465

ՇԱՐԱԿԱՆ Թ

ՋԺԳ = 1464 - ՋԺԳ = 1464

ID

Number

465

Old record number

847

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ Թ

Start date

ՋԺԳ = 1464

End date

ՋԺԳ = 1464

Date details

ԹՃԺԳ. այսինքն ՋԺԳ( = 1464)։

Copy place

անյայտ։

Reference

Type

Number of pages

398

Dimension

8x12,6

Layout

միասիւն (6x9,5)։

Writing details

բոլորգիր, վարժ խազագրութեամբ։

Codicology

34, որոնցմէ ա, ժգ, լգ ունին 9 թղ., ա եւ բ թերթերուն միջանկեալ աւելցուած են երկու թուղթ, զ, ժէ, լդ ունին 10 թղ., թ, ժ՝ 14 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 12 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

21։

Binding

փայտեայ կաշեպատ. առաջին կողքը չորութենէ ճաթած է ու կռնակի կաշիէն բաժնուելու վրայ է, իսկ երկրորդ կողքը արդէն բաժնուած է ու միայն կապով միացած է. գոցելու ականջները ինկած են, կողքերուն վրայ մնացած են լոկ ծակերը. ներսէն պատուած է ճերմակ գիծերով կապոյտ կտաւով մը։

State of preservation

ընդհանուր լաւ վինակի մէջ է, ստորին լուսանցքները գործածութենէ մաշած, մանաւանդ որ Թղ. 153էն սկսեալ մինչեւ ձեռագրին վերջը թուղթերը կէսէն վար խոնաւութեան հետքեր ունին, եւ այդ պատճառով ալ շատ անգամ կարմիր խորագիրներ անընթեռնլի դարձած։ Թղ. 181-219 կողմնակի լուսանցքները նորոգուած են նորագոյն թուղթերով՝ ծածկելով երբեմն նոյն իսկ գրութիւնը, վարժ ձեռք մը ամբողջացուցած է գրութեան մասերը։ Նորագոյն թուղթեր են Թղ. 10, 11, 332, 333, ինչպէս նաեւ վերջին լդ թերթը ամբողջ։ Կազմուելու ատեն լուսանցքները շատ կտրուելով՝ վնասուած են լուսանցազարդերը։

Copyist

Յովհաննէս։

Owner

Գրիգոր կրօնաւոր։

Commanditaire

Illuminator

Binder

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

չկան, սակայն գեղեցիկ են սկզբնատառերը՝ ընդհանրապէս թռչնագիր։

Initials

Marginal illuminations

բաւական ստէպ, տիրող գոյներն են կարմիրն ու կապոյտը. պարզ զարդեր են եւ բաւական ճաշակաւոր, սակայն մեծ մասամբ կտրուած են կազմի ժամանակ։

Images

չկան, սակայն լուսանցազարդի ձեւով կան Թղ. 44ա, 45բ, 51ա, 60ա, 218ա, 242բ, 278ա, 287ա, որոնցմէ յատուկ ուշադրութեան արժանի են Թղ. 45բ Ստեփանոսի նկարը, մագերը կտրուած են լատին կղերիկոսներու ձեւով. ձախ ձեռքով բռնած է Ս. Գիրքը ու աջով բուրվառը. Թղ. 51ա արծիւ մը՝ որ ոտքերուն տակ ունի Ս. Գիրքը։

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

Թղ. 65բ, 122բ, 312ա, 355ա, 365բ, պարզ զարդերով. տիրողն է մութ վարդագոյնը։

Title text

կարմիր. իւրաքանչիւր կանոնի առաջին շարականի առաջին տողը մութ կարմիր մելանով է, իսկ երկրորդ տողը՝ աւելի պարզ եւ հաճելի կարմիրով։

Blank pages

չկան։

Colophon

1. Թղ. 387ա. «Փառրք (ք)եզ անսահման եւ զուգական անուն, անձնաւորութիւն, Երրորդութիւն եւ միաստուածութիւն, Հայր եւ Որդի եւ սուրբ Հոգի։ Որ ետ զաւրութիւն իմոյ տկարութեանս, եւ հասոյց ի յաւարտ այսմն լուսափայլ, ոսկէաշար եւ մարգարտաշար շարակնոցիս, զոր եդեալ եւ հաստատեալ սուրբ հայրապետացն եւ վարդապետացն սրբոց, ի պայծառութիւն սուրբ եկեղեցւոյ եւ մանկանց Սիոնի, որոց յիշատակն աւրհնութեամբ եղիցի։ Արդ գրեցաւ սա ի թուականիս հայոց ԹՃԺԳ( = 1464), ձեռամբ անարհեստ եւ փըցուն գրչի Յովհանիսի( = յհսի)»։ 2. Թղ. 365ա. «Եւ ինձ եղկելի գրչիս Յոհանիսի եւ Ըստացողի սորին»։ 3. Թղ. 388բ. «Աղաչեմ զձեզ ով լուսերամ դասք քահանայից, յիշեցէք ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զստացող շարակնոցիս զԳրիգոր նորընծայ կրօնաւորն, որ մեծաւ փաքփաքանաւք ստացաւ զսա ի վայելումն անձին իւրոյ եւ յիշատակ ծնաւղաց իւրոց եւ եղբարցն եւ ամենայն արեան մերձաւորաց։

