3471429ՋԺԸ ( = 1469)։
բոլորգիր միջակ, յստակ եւ ընտիր։
23, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք, ի բաց առեալ Ա. եւ ԻԳ. թերթերբ։
թուղթ դեղնեալ, հաստկեկ եւ ողորկ՝ նման մագաղաթի։
փայտեայ՝ շագանակագոյն կաշիով պատեալ, դրոշմազարդ, գոցելու մասով։ Կողերը ներսէն կապտագոյն հասարակ լաթով պատեալ են։
ընդհանրապէս լաւ պահուած է, միայն սկիզբէն կը պակսին 4 թուղթք. Կողերու Կոծակօեր ալ հանուած։
նախկինը Սահակ քահանայ, ապա Առաքել քահանայ, ապա այլք։
չունի։
րազմաթիւ են, մեծաւ մասամբ թռչնագիր, երկագոյն, այսինքն աղօտ կարմիր եւ մութ կանաչ։
չկան։
մէկ հատ միած ծ 1ա5ո։ - ԼՈՒԿԱՆեԱՀԱԻԻՔ բաոմարիւ են, նոյնպէս երկազոյն, միջակ մեծութեամբ, եւ երբեմն զարդագրերուն հետ միացուած։
երբեմն կարմիր եւ երրեմն սեւ (յատկապէս խրատագիրք) եւ բնագրէն մանբ։ Կարմիր են նաեւ տնագլուխք եւ երկաթագիր։
Թղ. 267, ուր նոր բոլորգրով ուրիշ բաներ գրուած են։
1. Թղ. 181ա։ Կայ գրչութեան ոտանաւոր յիշատակարանը, այսպէս. «Փառք համադոյ եւ միասնական սուրբ Երրորդութեանն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգ(ւ)ոյն սրբոյ, այժմ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. Ամէն։ Ազգանաղ(ե)անըս գրոհի, թուաբերութեանս տումարի, իննհարիւր ընդ Ժ թուի ( = 1461). զրաւ եղեւ այսմ տառի, որ անուամբ մաշտոց կոչի. յամու(ր) տեղեակս երեւելի. որոյ անուն Բալու կոչի։ Ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուածածնի, որ Հաւայ վանք վերյորջորջի, աթոռ մերոյ հայրապետի, հրեշտակատես տիպ տենչալի, Մե(ս)րոպ անուն վարդապետի։ Ձեռամբ լցեալ մեղաւք ոգի, բարեաց թափուր յամենայնի, որով յիշման չեմ արժանի, ի սուրբ բերան ձեր հրաշալի։ Քանղի մեղայ ես աւելի, քան զՄանասէն յիսրայէղի, եւ զպոռնիկն եգիպտուհի, որով դաշինք եդ ընդ կուսի Մարիամ Աստուածածնի։ Ջձեզ աղաչեմ եղբարք բարի, քանզի չեմ բուն կարարեալ այսմ արհեստի, զխոշորութիւն եւ զսղալութիւն մի համարիք այսմ տառի, դուք հայցեցէք ի յԱստուծոյ ինձ թողութիւն փծուն գրչի։ Այլ եւ զստացող սըրբոյ տառիս, Սահակ անուն քահանայի, տացէ նմա տէր ըստ սրտի, զողորմութիւնն անսպառելի, զհարիւրաւորն առցէ ձրի, զոր խոստացաւ ընտրեալ դասի։ Նա եւ զտեսուչս սուրբ ուխտի, միաբանաւքն իւր գովելի, տացէ նմա արքայութիւն իւրն եւ իւրոցն ամենայնի յաւիտեանս յաւիտենիւ. Ամէն։ «Դարձեալ աղաչեմ զձեզ ով ոք հանդիպիք այսմ բո(ւ)րաստանիս, կարդալով կամ աւրինակելով, մեղաց թողութիւն խնդրեցէք ստացողի գրոցս Սահակ քահանային եւ ծընողաց իւրոց Մկըրտչին եւ Սառա(յ)ին։ Որ ստացաւ զսա ի հալալ վաստակոց իւրոց ի վայելումն անձին իւրոյ եւ յիշատակ ծընողացն եւ ամենայն արեան մերձաւորացն։ Այլ եւ գըծողի գրոցս եւ ծընողաց իմոց եւս թողութիւն խնդրեցէք յԱստուծոյ. եւ Աստրւած զձեր մեղքն թողու. Ամէն»։ 2. Թղ. 189բ։ Կայ վերջին ստացողէն, հաստկեկ բոլորգով եւ թուխ մելանով, այսպէս. «Յիշատակ է մաշտոցս Առաքել քահանային եւ ծնաւղացն ի դուռն սուրբ Աստուածածնին ի դեւղն Մուռի. ով որ հանէ զսա, ի ներքո(յ) կապանաց է մինչեւ ի կատարած աշխարհիս»։
