348

ՄԱՇՏՈՑ ԻԹ

ՋԼԵ = 1486 - ՋԼԵ = 1486

ID

Number

348

Old record number

1523

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԻԹ

Start date

ՋԼԵ = 1486

End date

ՋԼԵ = 1486

Date details

ՋԼԵ = 1486։

Copy place

Թանահատ (վանք)։

Reference

Type

Number of pages

164

Dimension

18x13,5 (13x9)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր, մարմնեղ եւ ընտիր։

Codicology

15, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

թուղթ բամբակեայ՝ անողորկ եւ թոյլ։

Number of lines

21։

Binding

փայտեայ կաշեպատ՝ շագանակագոյն, զարդարուն։

State of preservation

շատ յոռի. Թղ. 1-34 մասամբ պատառտուած են, մասամբ մգլոտած, իրարու կպած եւ քերծուած, որով տեղ տեղ գրութիւնը եղծուած է, մասամբ ալ կազմէն դուրս ելած են։ Թղ. 35-70, 151-164 լուսանցք եւ մասնաւորապէս լուսանցաքղանցքն՝ մասամբ բրդգզեալ ու հերձոտեալ են, եւ մասամբ եւս թեթեւ կերպով ցեցակեր եղած են։ Սկիզբէն կը պակսին 10 թուղթ. 2-3 Թղ. ընդմէջ Թղ. 10բ-12ա. 1 թուղթ ընդմէջ Թղ. 21բ22ա։ Վերջաւորութեան աւելի կամ պակաս թուղթեր ինկած են։ Կողերէն առաջնոյն ստորին շուրթը, թիկնամիջին ալ վերի եւ ստորին կաշին փրթած է։ Հանուած են նաեւ կողերու վրայի քանդակագործ պատեանները, ըստ որում ցոյց կու տան ծակերը։

Copyist

Owner

նախ գրիչը կամ Թանահատ վանքի միարանք, ապա Տէր Յակոր քահանայ, ապա Ստեփաննոս սարկաւագ, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

անյայտ։

Binder

եւ ՆՈՐՈԳՈՂ Ստեփաննոս սարկաւագ։

Parchment flyleaf

մէկ թուղթ, մնացորդ մագաղաթեայ փոքր երկաբագիր երկսիւն Աւետարանի մը։

Lettrines

րազմաթիւ, երկագոյն, թռչնագիր։

Initials

Marginal illuminations

բազմաթիւ են, միջակ, յանախ զարդագրերուն հետ միացած։

Images

չունի։

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

2 հատ Թղ. 32բ, 61ա, եռագոյն եւ պարզ։

Title text

երբեմն սեւ եւ երբեմն կարմիր, այսպէս են նաեւ իւրաքանչիւր գլխու առաջին երկու տողերն եւ տնագլուխք։