Informations

ՀՈԾՏԻՑ դրԿուա» ս Մատեանս է Շարակնոց, որ հետեւելով հանդերձ Ա. Շարակնոցի՝ ունի հետաքրքրական նորութիւններ. կը պարունակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 1ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 1. թուղթ ինկած ըլլալով՝ կանոնը չունի վերնագիր ու կը պակսի Սրհնութիւնը։ 2. Թղ. 2բ. «Կանովն Յովակիմայ ես Աննայի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 3, Յատկանշական է վերնագիրը, ուր չի յիշեր Աստուածամօր ծնունդը, ինչպէս կընեն նախորդ Շարակնոցները։ 3. Թղ. 5բ. «Կանովն Աւետեաց Աստուածածնին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 4-5)։ 4. Թղ. 10ա. (Կանոն Յայտնութեան ճրագալուցին)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 6. հին ձեռագրին թուղթերը ինկած ըլլալով, աւելցուած են երկու թուղթեր եւ ներկայիս կը գտնենք կանոնին Ողորմեան, Տէր յերկնիցը, եւ ապա՝ «ԴՁ. մկ. Ծագումըն հրաշալի», «Զանճառելի լուսոյ մայր» շարականները։ 5. Թղ. 11ա. «Կանոն Ծննդեան ՔրիսՀմմտ. Ա. Շրկ. §§ 7-14. առաջին օրուան Օրհնութիւնը գրուած է յետագայ ձեռքէ մը։ 6. Թղ. 29ա. «Մեծացուսցէք Յարութեան Տեառն մերոյ» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 15)։ 7. Թղ. 34բ. «Կանոն Տեառնընդառաջին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 8. Թղ. 37ա. «Կանովն Անտոնի անապատականի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-18)։ 9. Թղ. 41բ. «Կանովն սրբոյն Յակովրաչ Վօրնայ հայրագետին» (Հմմտ. Ա, երկ. 10. Թղ. 44ա. «Կանովն Դաւթի եւ Յակովբու» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 19-22)։ 11. Թղ. 53ա. «Կանովն համաւրէն Առաքելոց» (հմմտ. է. Շրկ. § 10, հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 12. Թղ. 57ա. «Կանովն եւթանասուն եւ երկու Առաքելոցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 24. կանոնին վերջաւորութեան աւելցուած է «ԴՁ. Այսաւր ցընծան... Նապէս եկեղեցիք Հայաստանեայց»։ 13. Թղ. 60ա. «Կանովն Յովնանու Մարգարէին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 25. աւելի ունի «մ. Ուրախացիր Աստուածածին անարատ սրրբուհի աւետեաւք Գաբրիէլի յըղացար»։ Նմանապէս կանոնին վերջը՝ առանց որեւէ նշանի, լուսանցքին մէջ գրուած է «Հայր երկնաւոր անկանիմ առաջի անոխակալ» Համամի շարականը, որու խազագրութիւնը չէ կատարուած, այլ լոկ բառերը իրարմէ հեռու գրուած։ 14. Թղ. 63բ. «Կանովն սրբոյն Սարգսի զօրավարին»։ Հմմտ. Է. Շրկ. § 20. ունի միայն Օրհնութիւնը եւ Մանկունքը։ 15. Թղ. 65բ. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիւրակէին աղուհացիցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-33)։ 16. Թղ. 72ա. «Յայս Շաբաթս Թէոդորոսի է» (հմմտ. է. Շրկ. § 19)։ 17. Թղ. 74ա. «Կանովն երկրորդ կիւրակէի աղուհացիցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 34-40. հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 18. Թղ. 81բ. «Կանովն երկրորդ( = երրորդ) կիւրակէի աղուեացիցն» (հմմտ. Ա. Երկ. §§ 41-78)։ 19. Թղ. 122բ. «Կանովն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 20. Թղ. 125ա. «Կանովն Գալըստեան Տեառն յԵրուսաղէմ» (հմմտ. Ը. Շրկ. § 