460

ՇԱՐԱԿԱՆ Դ

- ՉՁԶ - 1337է առաջ

ID

Number

460

Old record number

341

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ Դ

Start date

End date

ՉՁԶ - 1337է առաջ

Date details

ՉՁԶ( = 1337)է առաջ, որովհետեւ յիշատակարան գրողը (1337ին) կը յիշէ ձեռագրին գրիչին անունը՝ որ նոյն տարին նահատակուած է։

Copy place

անյայտ։

Reference

Type

Number of pages

335

Dimension

9x13,5 (9x14)

Layout

միասիւն (7x10,5)։

Writing details

բոլորգիր վարժ խազագրութեամբ։

Codicology

28, իւրաքանչիւրը ունի 12 թղ., սակայն թուղբի անկումով ա ունի 10 թղ., իե, իէ՝ 11 թղ., ժգ, ժզ, իբ 14 թղ., իը՝ 10 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ բամպակեայ։

Number of lines

23։

Binding

փայտեայ կաշեպատ դրոշմազարդուած։

State of preservation

թէեւ հաստատուն կազմ ունի, սակայն չափազանց գործածուած է, թուղթերու եզերքները մաշած եւ շատ անգամ լուսանցքի վրայ նշանակուած գիրերը անհետացած։ Մէկ կամ աւելի թուղթ ինկած են ընդ մէջ Թղ. 2-3, 5-6, 8-9, 168-169, 265-266, 291-292։ Թղ. 96ա, 129բ, 189ա պատռած ըլլալով՝ ներմակ թուղթի երիզով մը կպցուցած են՝ ծածկելով գրութիւնը։ Թղ. 118, 247 պատռած ու վնասուած են։ Ձեռագրի կազմութեան ատեն յետագային աւելցուցած են իր թերթը, նոր սպիտակ թուղթ, ու վրան գրած շարականներ (տես §§ 53-55)։

Copyist

Կարապետ քահանայ եւ կրօնաւոր։

Owner

«րաբունին Յակոբ»։

Commanditaire

Illuminator

հաւանաբար գրիչը։

Binder

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

Initials

Marginal illuminations

միշտ միասին են (Թղ. 49բ, 94ա, 119բ, 163ա, 206բ, 258բ, 276բ, 299բ). ճաշակաւոր, ոսկեգոյն, կապոյտ, կարմիր, կանաչ գոյներով։ Ասոնցմէ դուրս կան նաեւ միագոյն պարզ լուսանցազարդեր։

Images

լուսանցազարդի ձեւով. Թղ. 37ա, Ստեփանոս նախավկան, ձեռքին ունի բուրվառ մը, բուրվառի երեք շղթաներուն վրայ կը տեսնուին երեք փոքրիկ զանգակներ. Թղ. 49բ, բերանը բաց ձուկ մը՝ ուսկից դուրս կ'ելլէ Յովնան մարգարէն. Թղ. 171բ, աղաւնի մը՝ որ կը ներկայացնէ սուրբ Հոգին. Թղ. 179բ, Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ, հագած է բազմախաչեան շուրջառ. լաթով բռնած է աւետարանը. Թղ. 200բ, Տիրամայրը՝ երկու ձեռքերը կուրծքին վրայ հանգչեցուցած։ Այս նկարներէն Թղ. 49բ, 125ա ընտիր մանրանկարներ են, մնացածները միագոյն, պարզ եւ վարժ գրչութեան գործ։

