134151՝ ՈԿԳ - 1214
մեսրոպեան միջին երկաթագիր, խիստ որոշ. ոչ միայն րադերն իրարմէ զատուած են, այլ յաճախ տողավերջի բառին վերջին տառն իսկ նախորդէն։ 4 աւետարանաց առաջին երեսի սկգրնատողեին ամբողձապէս մեծ ծաղկագիր են՝ բազմագունեան. իսկ յա, Տորդ 4-5 տողերն ոսկեգոյն. այսպէս են նաև մեծ գլուխներու և նշանաւոր տեղեաց սկզբնատողերն։ Կիտադրութիւնը կատարեալ է ամենայն նշանօք միայն թէ վերջակէտերն (2) վերջին բառէն հեռի և տողէն վեր կը դրուին, նոյնպէս է միջակէտը, որ փոխանակ բութի և չակերտի գործածուած է յաճախ. Ինի նախդրին վրայ կը դրուի միշտ փշիկը՝ կիտածև
35 1/2, իւրաքանչիւրն 10 (երբեմըն ալ 12) թուղթք։ Թերթահամարքն ստորին լուսանցից վրայ նշանակուած են, երկու սիւներու միջև եղող դատարկին ուղղութեամբ։ Ժ. թերթահամարին կը յաջորդեն Ի. Լ. Խ, ևն։
մագաղաթ կաթնորակ, նուրբ և ազնիւ, երբեմն հաստկեկ և դեղնորակ, երբեմն ալ գորշ։
փայտեայ հաստ՝ շագանակագոյն կաշիով պատեալ և զարդարուն երկու կողմերն ևս ինքնագիւտ և գեղեցկադրուագ մեծ խաչերով։
նախ Թաղէոս և իր եղբայրը Հայրապետ, ապա Հաւութառ վանքի միա բանք, ապա Թորոս (ուստա), ապա Մարտիրոս վար։ դապետ, ապա այլք։
չկան։ - ՀԱՆԳԱ. ՄԱՆՔ ընդհանուրը լաւ, բայց Թղ 2-9 մաս մը խոնաւութենէ, մաս մալ սև հեղուկէ մը վնասուած են սոռանք և նկարք հանուած են. Ա. թերթէն կը աաև գին 4 թուղթք (Մատթ. Ա. 1-11 համարները) կի, սախորանով հանդերձ։ 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 8բ29ա1, 3 թուղթք ընդմէջ Թղ. 160բ2-161ա1 (այսինքն Մարկ. ԺԵ. 41, և Ղուկ. Ա. 7համարներն՝ կիսախորանով։ 1 թուղթք ընդմէջ Թղ. 164բ2-165ա1։ Թղ 32ա2, 77ա2, 308ա2, 342ա2. լուսանցազարդերը չարաչար պատռելով հանուած են, անոց աւերմունքը սպիտակ հաստ թուղթով կարկտուած։ Թղ. 202, 213, 222 393, լուսանցքն խորապէս կտրուած են։
խիստ շատ են և բազմագունեան, ոս։ կեզարդ։ Յոյժ գեղեցիկ են (Թղ. 101ա) Մարկոսջ Աւետ. Մեծ սկզբնատառը, Ս, որուն մէջ նագելի խաչ մը նկարեալ է գեղեցկազարդ։ և վերը ոսկե։ գոյն մահիկը՝ եղջիւրները դէպ ի վեր դարօած։ Թղ 268ա. Յովհ. Աւետ. գեղեցկադրուագ մեծ սկզբնա. տառն Ի, որ ամբողջ լուսանցքի բարձրութիւնը գը։ րաւած է։ Թղ. 253բ2. զոյգ զարդագրերն որ սակաւադէպ է։ Բաց ի զարդագրերէն ուշագրաւ են յաճախ նաև տնագլուխ մեծ երկաթագրերն, իրենց ստո՝ րին ծայրի խաչաձև, ևն նուրբ զարդերով, որոնցմէ ոմանց հանդիպակաց լուսանցքին վրայ գրիչը փաղաքշական անուններ ևս դրած է։
