1351519ՋԼԴ = 1485։
բոլորգիր միջին և բարձրադիր. տնագլուխներն և մեծ գլուխներուն ալ առաջին բառերն կարմիր են։
27, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։
թուղթ հասարակ, դեղնորակ և ողորկ։
փայտեայ կաշեպատ շագանակագոյն և զարդարուն. իսկ՝ ներսէն կապոյտ լաթով պատած։
ընդհանուրը լաւ պահուած. միայն տեղ տեղ լուսանցքն մաշած և պատռած ըլլալով՝ կրկին անգամ նորոգուած են, տարբեր թղթով, վերջինը շատ տգեղ կերպով։ Տեղ տեղ լուսանցազարդերէն ոմանք փոքր ինչ վնասուած են, և Թղ. 228բ - 229ա սիւները՝ կի։ սով չափ՝ եղծուած են և նորոգուած։ Ընդ մէջ Թղ. 19բ2-20ա1. մէկէն երկու թուղթ ինկած է. կողերո՝ քանդակագործ պատեանքն - որոնց յայտնի նշան են խիտ առ խիտ ծակերը - հանուած են։
նախ Գրիգոր և իր որդին Աստուածատուր, ապա Ս. Մինաս եկեղեցին և այլք։
իւրաքանչիւր կողմէն երկերկու թուղթք, մնացորդ հին երկաթագիր աւետարանի մը։
բազմաթիւ են և եռագոյն. միայն չորս աւետարանաց սկզբան զարդագրերն են մարդագիր գազանագիր, ևն։
համեմատ զարդագրոց, առատ են կանացի գլուխով թռչունք, ևն։
3 հատ, խորանաց նման բազմագունեան և ոսկեզարդ։ Թղ. 10բ. Մատթէոս. բազմած է գմբէ թաւոր շքեղ գահաւորակի վրայ, գրելու դիրքի մէջ. երկնագոյն պատմուճանի վրայէն կը կրէ կարմիլ կամ լաւ ևս ծիրանեգոյն կրկնոց, գլխուն վերևն ա, իր անուան վերտառութիւնը, սպիտակ դեղով։ Թղ 156բ. Ղուկաս բազմեալ առաջնոյն պէս, և նմակ տարազով. մէկ ձեռքը կրծոց վրայ բռնած զմայլումով, իսկ միւսովը կը գրէ երկնագոյն գրակալին յե. ցուցած մատեանը։ Թղ. 251. Յովհաննէս և Պրոխո։ րոն բազմեալք. Յովհաննէս մանուշակագոյն կրկնոց առած է կանաչագոյն պատմուճանի վրայ, մէկ մատը բերնին վրայ, իսկ միւս ձեռքը դէպի աշակերտը կարկառած. իսկ Պրոխորոն արիւնագոյն կրկնոց հագած է երկնագոյն պատմուճանին վրայ։ Վերի պարունակէն աջ մը կը կարկառի դէպ ի աւետարանիչս, յորմէ դէպ ի վար կը ցոլանան եռախումբ երեք ճառագայթներ. անուան վերտառութիւնն առաջնոց նըման է, բայց հանդիպակաց սիւնազարդ վարդակար, միր գմբէթի ներքև։ Երեք նկարքն ևս խիստ յաջող են և վեծաշուք։ Իսկ Մարկոսին տեղը դատարկ թողուած է, չգիտեմ ինչու։ 4 հատ ալ փոքր (տես Թղ. 114ա2 160բ1, 163բ1, 282բ1)։ Ասոնց և խորանաց նկարողն անտարակոյս տարբեր է կիսախորաններու, լուսան, ցազարդերու և զարդագրերու ծաղկողէն։
10, (տես Թղ։ 2բ, 3ա, 3բ, 4ա, 4բ, 5ա, 5բ, 6ա, 6բ, 7ա). ամէնք։ ևս բազմագունեան են և ոսկեզարդ։ Երկայն քառակուսի ճակատներ են, գեղափայլ ոսկեայ յատակով, առանց բնակամարի և պարզ սիւներով. սակայկ ճակատներուն վրայ կ՝ամբառնան ծիածանի նման մերթ միայն երկնագոյն և ընդհանրապէս բազմեր։ փեան կամարներ, ոսկեգոյն պարունակի մէջ և տընկաձև դրուագներով։ Առաջնոյն ներքև նկարուած է Եւսեբիոս՝ կանաչագոյն պատմուճանով, իսկ երկրոր։ դին ներքև Կարպիանոս՝ աղօտ կապոյտ պատմունանով և իրարու քարտէսներ փոխանակելու շարժման մէջ։ Իսկ տանիքներուն վրայ կանգնած են զոյգ զոյգ սիրամարգներ և ինքնագիւտ թռչուններ և գազաններ։ Ուշագրաւ են, Բ. զոյգին - մէկուն ձախ և միւսին աչ կողմը - վերի թակաղակներուն ծայրերը կեցող երկայնականջ բուերը. իսկ վարը արտաքին սիւներուն քովը կանգնած թռչնագլուխ մարդուկներն՝ գօտեպինդ, որ ձեռքերնուն մէջ մի մի ծառ բռներ են և վրանին կարմրեղջիւր թռչնիկներ։ Գ. զոյգի տանիքին վրայ դէմ ու դէմ կանգնած են - կանաչագոյն լայնաբերան ծաղկանօթի մը առընթեր - խրոխտ աքաղաղներ, կռուելու շարժումով. միջին թակաղակ, ներուն աջ ու ձախ կողմերը կանգնած են թևգղած հաւալուսներ, կտուցով բռնած մի մի կանաչ լայնատերև բուսակներ. իսկ վարք - արտաքին սիւներուն քով -երկու շնագլուխ մարդուկներ, մի և նոյն արա րուածներով՝ ինչպէս նախորդները։ Դ. զոյգին տանիքին վրայ կանգնած են երկերկու ձկնկուլ թռչուններ՝ որսր բերաններում. իսկ կեդրոնական մեծ թակաղակին ծայրերը կեցած են նոյնպէս հաւալուսներ, և վարն ալ կռունկներ և ուրիշ թռչնիկներ։ Ե, զոյգի տանիքներուն վրայ կանգնած են գազանա, գլուխ, կարմրոտն, թևաւոր ու կապոյտ վիշապներ իսկ ճակատի ներքին թակաղակի ծայրերում կանգ։ նած են արքայիկ բազէներ, որոնք կանաչ տափան հագեր են և բոցագոյն կարմիր գուրպայ, յոյժ ինքնագիւտ. իսկ վարը սիւներուն քով մի մի վիթխա րի սագեր կամ կարապներ և ուրիշ թռչնիկներ։ Վի շապաձև թռչուններն և թռչնագլուխ մարդուկները հաւանօրէն ծագումով եգիպտական են։ - ԿԻՍԱԽՈ ՐԱՆՔ 4 հատ են, եռագոյն՝ առանց ոսկւոյ, շատ պարգ և յոյժ աննման խորաններուն, (տես Թղ. 11ա, 97ա։ 157ա, 252ա)։
աւետարանաց սկիզբը չկայ, իսկ վերջը դրուածներն սևագիր են, բայգ գլխոց խորագրերը կարմիր։
Թղ. 1, 2ա, 7բ, 8ա, 10ա, 96բ, 155բ, 156ա, 250բ251ա, 325։
սակաւ են, գըլխաւորապէս 1. Յովհաննու աւետարանին վերջը կայ գրչէն, այսպէս Գառք անսկիզբնականի հաւր, և որդւոյ միածնի։ և ամենասուրբ հոգւոյն ելաւղի ի նորին էութենէ։... (երկայն խորհըըչին վարդապետութեան վրայ)։ Գրեցաւ սուրբ Ուետարանս. ի թուականիս հայոց. ԶԼԴ( = 1485)։ ի հայրապետութեան տէր Սարգսի յաթոռն սուրբ Լուսաւորչի, ի յերկիրս Սեբաստիոյ, ի յանապատիս՝ որ հանդէպ Սեբաստիոյ է, ձեռամբ ֆերիա պոս եպիսկոպոսի, ի դրան սուրբ Աստուածածնիս և այ, Թաղմահաւաք (սրբոց) որ աստ են։ Ալլ և յիշեցէք ի բարին զհայրապետ վանիցս զտեր Խաչատուր աբեղայ և զեղբայր իւր զՍողոմոն աբեղայն և զմիւս Խաշատուըն։ Քրիստոս աստուած իւրեանց վարձահատոյց լինի՝ բազում աշխատութեամբ սպասաւորեցին ի գրելն սուրբ ասուրբ աւետարանիս՝ զԳրիգոր նկարող (որ և ան։ շուշտ նկարեց յիշեալ խորաններն և աւետա։ րանիշներն) և զդեռաբոյս որդին զԱստուածատուր դպիր, և զեղբայրն իւր զԱռաքել ընթերցող։ որ ստացաւ զսուրբ աւետարանս ի հալալ ըն։ չից իւրոց, և եդ ի դուռն սրբոյն Մինասայ՝ յիշատակ ծնողաց իւրոց և մաւր Աստուածատուրին՝ Խուանդ իրիցկնոջն, որ փոխեցաւ առ քրիստոս յանցեալ ամս, տարի մի է և է. աւր ոռ լուսով առ քրիստոս փոխեցաւ։ Արդ աղաչեմ զդասս լուսերամ քահանայիցդ, ի ժամ սուրբ պատարագին յոր կարկառէք զսուրբ աւետարանս ի վերայ ձեռաց