Blank pages

Թղ. 159բ։

Colophon

1. Թղ. 160ա։ Կայ գրչութեան համառօտ յիշատակարանն - առանց անուան յիշատակութեան - այսպէս. «Փառք անբաժանելի եւ միասնական սուրբ Երրորդութեանն Հաւր եւ Որդ(ւ)ո(յ), եւ Հոգ(ւ)ոյն սրբո(յ), այժմ եւ անգրաւ յաւիտեանս. Ամէն։ Որ ետ կարողութիւն անարհեստ եւ սխալամիտ գրչիս, հասանել ի վերջ աստուածազարդ եւ նորաբոխ րոջ բուրաստանիս որ կոչի Մաշտոց։ Եւ է նորոգեալ սա ի սրբոց հայրապետացն՝ Սըրբոյն Մաշտոցի հայրա(պետի) Գառնեցո, Սրբոյն Ներսեսի, Սրբոյն Բարողի եւ այլ սրբոց հայր(ապետաց). ի զարդ եւ ի պայծառութիւն մանկանց նոր Սիովնի։ Ի վանքս Թանատեաց, ընդ հովանեաւ սուրբ Ստեփանոսիս եւ սուրբ Կարապետիս։ Ի թվ. 2ԼԵ (1430)»։ 2. Թղ. 161ա. Կայ վերջին ստացողի եւ նորոգողի ընդարձակ յիշատակարանը, այսպէս. «Փառք անճառելոյ, անքննելոյ, անիմ(անալւ)ոյ, անպատ(մ)ել(ւ)ոյ, անհասանել(ւ)ոյ, անգիտել(ւ)ոյ իմաստից, եղականաց եւ լի, անթերի, ամենայն կատար. ամենայն կարող. հաւասարապատիւ եւ միաբուն սուրբ Երրորդութեանն, Հաւր եւ Որդլրյլեւ Հոգւոյն այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս, «Վերստին յիշման արժան արէք զտէր Յակոբ խոհեմ քահանայն՝ որ գնեց հալալ եւ արդար վաստակոց ի յիշատակ իւրն եւ ծնաւղացն՝ տէր Գալըստին եւ Գոզալադին, եւ հա(ն)գուցեալ եղբայրն զտէր Առաքելն։ Ե. ցիւր կենակիցն Սայիբն եւ որգիքն զԳալուստն, զՅոհանէսն, զԱղամէլիքն հանգուցեալն ի Քրիստոս, որ մանուկ տիաւք փոխեցաւ առ Աստուած, եւ բազում աղէտ եւ կըսկիծ հասուց ծնաւղացն, սա եւ քուր սորա եւ հաւրեղբայրն թոռ սորա. ապա խնդրեմ ի ձեզանէ ով մանկունք եկեղեցւոյ զննջեցեալսն առ Քրիսաոս յիշեցէք. եւ դուք յիշեալ լիցիք առաջի Քրիստոսի. Ամէն։ Եւ զտէր առաքելի կողակիցն՝ Վարդումն եւ որդիքն Մկրրտիչն, սուտ սեւերես Ստեփաննոսն, եւ դուստրըն զՄարիամն։ Աղաչեմ զձեզ ո՜վ մանկունք եկեղեցւոյ ուղիւ սրտիւ եւ բոլոր մըտաւք աղաչեցէք վասն ինձ մեղուցեալ, տրտմեալ եւ տարակուսեալ, տառապեալ, նըւաստ սարկաւագ Ստեփանոսիս, որ յետոյ նորոքեցի սուրբ տառս կանոնական որ կոչի Մաշտոց, որ է սա հիմն քրիստոնէից, յետինս ի բանասիրեաց եւ կըսերըս ի արուեստաց։ ևրես անկեալ աղաչեմ զձեզ ո՜վ լուսերամ դասք սուրբ քահանայից, որ արժան առնէք յիշելոյ զվերագրեալ անուանիս։ Եւ դուք յիշողք՝ յիշեալ լիջիք առաջի անմահ արքային։ Ինքն որ առատն է բարեաց մեզ եւ ձեզ ողորմեսցի ի միւսանղամ գալըստեանն. Ամէն»։