յոյժ բազմաթիւ են, մեծագոյն, միջակ և փոքր. ամենազան մոտիւներով։ Ուշագրաւ են յատկապէ։ Թղ. 161բ1. մարդակերպ լուսանցագարդն իր կանա, զլխանոցով (88զե), որուն երկու ծայրերը խոյա ձև դէպ ի վար հակած են։ Թղ. 132բ1 և 238բ1. եղջիւրաձևերն, որոնց մէջէն երեք ցողուններ վեր կէ ծառանան՝ եռափունջ ծաղիկներով ու տերևներով։ Թղ. 43ա2, 141բ1 և 228բ1. մասն ատուփիձևով լուսանցազարդքն՝ զոյգ աղաւնիներով ու պէսպէս դրուագներով։ Թղ. 42ա2, 87ա2, 88ա2, 91ա2, 92բ1, 97բ1 98ա2 153ա2. բազմագունի և բազմազան խաչերը։ Թղ. 107ա 131ա2, 135ա2, 138բ1, 193ա2, 262բ1, 278բ1, 307ա2 տնկազարդ ջահերն ու աշտանակները։ Մէկ խօսքով Աւետարանիս մանրանկարքն առ հասարակ նակ իրենց մութ գոյներու նրբերանգ խառնուրդովը հիա նալի լուսաստուերներ կարտացոլացնեն, յորս ակներև կը տեսնուի ծաղկողին թէ՝ ճարտար արուես, տը և թէ՝ նուրբ ճաշակը միանգամայն։ՆԵԱՐՔ չըկան։
չկան այժմ։
2 միայն (տես Թղ 101ա։ 268ա),։ բազմագունեան և ոսկեզարդ. երկուքն ևս բազմա, դրուագ են և յոյժ գեղեցիկ։ Առաջինը բնակամալ չունես աս եոնան և լայն քառակուսի ճակատ մէ որուն վրայ սակայն մէջէմէջ կիսակամարի ձևո։ գունագեղ ծիածաններ ձգուած են, կեդրոնը մոզայիկի նման քառատերև խաչեր ձևացուած են, պէսպէս ակուքներով շրջանակուած. վերին անկեան վըրայ անուանման բոլորակներ դրուագեալ են, իսկ՝ տա նիքին վրայ երկու աղաւնիներ կանգնած են՝ լայնախարիսխ անօթի մը առընթեր։ Իսկ վերջնոյն ներսը կիսաբոլոր բնակամար մէ, որուն ստորին շրթունքը դէպ ի ներս թեքուելով սրանկիւններ կը ձևացնեն. որոնք աջ ու ձախ տարածուելով՝ ուրիշ լայնագոյն կիսակամար մը ևս կը յօրինեն, ինքնայատուկ ճարտարապետութեամբ. կամարին շուրջը - գունագեղ տե։ րեւազարդեր և բոլորակներ դրուագեալ են, ակնահաճոյ երանգօք ու Յաշակով։
ոսկեգոյն են, բնագրէն փոքր ինչ տարբեր գրչութեամբ՝ նոյները վերստին կրկնուած են իւրաքանչիւր աւե տարանին վերջը, բայց սևագիր։
Թղ. 350բ2։
բազմաթիւ են գլխաւորապէս 1. Յովհաննու աւետարանին վերջը, կաղ դրչութեան բուն յիշատակարանն այսպէս առք անսկզբնական բանին Աստուծոյ ընդ հաւք իւրում եւ սրբոյ հոգւոյն, այժմ, եւ ան սպառ յաւիտեանսն։ ամէն,։ (Ապա դատարկ նողլով երկրորդ սիւնը՝ կը շարունակուի Թղ 351ա. Յոքնապատիկ հրաշիւք եւ գերապայծառ զարդուք պսակեալ Տոխացոյց զսուրբ կաթուղիկէ եկեղեցի անպարագիծն Աստուած, յաւէտ պայծառագոյն քան զերկին՝ լցեալ ամենայն բարեաց ճաշակաւք իբրեւ զդրախտ ասացլայծատունկ պայծառափայլ գունովք եւ անուշահամ գեղեցկատեսիլ անկովք զարդարեալ։ Ուստի որք ճաշակենն իմաստութեամբ, մանրախոյզ քննութեամբ, քաղցրանայ ի քիմս նոցա առաւել քան զխորիսխ մեղու ըստ ասաւղին ձայնի։ Եւ սոքաւք տեղեկացեալ, ատեսց։ զամենայն