Ձեռագիրս 1877-1879ին մօտերը մտած կ՛երեւի հաւաքմանս մէջ, բայց ուստի՞ եւ որուն ձեռքով ստացուիլը նշանակուած չէ։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր եւ Գանձարան, կը պարունակէ 25-28 կանոններ, 2 մեռելաթաղի նղբեր, եւ նոյնչափ ալ Գանձեր հետեւեալ կարգաւ. 1. Թղ. Կանոն մկրտութեան (սկիզբէն պակասաւոր)։ «... որում հաւր եւ սուրբ Հոդւոյդ վայելէ փառք իշխանութիւն եւ պատիւ այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից ամէն։ Խաղաղութիւն ամենեցուն Աստուծոյ։ Աւրհնեալ ես տէր Աստուած բարերարութեամբ քով»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 18)։ 2. Թղ. 15ա։ «Կանոն յորժամ տղա(յ) վախնանի»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 34)։ 3. Թղ. 27ա։ «Ի յերկրորդում աւուրն»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 35)։ 4. Թղ. 30ա։ «Կանոն պսակ առնելո(յ)։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 20)։ 3. Թղ. 39բ։ «Կանոն հաղորդ տալոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 22)։ 6. Թղ. 44ա։ «Կանովն համաւրէն ամենայն ննջեցելոց»։ Թղ. 63ա։ «Եւ առաւաւտուն (Այդալացն) երթան ի գերեզմանն»։ Թղ. 69բ։ «Կանոն է աւուրն եւ ԺԵացն եւ ամսոյն եւ տարելցացն»։ (Հմմտ. ԻԷ Մաշտոց։ § 4, 6, բայց առանց ծանօթութեանց մէջ յիշուած յաւելուածներուն, համաձայն Դ Մաշտոցին)։ 7. Թղ. 73բ։ «Կանոն ոգեհանգիստ առնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 14)։ 8. Թղ. 79բ։ «Կանովն տեառնական աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 12)։ 9. Թղ. 87ա։ «Կանոն պղծե(ա)լ տանարի դրուակ ինչ եդեալ ըստ ժամանակիս»։ (Հմմտ. ԻԷ. Մաշտ. § 10)։ 10. Թղ. 88բ։ «Կանոն գառն աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. ԻԴ. Մաշտ. § 35), 11. Թղ. 90բ։ «Կանոն նոր գուռն եկսղեցոյ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 3)։ 12. Թղ. 91բ։ «Կանոն աւազան աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Բէ. Մաշտ. § 25)։ 13. Թղ. 95ա։ «Կանոն հանդերձեցէն ըսպաս աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 7)։ 14. Թղ. 95բ։ «Կանոն սկի եւ մաղզման աւրհնելոյ»։ (Հժմտ. Ա. Մաշտ. 8)։ 15. Թղ. 65ա։ «Կանոն խուն(կ) աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 35)։ 16. Թղ. «Կանոն զնկարեալ եկեղեցիս