Informations

Ձեռագիրս 1900ին մտեր է հաւաքմանս մէջ, բայց յայտնի չէ ուստին ստացուած կ եւ որդու ձեռքով։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր և Գանձարան, պակասաւոր յառաջոյ եւ ի վերջոյ։ Կը պարունակէ 22 կանոն, Իւղաբերից եւ բըժըշկութեան Աւետարաններ եւ բազմաթիւ Գանձեր։ Մաշտոցս կը պատկանի համառօտ Մաշտոցներու խումբին՝ ըստ հին կարգաւորութեան, որով կը բաւականանանք ցանկել միայն վերնագիրներն։ 1. Թղ. 1ա։ Կանոն Մկրտութեան (պակասաւոր)։ ... «լուիա. Սղմս. Բազում նեղութիւնք են արդ. Տուն առ տուն. փոխ. Որք ի հայր լուսաւորեցարուք, սուրբ հոգին բերկրեսցի ի ձեզ ալէ։ Եւ Փառաւորեալ նմին կցդւ։ Եւ հանեալ զմանուկն յաւազանէն տա(յ) ցկնքահայրն։ Եւ ընթեռնուն զաւետարանն Մաթէոսի. Յայնժամ գայ Յիսուս ի Գալիլէէ ի Յորդանան»։ - Վերջ Թղ. 1բ (թերի)։ 2. Թղ. 2ա։ Կանոն պսակ օրհնելոյ (պակասաւոր)։ ... «մա եւ ննջեաց, եւ առ մի ի կողից նորա եւ ելից ընդ այնր մարմին»։ 3. Թղ. 6բ։ «Կանովն պսակ վերացուցանելո(յ)»։ 4. Թղ. 7ա։ «Կանովն հաղորդ տալո(յ)։ 5. Թղ. 10։ «Կանովն զննջեցեալն ի Քրիստոս յուղարկեն»։ 6. Թղ. 20բ։ (Այդալաց)։ միսկ երկրորդ աւուրն»։ 7. Թղ. 24ա։ «Կանովն տղա(յ) թաղելո(յ)»։ 8. Թղ. 29բ։ «Այգալաց առաւօտուն գան ի գերեզմանն»։ 9. Թղ. 32ա։ «Կանովն խաչ աւրհնելոյ»։ 10. Թղ. 45ա։ «Կանովն ոգեհանգիստ առնելո(յ)»։ 11. Թղ. 42բ։ «Կանովն տեառնական մատաղի»։ 12. Թղ. 54ա։ «Աւրհնութիւն աղի»։ 13. Թղ. 54բ։ «Կանովն պղծե(ա)լ տանարին ի կոխելն յանաւրինացն, սրբութիւն առնել, եւ թէ սեղանն խախտեալ լինի զայն եպիսկոպոս հաստատէ»։ Կանոնս նախորդ Մաշտոցներէն աւելի ունի հետեւեալն. Թղ. 58ա։ «Եւ ասեն զՀարցն սարաւքն. Այսաւր պայծառ եւ։ Եւ ապա սկիզբն առնեն պատարագի։ Ժամամուտն. Զխաղաղութիւն շն. Շրկն. Լուսով աստուածութիւն քո Քրիս14. Թղ. 58ա։ «Կանովն սրբութիւն վասն պիղծ կերակրոց թէ ուտէ ոք»։ 15. Թղ. 59ա։ «Կանովն աւրհնութեան սգեստուց եկեղեց(ւ)ո(յ)»։ 16. Թղ. 60ա։ «Կանովն սկի եւ մագրզմա աւրհնել»։ 17. Թղ. 60բ։ «Կանովն ջուր աւրհնելո(յ)»։ 18. Թղ. 74բ։ «Կանովն ոտնալուա(յ)ին»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 39)։ Մաշտոցս ունի Թղ. 82ա յաւելուածով. «Գանձ ասա՛ հոգ(ւ)ով եղբայր. Այս խորհուրդ լըցաւ, անդ գուշակեցաւ, աստ կատարեցաւ»։ - Վերջ (Թղ. 82բ). «Մաղթանաւք կուսի, մաւր քո ծնաւղի, սուրբ Աստուածածնին. Ողորմեա»։ Թղ. 86ա։ Խրատագիրն ալ համառօտուած է, եւ ունի սոյն յաւելուածները. «Եւ աւծանէ իւղովն խաչանըման զթնադր (զթաթ) ոտիցն։... Եւ ապա զսուրբ խաչն եւ զաւետարանն։ Եւ այլ քահանայքն ասեն. Զվերաձգողն։ Եւ ապա Որ19. Թղ. 87բ։ «Քարոզ պատուիրանին»։ 20. Թղ. 93բ։ «Կանովն ապաշխարող առ21. Թղ. 100բ-ա։ «Կանովն մեծի Հինգշարաբին զապաշխարողսն արձակելոյ» 22. Թղ. 113բ։ «Կանոն զարմտիս, զշեղ, եւ զհնձան աւրհնելո(յ)»։ 23. Թղ. 117ա։ «Աղաւթք վասն երաշտի»։ 24. Թղ. 117բ։ «Աւետարանք իւղարերից եւ բժշկութեան։ Աւետ. ըստ Մատթէոսի. Եւ յերեկո(յ)ի շաբաթուն»։ - Վերջ Թղ. 128ա։ «Եւ հաւասար առնէր զանձն Աստուծոյ»։ 25. Թղ. 