Canon tables 1

չկայ։

Canon tables 2

Title text

կարմիր. գլխաւոր բաժանումներուն շարականներու առաջին տողը՝ ոսկեգիր։

Blank pages

Թղ. 1ա-2բ, 334բ-335բ, որոնց վրայ անվարժ ձեռք մը գրափորձ ըրած է։

Colophon

1. Թղ. 317բ. «Փառք քեզ անսահման անուն եւ անզուգական անձնաւորութիւն Հայր եւ Որդի եւ Հոգի սուրբ, յամենայն արարածոց, յիմանալեաց եւ ի զգալեաց եւ ի բնաւից եղականացս. ամէն։ Արդ աղաչեմ զամենեսեան որք հանդիպիք այսմ եղանակի, յիշեսջիք զստացաւղ սորա, զարի եւ քաջ րաբունին Յակոբ, եւ զհայրն իւր եւ զմայրն եւ զեղբայրն եւ զքեռեկն իւր զՄարտիւրոս քահանայ հանգուցեալն առ Քրիստոս, եւ զՍտեփանոս սարկ(աւագ), որ յայսմ ամի փոխեցաւ առ ի Քրիստոս. որոց ողորմութիւն շնորհեսցէ նոցա Տէր Աստուած։ Արդ գրեցաւ եղանակս ձեռամբ սուրբ եւ ճգնաւոր կուսակրաւն քահանային Կարապետի. որ յայսմ ամի յանաւրինաց՝ արեամբ նահատակեցաւ. ի թու. հայոց 22Զ( = 1337)։ Արդ աղաչեմ զձեզ, ով եղբայրք, յիշեցէք զյառաջ ասացեալ եւ զերանելի վարդապետն Յակոբ, եւ զծնաւղքն իւր եւ զամենայն զարմն, եւ զարեան մերձաւորն զՍտեփանոս սարկաւագ, եւ զքաջ նահատակն Քրիստոսի զԿարապետ, որոյ ողորմեսցի Տէր եւ յիշողացտ վարձս տացէ. եւ նմա փառ(ք) յաւիտեան. ամէն ամէն»։ 2. Թղ. 49ա. Շատ անվարժ նոր գրով. «Ի յիշատակ է շարակնոչս Շուշանին եւ իւր յորդ(ւ)ոյն Գալըստին, եւ իւր քերորդիոյն նորա Կարապետին, Վոր կարդայ Աստուած ողորմուիայ ասացէք»։

