուտանուն կոչի։ Ի խնդու բարի եւ հաւատարիմ կնոջն Մեծխաբունին որ ստացաւ զսայ ի հալալ ընչից իւրոց՝ յիշատակ իւր եւ ծնողաց իւրոց կենդանեաց եւ հանգուցելոց, եւ տ նորսե կացն Մոմեղնին եւ Մովսէսին, Մեծպարոնին եւ Յոհանիսին եւ հաւրն իւրեանց փոխեցելոյն ի Քրիստոս Աստուած պարոն Կարապետին, եւ հաւրեղբայր սոցա պարոն Աստուածատրին, եւ աա նորին Ղազարին եւ այլ ամենայն Համայն աղդայից իւրոց կենդանեաց եւ հանգուցելոց։ Յիշեցէք եւ մեղաց թողութիւն խնդրեցէք յԱստուծոյ իւրեանց եւ իւրեանց ննջեցելոցն ամէն։ «Եւ արդ յիշեցէք զհեղայհոգի Սիմէոն աւագերէցն, որ յորդորեաց զժողովուրդն ի դաւիթս եկեղեց(ւ)ոյ զոմն ի շուրջառ, զոմն ի կերիոն, եւ զոմն ի յեկեղեց(ւ)ոյ անաւթ։ եւ զարդարեաց զայս սուրբ խորաննիս եւ վերստին կանգնեաց, եւ սուրբ գրոցս սկիզրն եղաւ որ կոչի մաշտոց։ Եւ այլ կրկին աղաչեմ զձեզ սուրբ քահանայք յորժամ ընթեռնուք զգիրս, եւ ունկն դնէք ժողովուրդք, յիչեցէք զանարժան քահանայս զգրող սորա զՄխիթ. զհայրն իմ զԽաչատուրն, զհանդուցեալն ի Քրիստոս Աստուած, եւ զմայրն իմ զՄեծացն եւ զհաւրաքոյրն իմ զԳինէվարդն եւ զերկոսին եղբայրքն իմ զԴաւիթն եւ զԱնտոնն եւ զայլ ամենայն աղգայինսն իմ զկենդանիս եւ զհանգուցեալսն։ Յիշեցէք եւ մեղաց թողութիւն խնդրեցէք յԱստուծոյ ամենակալէն, եւ ինք Քրիստոս որ առատն է ի տուրս բարեաց, յիշեսցէ զյիշողքտ եւ մեղաց թողութիւն շնորհեսցէ ձեր ննջեցելոցն եւ մեր ննջեց։ «Արդ գրեցաւ սայ ի գիւղս որ կոչի Բաբերցիք, ընդ հովանեաւ սուրբ Աճտուածածնին եւ այլ սրբոցն որ անդ կան։ Ի թվականութեանս հայոց ՊԼԵ ( = 1386) յաաքևլ ամսոյ ժէ։ Եւ Քրիստոսի մարդասիրին փառք յաւիտեանս յաւիտե»։ 2. Յիշատակարանիս անմիջապէս կը յաջորդէ (Թղ. 136բ), խոշոր բոլորգրով, համառօտագիծս. «Ես Կարապետ բրուտս որ դրի յիշատակ։ Ծժ։ Քարղ...»։ 3. Թղ. 75ա։ Կայ արտ. լուս. վրայ նոտրագրով. «Մուսեխն է կազմել այս գիրս»։

Informations

Ձեռագիրս յամին 1884 մտեր է հաւաքմանս մէջ. ստացուած է ի Լոնտոն՝ ի ներս. Պայանց։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր՝ պակասաւոր սկիզբէն, ի մէջն եւ ի վերջն։ Հին եւ համառօտ Մաշտոցներու խումբին կը վերաբերի, եւ կը պարունակէ հետեւեալները. 1. Թղ. 1ա։ Բժշկական, «Գիր քթի արեան որ արիւն երթայ թէ կտրած թէ քիթն արիւն երթայ. նռան քիթն ծեծէ, աղա եւ փչէ ի քիթն»։ 2. Թղ. 1բ։ Յանկ կանոնաց։ «Այս ինչ հաւաքեալ կայ ի գիրս»։ 3. Թղ. 3ա։ «Կանոն մկրտութիւն առնել»։ Սկիղբէն թերի է, ու կը սկսի «Տէր Աստուած մեր Աստուած բարերար»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 18)։ 4. Թղ. 15բ։ «Կանոն պսակ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 20). կը պակսի Պսակ վերացուցանելոյ աղօթքը։ 5. Թղ. 23ա։ «Կանոն հաղորդ տալոյ»։ Սկիզբէն թերի է ու կը սկսի «ծառայս քո այս անուն լինել, արժանի, յետին թոշակին»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 21)։ 6. Թղ. 26բ։ «Կանովն համարէն ննջեցելոց ի Քրիստոս առ ի թաղումն»։ - Թղ. 47բ. «Կանովն երկրորդ աւուրն Այգուցն առաւաւտուն»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 22-23)։ 7. Թղ. 55բ։ «Կանովն զամենայն վախնանեալ տղայսն հաւատով առ Քրիստոս յուղարկել»։ (Հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. § 3)։ §. Թղ. 74ա։ «Կանովն հոգեհանգիստ առնել կամ պատարակ մեռելոց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 14)։ 9. Թղ. 81ա. «Կանովն աղ աւրհնելոյ հասարակաց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 13)։ 10. Թղ. 81բ։ «Կանովն տեառնական աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 22)։ 11. Թղ. 89բ։ «Կանովն ջուր աւրենելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 29)։ 12. Թղ. 106ա1։ «Կանովն մեծի Հինգշաչորին Ոտնլուայի», (Հմմտ. Դ. Մաշտ, § 13. Թղ. 123ա։ «Աւրհնութիւն սեղանոյ տեառնականի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 15)։ 14. Թղ. 123բ։ «Աւրհնութիւն հատի պատարագի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 16)։ 15. Թղ. 127ա։ «Կանովն հանդերձեղէն սպաս աւրհնել»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 7). 16. Թղ. 128ա։ «Կանովն սկի եւ մաղզմայ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 8)։ 17. Թղ. 128բ։ «Աւրհնութիւն նորակերտ գրոց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 9)։ 18. Թղ. 129բ։ «Կանովն խունկ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 35)։ 19. Թղ. 130ա։ «Կանովն զարմտիս սերման, շեղջ եւ հնձան աւրհնելոյ»։ (Հմմտ Ա. Մաշտ. § 36)։ 20. Թղ. 134բ։ «Աղաւթք ի վերա(յ) եբաշտայ անօրեւի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 37)։ 21. Թղ. 137ա։ «Կանոն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 22. Թղ. 153բ։ «Կանոն պղծե(ա)լ տանարի որ աւրհնեն»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 5)։ 23. Թղ. 155բ-158բ։ Կան բժշկութեան չորս աւետարանները ըստ ձայնին։

Content