ձերոց. յիշեսջիք ի սուրբ աղաւթս ձեր զմայր Աստուածատուրին սխուանդ իրիցկինն, և լի և առատ սրտիւ աս աւած ողորմի ասացէք։ Կրկին աղերսանաւ խնդրեմք ի ձէնջ յիշել յաղաւթս զԳրիգոր ան արժան հողս և զծնաւղսն իմ զհայրն իմ գՇնոֆորպարսն և զմայրն իմ Վարդտիկին և ըզ. հաւրեղբայրն իմ զՊաւղոս կրաւնաւոր և Յով հաննէս կրաւնաւոր. և զեղբայրն իմ զԱնդրէա։ քահանայ և զկենակիցն իմ զԽուանդ՝ զհանգուցեալն առ քրիստոս։ և լի և առատ սրտի։ աստուած ողորմի ասացէք։ Եւ որ առատն է ։ տուրս բարեաց, ձեզ յիշողացդ, և մեզ յիշե։ ցելոցս ողորմեսցի առ հասարակ ամէն։ Ի թուին Հայոց ՋԼԵ. եդաւ սուրբ աւետաջանս ի դրան տաճարի սրբոյն Մինասայ՝ ի քաղաքս Թողաթ. եդաւ անջնջելի յիշատակ ի սուրէ Մինաս։ Կացցէ և մնասցէ ի դրան սուրբ Մինասայ։ Աստուծոյ հրամանաւն չունի ոք իշխանութիւն յիմոց և յաւտարաց ի քահանայից և ժողովրդոց, որ հանէ զսուրբ աւետարանս ի դրանէ սրբոյն Մինասայ ծախելով, և կամ գըրաւելով. իսկ որ յանդգնի՝ զանէծս Կայենի առցէ մինչև զղջասցի. և նախախնամութեամբ պահողքն աւրհնին յաստուծոյ, ևն։
. Ձեռագիրս 1872. 1876ին մտած ըլալալու է հաւաքմանս մէջ. վասն զի Հ. Ալիշանի գրով այդ թուականէն ետքը նշանակուած Ձեռագիրներո։ մէջ չկայ։ Մատեանս է Աւետարան միջակադիր, նկարազարդ և անթերի։ Ունի Գլխացանկերը, Համաբարբառներն, հին գլխահամարներն և Կիրակագիրքը։ Համառօտ նախադրութ իւններն կամ լաւ ևս չորից կենդանեաց վրայ հակիրձ տեղեկութիւնքն, որք առանց խորագրի կը գտնուին մէն մի աւետարանին վերջ՝ նոտրագրով, շատ ուշ գրուած են՝ ուրիշ օրինակէ մը արտագրելով։ Աւետարանս չունի Մարկ. ԺԶ. 9-20, Յովհ. Ե. 4, և է. 53- Ը. 11, այն է շնացեալ կնոջ պատմութիւնը։ 1. Թղ. 2բ։ Եւսեբի՝ Կարպիանոսի սիրելի եղբաւր ողջոյն, ևն։ - Թղ. 3բ = 7ա։ Համաբարբառ կանոնք (ամբողջ)։ 2. Թղ. 8բ։ Ըստ Մատթէ ի աւետարանին գլուխք։ - Թղ. 11ա։ Մատթէոս (անվերնագիր, այսպէս են և յաջորդք)։ Գիրք ծնընդեան Յիսուսի Քրիստոսի, ևն։ - Վերջ Թղ. 95ա2։ Մինչև ի կատարած աշխարհի,։ - Անդ Լնոր գրչութեամբ)։ Մատթէոս մարդ վասն այն ցուցաւ, զի զմարդկութեան սկսաւ, յԱբրահա մէ պատմել կարգաւ, և զոր արար մինչև յա րեաւ,։ (Ասոր նման ունին և միւսներն)։ 3. Թղ. 95։ Սկիզբն գլխոց աւետարանին որ ըստ Մարկոսի։ - Թղ. 97ա2։ Մարկոս Ակիզբն աւետարանի Յիսուսի Քրիստոսի որդւոյ աստուծոյ, ևն։ - Վերջ Թղ. 153բ2։ Եւ ոչ ումեք ինչ ասացին, զի երկնչէին,։ - Անդ Իսկ Մարկոս ասի առիւծ, զի սիդաճեմ ե և ոչ գծուծ, ևն։ 4. Թղ. 154ա։ Սկիզբն գլխոց որ ըստ Ղուկայ աւետարանին։, - Թղ. 157ա։ Ղուկաս։ Քանզի բազումք յաւժարեցին, ևն։ Թղ. 246բ2։ Հարիւր եւ վաթսուն ասպարիսաւ։- Վերջ. Թղ. 249բ2։ - Անդ։ Այլ թէ զՂուկաս եզ գրեցին։ Զի նայ թիկամբ հերկէ զգետինն, ևն։ 5. Թղ. 250ա։ Գլուխք ըստ Յովհաննու աւետարանին։, - Թղ. 252ա։ Յովհաննէս։ սկզբանէ էր բանն, և բանն էր առ Աստուած,։ ևն - Վերջ Թղ. 321բ2։ Տանել զգիրսն որ թէ գրեալ էին,։ - Թղ. 323ա1։ Իսկ Յովաննէս արծուանման՝ թռաւ մտաւք անհասական, ևն։