աւրհնել»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 6)։ 17. Թղ. 97ա։ «Կանոն զսերմանս զսեղջն կ. զիընեան աւրհնել», (Հմմտ. Ա. Մաշտ Մաշտոցիս մէջ յապաւուած են բոլոր ընթերցուածները։ 18. Թղ. 98ա։ «Աղաւթք որ պիղծ ին, կերեալ իցէ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 39)։ 19. Թղ. 98բ։ «Կանոն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Իէ. Մաշտ. § 11)։ 20. Թղ. 117բ։ «Կանոն ջուր աւրհնելոյ»։ (Հմտ. Իէ. Մաշտ. § 12)։ 21. Թղ. 135բ։ «Կանոն ապաշխարող առնելոյ»։ (Հմմտ. Բէ. Մաշտ. § 13)։ Առաջին աղօթքէն ետքը Մաշտոցս չունի ԻԷ. Մաշտոցի ընդարձակ խրատագիրը, ինչպէս նաեւ վերջինը։ 22. Թղ. 145ա։ «Կանոն մեծի Հինգշաբաթին զապաշխարողն արձակելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 38), 23. Թղ. 160ա։ «Կանոն մեծի Հինգշաչորի ոտելուային», (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 24. Թղ. 171ա։ «Քարոզ պատուիրանին»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 34)։ 25. Թղ. 183ա։ «Գանձ ի մեռելաթաղն. Մինդ ի յէէ»։ Մանվելս։ 26. Թղ. 187ա։ «Ողբ ի վեբայ գերեզմանին ասաց. Ով քահանայք եւ վարդապետք աստուածաբան, եւ ժողովուրդք հաւատացեալք ամենեքեան»։ 27. Թղ. 189ա։ Յանկ Դանձուց (Ա-ԻԸ) որ կը սկսի Ծննդեան Գանձով, եւ կ'աւարտի մարտիրոսաց Գանձով։ 28. Թղ. 190ա. Ա. «Գանձ ծնընդեան եւ մկրտութեան. Մաքուր եւ անբիծ սուրբ աստուածային դուստըր լուսոյ մայր անճառ բանին»։ Տնագլուխք՝ Մկրտիչ։ 29. Թղ. 192ա։ Բ. «Գանձ Յովհաննու Մկըրտչին. Մեծապայծառ փառաւք պանծալի, այսաւր ցնծայ սուրբ եկեղեցի»։ Մկրտիչ։ 30. Թղ. 194բ։ Դ. «Գանձ սուրբ Սարգսին եւ որդոյ Մարտ. Մեծապայծառ, փառաւք զարդարեալ, եկեղեցի պայծառաղգեցեալ»։ Մկրտիչ։ 31. Թղ. 197ա։ Դ. «Գանձ տեառնընդառաջին. Միասնական սուրբ Երրորդութիւն՝ բարեբանեալ անբաւ զաւրութիւն»։ Մկրտիչ։ 32. Թղ. 199բ։ Ե. «Գանձ կիրակամտի. Անճառելի լոյսդ անեղական. Հաւր փառակից եւ համանըման»։ Առաքել։ 33. Թղ. 202։ Զ. «Գանձ քառասնիցն. Անմարմնական դասք հոգեղինաց. այսաւր տաւնեն ընդ անմարմնոց»։ Առաքել։ 34. Թղ. 204բ։ Է. «Գանձ սուրբ Լուսաւորչին. Մեծ եւ հզաւր թադաւոր անմահ, տէր Յիսուս Քրիստոս արքայից արքայ»։ Մկրտիչ։ 35. Թղ. 208ա։ Ը. «Գանձ Ղազարու յարութեան. Խորհուրդ յառաջ քան զիսկըսբանէ, ի հայրաշարժ աշխարհաստեղծէ»։ Խաչատուր։ 36. Թղ. 211ա։ Թ. «Գանձ ծաղկազարդին. Համաղոյական Հաւր սահման եւ բան, Հոգւոյդ իսկական, Որդիդ միական»։ 37. Թղ. 213բ։ Ժ. «Աւագ Հինգշաբաթին՝ ի Տէր Մխիթարայ. Զաղեղ զանքննին, ըզխորհուրդս խորին զանսկզբնականին»։ 38. Թղ. 216բ։ ԺԱ. «Գանձ աւագ ուրբաջուև Սիրտ իմ սասանի, սարսափ գիս ու39. Թղ. 218ա։ ԺԲ. «Գանձ մեծի յարութեանն Քրիստոսի. Մեծապայծառ ձայն ուրախալի, դոչէր Գաբրիէլ պետըն հրաշալի»։ Մկրտիչ։ 40. Թղ. 220ա։ ԺԳ. «Գանձ Համբարօմանն Քրիստոսի. Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին, եկեղեցիք մեր պայծառասցին»։ Մըկըրտիչ։ 41. Թղ. 222բ։ ԺԴ. «Գանձ գալըստեան Հոգոյն Աստուծոյ. Մեծ եւ հըզաւր հոգի Աստուծոյ, անտես մըտաց անհաս խորհըրդոյ»։ Մկրտիչ։ 42. Թղ. 226ա։ ԺԵ. «Դանձ նաւակատեաց սուրբ եկեղեցոյ. Մաքրեալ տաճար սուրբ տէրունական, աստուածընկալ լուսեղէն խորան»։ Մկրտիչ։ 43. Թղ. 228ա։ ԺԶ. «Գանձ Վարդավառին. Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեզ յայտնեալ, բարձրեալն Աստուած առ մեզ խոնարհեալ»։ Մկրտիչ։ 44. Թղ. 230ա։ ԺԷ. «Գանձ փոխման Աստուածածնին. Մեծապայծառ հրաշակերտ վեհին, սաւառնացեալ տեսլեամբն ահագին»։ Մկրտիչ։ 45. Թղ. 232բ։ ԺԸ. «Գանձ սուրբ խաչին. Յեդեմական տընկոյն աւրհնութեան, դու փայտ փըրկութեան եղեր զինարան»։ Յովանէս։ 46. Թղ. 234բ։ ԺԹ. «Գանձ հրեշտակապետաց. Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ հրաշական, նախ քան ըզսկիզբն եւ քան զյաւիտեան»։ Մկրտիչ։ 47. Թղ. 237ա։ Ի «Գանձ սրբոյն Յակովբայ. Մեծահըռչակ անուն գովելի, Տէր Յակովբ հրեշտակ ի մարմնի» Մկրտիչ։ 48. Թղ. 239բ։ ԻԱ. «Գանձ Դաւթի եւ Յակովբայ. Խորք անքննին անճառ անհասին, Հաւր արարչին անսկըզբնականին»։ Խաչա49. Թղ. 243։ ԻԲ. «Գանձ սուրբ Ստեփաննոսի. Մեծ եւ հըզաւր անմահ թագաւոր, իսուս Քրիստոս արքայ երկնաւոր»։ Մկըր50. Թղ. 246ա։ ԻԳ. «Գանձ Պետրոսի եւ Պաւղոսի. Սուրբ Երրորդութիւն ստեղծաւղ զաւրութիւն, սահմանաւղ բնութիւն»։ Սարգիս գրիչ։ 51. Թղ. 251բ։ ԻԴ. «Գանձ Յովհանու եւ Յակովրայ. Գերապանծ լուսով, գեղասքանչ գունով, գերազարդ փառով»։ Գրիգորի է սա։ 52. Թղ. 255բ։ ԻԵ «Գանձ սբբոց հայրապետաց. Վայել է քոյին վայելչականին, վառեալ աթոռին»։ Վէշտասանք է։ 53. Թղ. 259ա։ ԻՉ. «Գանձ համաւրէն առաքելոցն. Խորհուրդաց զ(գ)աց քո մարդեղութեանդ, զորս ընդրեցեր յառաջգիտութեամբ»։ Խաչատուր։ 54. Թղ. 262բ։ ԻԷ. «Գանձ մարգարէից. Մեծ եւ ահեղանուն հրաշալի, Աստուած եւ տէր ամենայն երկրի»։ Մկրտիչ։ 55. Թղ. 264բ։ ԻԸ. «Գանձ մարտիրոսաց. Մեծապայծառ փառաւք զարդարեալ. եկեղեցի պայծառազգեցեալ»։ Մկրտիչ։ Գանձերէս 16բ, որք են Ա, Բ, Գ, Դ, Է, ԺԲ, ԺԳ, ԺԴ, ԺԵ, ԺԶ, ԺԷ, ԺԹ, Ի, ԻԲ, ԻԷ, եւ ԻԸ, տնադլուխք կը կազմեն Մկրտիչ։ Ե եւ Զ՝ Առաքել։ Ը, ԻԱ եւ ԻԶ՝ Խաչատուր։ ԺԸ՝ Յովհանէս։ ԻԴ՝ Գրիգորի է սա։ Թ եւ ԺԱ անանուն են։ Իսկ ԻԵ.ին տնագլուխք կը կաղմեն Վէշտասանք է։ 50. Թղ. 267բ։ Խոշոր եւ նոտր գրով կայ Աւետ. ըստ Յովհ. «Ես եմ հովիւն քաջ»։ Վերջ՝ Անդ։ «Եւ եղիցին մի հօր եւ մի հոԹղ. 268բ։ Կայ խոշոր եւ տգեղ բոլորգրով ուրիշ հատուած մը, որ սակայն եղծուած է եւ կիսախանգար բառեր կը կարդացուին միայն։