15)։ 21. Թղ. 127ա. «Կանովի երրորդ Եաղկազարդին», Հմմտ. Ա. Շրկ. § 81. Հարցը եւ Մեծացուսցէն չեն խազագրուած։ 22. Թղ. 129ա. «Կանովն մեծի երկոյշաբաթին»։ Ամբողջ Աւագ շաբաթի շարականները հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 82-87. սակայն Աւագ Ուրբաթի գիշերային ժամու «Այսօր անճառ» երգը զետեղուած է ընդ մէջ «Այսաւր ի կատարումն» եւ «Արծաթսիրութեամբ» շարականներուն։ Աւագ Ուրբաթի կանոնի մէջ կը պակսի Ա. Շարակնոցի ունեցած Մեծացուսցէն. իսկ «Նորոգող տիեզերաց» երգը փոխադրուած է օրուան Համբարձիէն յետոյ։ Աւագ Շաբաթ օրուան կանոնէն կայ Օրհնութիւնը, մնացածը ինկած կորսուած է. կայ նաեւ Մանկունքը՝ «Յովսէփ քեզ հաւատա23. Թղ. 149ա. «Ճաշոյ գովեայք յինանց» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 88)։ 24. Թղ. 150ա. (Կանոն Պասէքին)։ Թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսի Օրհնութիւնը. մնացածը հմմտ. Ա. Շրկ. § 89։ 25. Թղ. 151ա. «Կանովն մեծի սուրբ Յարութեանն Տեառն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 90-137)։ 26. Թղ. 199ա. (Կանոն ՊենտակոսՀմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144. թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսի և. օրուան Օրհնութիւնը։ 27. Թղ. 211ա. «Կանոն ծըննդեան Յովհաննու Մկրտչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 145)։ 28. Թղ. 216բ. «Կանովն Յովհաննու Մկրտչին» (հմմտ. Դ. Շրկ. §§ 21-23)։ 29. Թղ. 232ա. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 30. Թղ. 234ա. «Կանովն Վարդավառին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 31. Թղ. 240բ. «Կանովն Շողակաթին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 157)։ 32. Թղ. 242բ. «(Կանոն Փոխման Աստաածածնին», (Հմմտ. Ա. Երկ. §§ 15է383. Թղ. 249բ. «Կանովն Նաւակատեաց Խաչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-198. աւելի ուսլ. Բ. օրուան մէջ «Փառք սուրբ Խաչին» շարականէն առաջ խորագիր մը՝ որ կ'ըսէ. «Խաղող աւրհնելո(յ)»։ Գ. օր. «ԴՁ. մկ. Քառակերպեան աթոռ ակին պատուական», «ԳԿ. 6շ. Աւրհնեմք ըզքեզ փայտ խաչի»։ Դ. օր. «ԳՁ. մկ. Տնկեցար ի յերկրի կա(յ) ի Գողգոթայ», «ԳԿ. 6շ. Փայտ կենաց զաւրութեան եւ պատուական»։ Ե. օր. «ԳՁ. մկ. Իսրայէլեան բանակին եղեւ առաջնորդ», «ԳՁ. մ. Աստուածածին սուրբ կոյս ցը զբանն անեղ մարմնով ի քեզ կրեցեր». Զ. օր. «ԳԿ. մկ. Ի վեց ժամու եր(ր)որդի բարձար ի յուս Սիմոնի» (չէ խազագրուած)։ Է. օր. «ԳԿ. մկ. Խորհուրդ սուրբ նշանին յառաջնումն երեւեալ», «6շ. Ցընծա(յ) այսաւր երկինք եւ երկիր զուարճանայ»։ Այս նոր շարականները տարբեր կերպով դասաւորուած են Է. Շրկ. § 41ի մէջ, 34. Թղ. 265բ. «Կանովն Վարագայ սուրբ Խաչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 169. աւելի ունի՝ «ԱԿ. մկ. Այսաւր ծանեաք ըզծառըն կենաց», «ԴԿ. 6շ. Քեզ երկրպագեմք որ փառքդ ես փըրկչին»։ 35. Թղ. 268ա. «Կանոն Գիւտ սուրը Խաչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 170. մինչ Ա. Շրկ. «Ապաւինեցաք ի խաչ քո» ունի միայն հինգ տուն (Ա-Ե), ձեռագիրս ունի տասը տուն (Ա-Ժ սկզբնատառերով)։ 36. Թղ. 270բ. «Կանոն սրբոց Մարգարէիցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-172, 174-176)։ 37. Թղ. 283ա. «Շարական Իգնատիոսի հայրապետին. ԲՁ. Որ լուսով աստուածաՀաւանաբար սխալմամբ օրինակուած է, որովհետեւ այս շարականը Ս. Գրիգոր աստուածաբանին է. (հմմտ. Ա. 6րկ. §§ 177, 38. Թղ. 284ա. «Շարական սրբոյն Եփրեմի ճգնաւորին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 181183, 185)։ 39. Թղ. 287ա. «Շարական մեռոնի աւրհնել(ոյ)» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 186)։ 40. Թղ. 287ա. «Շարական սրբոց Սուգեասանց» (Հմմտ. Ա. երկ. §§ 188-195)։ 41. Թղ. 297ա. «Շարական նօրնեցուն Խոտաճարակաց» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 79)։ 42. Թղ. 299ա. «Կիրակամտին ասա Համբարձի. ստ. Անըսկիզբն Աստըւած համապայծառ ամենասուրբ Երրորդութեան» (հմմտ. Է. Շրկ. § 63)։ 43. Թղ. 299բ. «Շարական Նիկողայոսի հայրապետին» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 76)։ 44. Թղ. 299բ. «Շարական սրբոյն ՄիՀոայ, երմոգինեայս (Հմմտ. է. երկ, 3 45. Թղ. 300ա. «Երգ առաջի աւուր միաշաբաթին ... Նորաստեղծեալ» (հմմտ. Ա. Երկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 46. Թղ. 306ա. «Երգ արեւագալի» եւն, (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 197-199)։ 47. Թղ. 308բ. «Շարական յորժամ զգենու պատա(րագիչն). Խորհուրդ խորին»։ 48. Թղ. 309բ. «Շարական խնկարկութեան. Յայս յարկ նուիրանաց»։ 49. Թղ. 312ա. «Կանովն համաւրէն Մարտիրոսաց» (հմմտ. Է. Շրկ. § 96, հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 50. Թղ. 335ա. «Կանովն հանգըստեան ննջեցելոց»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208-215. ունի հետեւեալ նոր շարականները. ԱՁ. «տ. Կեանք եւ յոյս ազգի մարդկան ... Որ անճառ խոնարհութեամբ կամաւ»։ ԱԿ. «տ. Արարչագործ բանիւ քո Տէր»։ ԲԿ. «տ. Գալոց է միւսանգամ արարիչն ... Սարսափելի որոտմամբ եւ ահագին»։ ԳՁ. «ո. Հայր անըսկիզբն անեղ անմահ». չունի՝ «6շ. Զքեզ աղաչեմք Տէր բարեխաւսութեամբ»։ ԳԿ. «մ. Լեառըն վիմածին աղբիւր յորդառատ», (այս շարականը Ա. Շրկ.ի մէջ նշանակուած է իբր Տէր յերկնից). «տ. Ահեղ փողըն յարութեան մեծի աւուր»։ ԴՉ. չունի «տ. Մեծ եւ ահեղ աւրն դատաստանի եւ դողան առաջի», որու փոխարէն ունի «Որ փեսային եւ յանվախճան ուրախութիւնս», «մ. Անեղին տաճար եւ արարչին ծընաւղ»։ 51. Թղ. 360ա. (Վերնագիրը ջնջուած)։ «Աստուած անեղ անժամանակ» (Հմմտ. Բ. Շրկ. § 72)։ 52. Թղ. 364ա. «Վերջին աւետարան. Ողբ ննջեցելոց յետ աւետարանին. Արարիչ եւ մարդասէր անոխակալ»։ 53. Թղ. 365բ. «Յարութեան Տեառն աւրհնութիւն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223)։ 54. Թղ. 387բ. Շարական Իգնատիոսի հայրապետին (անվերնագիր)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 177. այս եւ յաջորդ շարականները աւելի ուշ գրուած են։ 55. Թղ. 388ա. Շարական Բարսղի հայըշգետին (անվերնագիր) (Հմմտ և. Երկ. 56. Թղ. 388ա. Շարական Յովեաննու Ոսկեբերանի (անվերնագիր) (հմմտ. Ա. Շրկ. § 178)։ 57. Թղ. 389ա. Այսաւր զուարճացեալ ցընծայ եկեղեցի։ Հմմտ. Բ. Շրկ. § 81. ձեռագիրը սկիզբէն պակասաւոր ըլլալով՝ երգը կը սկսի հինդերորդ (Ե գիր) տունէն։ 58. Թղ. 394բ. «Աւրհնութիւն Տիրամօր Աստուածածնին. Արեւելք գերարփին»։

Content