ճանապարհս չարաց։ Յայսոցիկ յանմահական պաղոց է եւ այս հրամանք փրկչին որ տայ աւետիս ամենեցուն եւ հրաւիրէ զարժանացեալսն սրբոյ երրորդութեան։ Սակս որոյ ցանկացող եղեալ այսմ լուսաւորական եւ մեծագին մարգարտի, եւ գանձի աստուած այնւոյ՝ երկու հարաղատ եղբարքս Թադեոս եւ Հայրապէտս՝ ստացաք զսա մեծաւ յուսով ի մեր արդար վաստակոց՝ առ ի յիշատակ բարեաց մեղ՝ եւ կտակ անջնջելի առ աստուծոյ։ Տուաք գրել եւ նկարել Իգնատիոս գրզի ոսկտո։ եւ երանգ երանգ խառնոտածով դարդարեալ, ի վան։ գըս որ կոչի Հաւութառ- ընդ հովանեաւ սուրբ կաթուղիկէ իս եւ մեծահռչակ սուրբ նշանիս՝ Ամենափրկիչ կոչեցեալ։ Յառաջնորդութեան սուրբ ուխտիս՝ հեզի եւ ամենաբարւոյ Պաւղոս վարդապետիչ եւ այլ սուրբ եւ ճգնազգեաց եւ համակամ եղբարց, որոց ողորմեսցի Քրիստոս Աստուած ամէն։ Ի տերութեան տեղտոյս Իւանեի։ Եւ ի կաթողիկոսութեան հայոց տեառն Յոհաննիսի։ Եւ արդ ես Թադեոս յոքնամեղ ստացիչ սորա, ընծայեցի զոտ խայրի տան Տեառն՝ մեծափառ քատարանի իմոկայարանի սրբոյ ուխտի Հաւութատոտ կոչէցեալ վանք. փարթամացուցեալ զպակասութիւն սեփհական ուխտի։ Արդ աղաչեմ զամենեսեան եւ հայցեմ պաղատանաւք սիրոյ ի ժառանգաւորաց սորա, յընթերցողաց եւ ի լսաւղաց, յիշել ի սուրբ յաղաւթս ձեր զիս զԹադեոս և զՀայրապետ եղբայր իմ կոասակրաւն քահանայ. ե։ զծնողսն մեր եւ զեղբարսն. եւ զամենայն ազգականսն մեր։ Նա եւ զփակակալ սրբոյ ուխտիս զՅակովբ ընարեալ քահանայ. եւ զՄարկոծ ամենագովելի նպաստաւորն մեր սուրբ աղաւ. թիւքն իւրով։ Եւ զԵղիայ սրբասէր քահանայ եւ զԳեորգ. եւ զՎարդիկ ծերունի կրաւնաւոր ոլ աղերսիւ հայցէ յիշել ի Տէր։ Եւ որպէս յիշէք յիշեալ լիջիք եւ դուք յանսպառ ուրախու թիւնսն որոց երանի որք վայելենն։ ամէն։ Այղ դու ով բան բանին անդամս առեա գրի՝ ահա ի քեզ իսկ են հայցուածք մեր յաւուրն յորում պսակաւորքն ճոխան (այսպէս)։ եւ եղկելիքն նուաղին։ Որք աղքատութեամբ զամենայն զգոյս մեր ծախեցաք ի քեզ՝ եւ ակն ունիմք զի մասին արժանացուսցես փրըկութեան։ զի մի անաւգնական եւ անայցելո զմեզ գտեալ չարին, գերի վարեալ վաճառեսցէ ի կորուստ անգտանելի։ այլ տեսեալ զմեգ ի քէն պաշտպանեալ, նկուն եղեալ՝ ամաչեսցէ եւ մեքենաւոր զաւրութիւն նորա՝ ակարասցի ի պահպանական աջոյդ Յիսուսի։ Զի թէպէտ, եւ մեք անարժան, սակայն դու քաղցը եւ լաճախագութ ես առ ամենեսեան, եւ չկամիւ զկորուստ ումեք։ Որպէս զի եւ մեք ողորմու, թեամբ քո ապրեալ, արժանի եղէց անարա, տութեամբ գալ ի կոչումն քո սուրբ։ Եւ քեղ ընդ հաւր եւ ընդ հոգւոյն սրբոյ փառք յաւի տեանս։ Ամէն։ Եւ գրեցու ի Բուէս Հայոց. ՈԿԳ. ձեռ-մբ Իգնատիոս մեղաւորի, աղաչեմ յիշել ի սուրբ յաղաւթս ձեր զիս եւ զծնաւղսն մեր, եւ զԵղիայ վարդապետն՝ եւ զՄխիթար վարդապետն։ Ես եւ զներսես պատանի աշակերտ Թադեոսի։ Ե. որպէս յիշէք՝ յիշեալ լիջիք եւ դուք յողորմութիւնն Աստուծոյ՝ ամէն։ Արդ որշափ ի սա գիր ստացաւղի սորա այնչափ աւրհնութիւն յԱստուծոյ եւ յամենայն սրբոց նորա։ ամէն։ Հոռոմոսի վանացն ոսկետուփ Աւետարանն եւ այս սին գրչի է գրած,։ 2. Յովհ. Սւետ. կիսախորանին մէջը կայ։ նոյն ոսկեգոյն դեղով. Զաստուածապատիւ եւ զմեծայնուն զվարդապեան Եղիա յիշեսջիչ ի1 սուրբ յաղաւթս ձեր աղաչեմ։ Նոյնը դարձեալ Թղ. 92ա1 (խաչի պա, տուանդանին վրայ), դեղնագոյն և մանը երկաթագրով ունի, այսպէս. Բարեխաւս Իգնատիոսի.։ Աստի իսկ յայտնապէս կը տեսնուի, թէ նա եղած է ստուգիւ նաև ծաղկող Աւետարանիս։ 3. Անմիջապէս կը յաջորդէ բոլորգրով հետեւեալն։ Զվերջին ստացող սուրբ աւետարանիս։ Զուսթա Թարոսն և զծնօղսն իւր Մէլ իքն և Մարիամն յիշեցէք և աստուած ո(ողորմի)։ Դարձեալ յիշեցէք ի քրիստոս զուստա Թորոսն և զեղբայրքն իւր Յովանէս, Սարգիսն և կողակից։ իւր Խանսուլթան, և հանգուցեալ եղբայրքն՝ Յակոբջան և Մարտիրոսն և քուերքն Աղայսօլթան և Նիգափաշէն, յիշեցէք և աստուած ողորմի։ Կըրկին անգամ յիշեցէք ի քրիստոս զուստա Թորոսն և զմեծ պապն իւր՝ Յակոբջան և կողակիցըն՝ Նագափաշէն. և զհօրեղբայրն Ամիրզադէն և կողակիցն Գարիանէն, և զորդիք իւրեանց՝ Գրիգորն և Մուրատն, և դուստրն՝ Խութլոափաշէն, և զամենայն աբեան մերձաւորս ևս առաւել հայրաքոյր Խուրմախաթունա։ Դարձեալ կրկին անգավ յիշեցէք ի քրիստոս զԹորոս և զկողակիցն իւր Խանաղէն, և որդիքն Մէլիքն, և որդին Գուտոքիկն զհանգուցեալ Ամիրխսան, և դուստրն Անթեառամ, յիշեցէք և աստուած ողորմի ասացէք ամենայն արեան մերձաւորացն ամէն։ Եւս առաւել զիս զանարժան Մեսրոպ դը, պիր Խիզանցի՝ վերստին կազմողս սուրբ ատետարանիս, որ է ի դուռն Ամենափրկչին և է ի ձեռն՝ Համաղազ(պ) եպիսկոպոսին. ի թուականութեան Ռ.Կ.Ի։ նորոգեցաւ ամէն։ յիշեցէք և աստուած ողորմի ասաղէք մեզ և մեր վարդապետացն. և որ ասէ զողորմին՝ աստուած զիւր մեղքն թողու, ամէն Հայր մեր։ Դարձեալ յիշեցէք ի քրիստոս զուօտայ Թորոսն, և կողակիցն Դովլաթ խանումն, և զորդին իւր Մելիքն և կողակիցն Թուղ թարփաշեն, դստերքն Եղսաբեթն, Խանաղէն, և որդին Թորոսն, Բուրնաղլուխանն։ Եւ զեղբայրն իւր՝ զՍարգիսն, և կողակից՝ Խանջիճին, և որդին Յովանէսն, և զդուստըն Խաթունաղէն և միուս որդին Մնացականն և դուստրն Խադէին,.. Եւ վարը լուսանցքին վրայ կայ նոտրագրով. Ես Մարտիրոս տպիտան ծառայս և սուս անուամբ վարդապետ կոչեալ գրեցի թուին ՌՄԶ(Հ փետրվարի Դ(ԺԵ)ին,։