Informations

Հ. Գէորգ Անթէպցի դրկած է Հալէպէն, ու վանք եասած է 175ծ Մարտ 20ին։ Մատեանս է Շարակնոց, որ կը հետեւի Ա. Շարականին, ունի սակայն փոքրիկ տարբերակներ. կը պարունակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 3ա. «Կանոն ծննդեան Աստուածածնի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 1, ձեռագիրը սկիզբէն պակասաւոր ըլլալով՝ կանոնը կը սկսի Օրհնութեան վերջին տունով։ 2. Թղ. 5ա. «Կանոն Յղութեանն (Աստուածածնի ի) Յովակիմայ եւ (յ)Աննայի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 3։ Թուղթ ինկած ըլլալով, ներկայիս մնացած է միայն Օրհնութիւնը եւ Հարցին առաջին երկու տուները։ 3. Թղ. 6ա. (Կանոն Աւետեաց Աստուածածնի)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 4. Օրհնութեան առաջին մասը ինկած է։ 4. Թղ. 8բ. «Այլ Հարցն Աստուածածնի որ յինանցն առի» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 5)։ 5. Թղ. 9ա. «Կանոն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին»։ Սկիզբէն թերի, կը սկսի «Որ դասուց երկնաւորաց» շարականին կէսէն. մնացածը հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-14։ 6. Թղ. 25ա. «Մեծացուսցէք Յարութեան Տեառն» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 15)։ 7. Թղ. 29բ. «Կանովն Տեառնընդառաջին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 8. Թղ. 31բ. «Կանովն Անտոնի անապատականի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25)։ 9. Թղ. 49բ. «Տեառն Ներսեսի ասացեա, երգ Բուն Բարեկենդանին առաջին կիւրակէին աղուհացիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-33. մինչ Ա. Շրկ. (Թղ. 65ա) կը դնէ նախ «Ինձ օգնութիւն» եւ ապա «Համբարձի զաչս» շարականը, այս ձեռագիրը ետեւ առաջ կը դնէ այս շարականները, որու կը հետեւի խորագիր մը՝ չմորար աւրն սրբոյն Թէողորոսի զաւրա10. Թղ. 55ա. «Կանովն երկրորդ կիրաչէին, աղուհացիցն» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §9 11. Թղ. 61ա. «Կանովն երրորդ կիրակէի աղուհացիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 41-51. որմէ յետոյ կը հետեւի. «Շաբաթ աւր սրբոյն Յովհաննու Երուսաղեմի հայրապետին» խորագիրը։ 12. Թղ. 69բ. «Կանովն չորրորդ կիրակէի աղուհացիցն»„ (Հմմտ. և. Շրկ. 36 13. Թղ. 77ա. «Շաբաթ աւին սրիոց Քառասնիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 61։ «ԴՔ. 6շ. Այսաւր մեծապէս պանծացեալ» շարականը կը պակսի կանոնիս մէջ։ 14. Թղ. 79ա. «Կանովն հինգերորդ կիլոկէլն աղուեացիցն» (Հմմտ. և. երկ. 39 15. Թղ. 98բ. «Կանովն երկրորդ Ծաղկազարդին» (հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 22-23)։ 16. Թղ. 119բ. «Կանովն սրբոյ Զատկին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-127)։ 17. Թղ. 151բ. «Յայս հինգշաբաթս Համբարձումն է»։ Համբարձման կանոնը եւ անոր յաջորդող երկու օրերու Հարցերը իրենց սարքով հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 128-130։ 18. Թղ. 155բ. «Կանոն երկրորդ Ծաղկազարդին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 131-137)։ 19. Թղ. 163ա. «Կանովն ՊենտակոսՀմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144. Թուղթ մը ինկած ըլլալով՝ չորրորդ օրուան կանոնէն կը պակսի Օրհնութեան երկրորդ մասը։ հարցը եւ իր սարքը։ 20. Թղ. 173բ. «Կանովն ծննդեանն Յովհաննու Մկրտչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 145)։ 21. Թղ. 178ա. «Կանովն Յովհաննու Մկրտչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 146-148)։ 22. Թղ. 183ա. «Կանովն գիւտ նշխարաց սրբոյն ներսեսի» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 77)։ 23. Թղ. 185բ. «Շարական սրբոյն Սահակայ հայրապետին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 150-152)։ 24. Թղ. 191բ. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 25. Թղ. 193ա-199ա. «Կանովն Վարդավառին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 26. Թղ. 199ա. «Կանովն Շողակաթին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 157)։ 27. Թղ. 200բ-206բ. «Կանովն Փոխման Աստուածածնին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 15828. Թղ. 206բ. «Կանովն նաւակատեաց սուրբ Խաչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 161-170), 29. Թղ. 221բ. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն. ԱԿ. աւրհ. Որ զաստուածային զաւրութիւնըդ»։ - Թղ. 222ա. «ե. Որ յերկ. նային զինուորութեանցդ անդադար»։ Թղ. 222բ. «ո. Որ զծածկեալ խորհուրդ»։ «տ. Երգս առեալ մարգարէիցն»։ - Թղ. 223ա. «6շ. Ճառագայթ անճառ լուսոյ»։ «ԴՉ. ե. Որ ընդ հողեղէն բնութեանդ»։ Թղ. 224ա. «տ. Այսաւր ժողովուրդք որք»։ - Թղ. 224բ. «Այսաւր ցընծայ զուարճաՆանոնս տարբեր բաժանում ունի Ա. Շարականի մէջ (§ 171-171ա)։ 30. Թղ. 224բ. «Կանովն Մեսրովբայ վարդապետին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17231. Թղ. 231բ. «Կանովն սրբոց Հայրապետացն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 176, հանդերձ ծանօթութեամբ. սակայն ձեռագրին վրայ սրբագրութիւններ կատարուած են՝ յետագայ ձեռքէ մը հետեւեալ կերպով. Ա. Շրկ. ի վերջընթեր տան մէջ «որըք միանգամ ուրացան ըզՏէրն ի Քաղկեդոնի» սրբագրուած է, եւ ներկայիս կը կարդացուի «որրք գումարեցան բանիւ Տեառն ի Քաղկեդոն»։ Նմանապէս վերջին տան մէջ Ա. Շրկ. ունի. «Նըզովեաց ըզԼեւոն եւ ըզտովմարն իւր պիղծ», սրբագրուած է անյաջող կերպով կիչձր մեաց, զեւոդն եո զաղանդն ետ 32. Թղ. 284բ. «Շարական Իգնատիոսի հայրապետի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 177-180)։ 33. Թղ. 235բ. «Շարական սրբոյն Նիկողայոսի հայրապետին» (Հմմտ. Բ. Շրկ. § 34. Թղ. 236ա. «Շարական սրբոյն Եփրեմի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 181-186)։ 35. Թղ. 239ա. «Շարական Տարագոսի, Պրոբոսի, Անդրոնիկոսի. Դ2. Տենչալի տաւնիւ սըրբոցն զուարճանան այսաւր»։ 36. Թղ. 239բ. «Մեղեդի մեռոնի ի վերայ նորածնելոցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 187)։ 37. Թղ. 239բ. «Շարական սրբոց Սուքիասանցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 188-195)։ 38. Թղ. 248բ. «Երգ առաջի աւուրն միաշաբաթին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 196, 199), (հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 39. Թղ. 258բ. «Կանովն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսացն» (հմմտ. Ա. Շրկ. Տ§ 200-207)։ 40. Թղ. 276բ. «Կանովն համաւրէն ամենայն ննջեցելոց»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208-215։ Ա. Շրկ. § 215 Տէր յերկնից երկու շարականները «Թագաւոր փառաց Քրիստոս յոյս ազգի» եւ «Որ ի Հաւրէ առաքեցար» կը պակսին ձեռագրին մէջ։ 41. Թղ. 296ա. «Տեառն Ներսէսի Հայոց կաթողիկոսի ասացեալ յաղագս ննջեցելոց» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 224)։ 42. Թղ. 299բ-317բ. «Աւրհնութեներ Յարութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223)։ 43. Թղ. 318ա. «Շարական մկրտութեան Տեառն Յիսուսի. Յորժամ եկըն Յիսուս յԵրուսաղէմ»։ Այս եւ յաջորդ շարականները ուշ ատեն օրինակուած են ձեռագրին մէջ։ 44. Թղ. 318բ. «Շարական խնկարկութեան» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 234)։ 45. Թղ. 319ա. «Շարական հանդերծ զգենլոյ ի ժամ պատարագի. Խորհուրդ խորին». (սկզբնատառք «Խաչատուր»)։ 46. Թղ. 319բ. «Մեծացուսցէք. Աստուածածին Մարիամ որ ըզկեանքն ... Ով գերահրաչ ծաղիկ բուրեալ ... Դասայպետըն հրեշտակաց եւ սպասաւոր ... Ի հայրական ծոցոյ լոյսըն»։ 47. Թղ. 320բ. «Շարական Թոռանց սըրբոյն Գրիգորի. Ամուլ ուրախ լեր բազմածին եկեղեցի մայր Սիոն»։ 48. Թղ. 320բ. «Շարական երկոյտասան Առաքելոցն. Անճառելւոյ բանին պատմող երանելի սուրբ առաքեալք... Ի յանսահման ծովէն»։ 49. Թղ. 321ա. «Շարական սրբոյն Սարգսի եւ որդ(ւ)ոյն Մարտիրոսի» (հմմտ. Ա. Երկ. § 229)։ 50. Թղ. 321բ. Շարական սրբոյն Յակովբայ. «Թագաւոր թագաւորաց Քրիստոս ի մարդկանէ»։ 51. Թղ. 322ա. «Արարիչ եւ մարդասէր անոխակալ»։ 52. Թղ. 323ա. Զանազան Հանգստեան շարականներ. «Ես ասացի ի վերանալ յինէն աւուրց իմոց յով երթայց ... Որ անճառ խոնարհութեամբ կամաւ ... Կեանք եւ յոյս ազգի մարդկան ... Ի սկըզբանէ բանդ Աստրւած... Արարչագործ բանիւ քո Տէր ի հողոյ ... Հայր երկնաւոր որ մարդասիրութեամբդ քո խնամես ... Որ բնակեալդ ես ի յերկինս ... Գալոց է միւսանգամ արարիչն յաշխարհս յԵրուսաղէմ ... Սարսափելի որոտմամբ եւ ահագին զաւրութեամբ ... Անեղին տաճար եւ արարչին ծնաւղ ... Որ ի Հաւրէ առաքեցար մարդասէր ... Ես ասացի Տէր ողորմեա հոգ(ւ)ոյ իմոյ ... նայեցայ ի բարձունս առ քեզ»։ 53. Թղ. 326ա. «Անձինք սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 225, հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 54. Թղ. 329բ. «6շ. Լերինք ամենայն» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 226)։ 55. Թղ. 331ա. «Անձինք սուրբ Աստուածածնին, ասացեալ ի Կիրակոս վարդապետէ» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 228, հանդերձ ծանօթութեամբ)։ Վերջին երեք համարները բոլորովին նոր գրչութեամբ են։

Content