128ա։ «Գանձ Ծրնրնդեան Տեառըն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. Մաքուր եւ ամբիծ սուրբ Աստուածածին, դուստիը լուսոյ, մայր անճառ Բանին»։ Տեռնագլուխք կը կաղմեն՝ Մկրտիչ։ 26. Թղ. 130ա։ «Գանձ Տեառնընդառաջի եւ Ծաղկազարդի. Ի տաւնս տաւնից, ի փառս հրաշից»։ 27. Թղ. 132ա։ «Գանձ Յարութեան տեառըն Զատկին. Մարդասիրութեամբ որդին միածին, եկն ի խնդիր եղծեալ պատկերին»։ Մկրտիչ։ 28. Թղ. 134։ «Գանե Համբարձման Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին, եկեղեցիք մեր պայծառասցին»։ Մկրտիչ։ 29. Թղ. 136բ։ «Գանձ սուրբ եկեղեց(ւ)ոյ է. Տաճարդ երկնային, տուն քրիստոսա(ծ)ին, տեղի անմահին, դուստըր սիոնին, դըշխոյն փեսա(յ)ին, հարսն աստուածային»։ 30. Թղ. 138բ։ «Գանձ վարդավառին. Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեղ յայտնեալ»։ Մկրտիչ։ 31. Թղ. 140բ։ «Գանձ փոխման Աստուածածնին. Մեծապայծառ հրաշակերպ վերին, սաւառնացեալ տեսլեամբն ահագին»։ Մկըր32. Թղ. 142բ։ «Գանձ խաչի ասա հոգ(ւ)ով. Իսկակից որդի, հայր քո հզաւրի, քոյդ հողի»։ Ի Մաթեիոս։ 33. Թղ. 145ա։ «Գանե սրբոց հայրապետացն գլխաւորացն. Շընորդ երկնա(յ)ին, շո՛ղ կապեալ յոգին, Շմաւոն Պետրոսին, շինոգ տահարին, յերիս մասին՝ բոլոր աշխար34. Թղ. 146բ։ «Գանձ սրբոց առաքելոցն. Անճառել(ւ)ո(յ), բանին ի Հաւրէ՝ բաբունական քարոզք ի յերկրէ»։ 35. Թղ. 148բ։ «Գանձ սրբոց մարտիրոսաց նգնաւորաց։ Մեծապայծառ փառաւք գարգարեալ, եկեղեցի սուրը վա(յ)ելչացեալ»։ Մկրտիչ 36. Թղ. 150բ։ «Գանձ պահոց կիրակէիցն ասա. Աստուածն ամենայնի՝ աստանաւր յայտնի»։ 37. Թղ. 152բ։ «Դանձ գիշերապաշտաման եւ Յարութեան. Գերանճառ արժի, դո, պատճառ էի, դո(յ)ից ամենի»։ Գրիգորի։ 38. Թղ. 154բ։ «Զանձինս մե(ր), եկայր ժողովեալ, քահանայք ընտրեալ, պաշտոնեայք սըրբեալ ըկոյսն երանեալ»։ - Վերջ Թղ. 157բ։ «Ինձ դուք պաշար պատարազ դըրէք, եւ ի չար այսոցըն զիս թափեցէք։ Ողորմ.»։ Գանձս որ կը յարի նախընթացին իրը շարարարութիւն - առանց կարմիր խորադրի - կը թուի ըլլալ նոյն ընդ. «Գանձ մեռելաթաղի, ասացեալ ի Մանվելէ». (Հմմտ. Մաշտ. ԺԶ. § 35)։ 39. Թղ. 157բ։ «Յետ այսորիկ կարդա. ԶԱստուած հոգոցն ի գերեզմանն։ Եւ յետո(յ) ասա զողբս պիտանի. Ո՜վ քահանայք եւ վարդապետք աստուածաբան, եւ ժողովուրդք հաւատացեալք ամենեքեան»։ 40. Թղ. 159բ։ «Նա ասեն քարոզ Եփրեմի, վասն չորեքշաբաթն եւ զուրբաթն չլուծանելո(յ). եւ պեղծ յիշոնցատուացն եւ ուրացողացն. Ո՜վ եղբարք իմ սիրելի, եւ քրիստոսասէր ժողովուրդք, լուարուք ինձ եւ ի միտ առէք զքարոզ եւ զպատուիրանս զայս, զոր հանդերձեալ եմ պատ...» (մնացեալն ամբողջ կը պակսի, զի թուղթեր ինկած են)։ 41. Թղ. 162ա։ «Հայր մեր որ յերկինս։ կանոն եաւթներորդ առաւաւտուն երթան ի գերեզման»։ - Վերջ Թղ. 163բ։ «Եւ զմեղ տէր արժանաւորեա հասանել մասին ժառանդութեան սրբոցն ի լոյս զի ընդ (թերի)»։ Կանոնս անտարակոյս կը պատկանի ուրիչ Մաշտոցի մը, եւ դիպուածով անկէց բաժնուած եւ հոս ինկած է, վասն զի դրութիւնը բոլորովին կը տարբերի Մաշտոցիս բնագրէն, այսինքն՝ մանը բոլորգիր է։

Content