343

ՄԱՇՏՈՑ ԻԴ

ՊՁԵ = 1436 - ՊՁԵ = 1436

ID

Number

343

Old record number

178

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԻԴ

Start date

ՊՁԵ = 1436

End date

ՊՁԵ = 1436

Date details

ՊՅԵ = 1476։

Copy place

Սաղմոսավանք (յԱյրարատ գաւառի)։

Reference

Type

Number of pages

523

Dimension

18x13,6 (12,7 x8,8)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր միջակ ու մարմնեղ, սեւ մելանով։

Codicology

44, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

թուղթ գորշագոյն եւ ողորկ, նման է մագաղաթի։

Number of lines

17։

Binding

փայտեայ՝ շիկագոյն դեղին կաշիով պատեալ, դրոշմազարդ, գոցելու մասով։

State of preservation

րնդհանրապէս լաւ պահուած է, միայն փոշիէն եւ խոնաւութենէ թուղթերն աղտոտած են. Թղ. 1-§, 11, 512-518 լուսանցաքղանցքը մաշած եւ ետքէն սպիտակ թուղթով նորոգուած են։ Թղ. 106-117 գրութիւնը թեթեւ կերպով վնասուած է, եւ Թղ. 324-340 ստ. լուսանցքը ցեցակեր եղած են։

Copyist

Կարապետ քահանայ եւ կրօնաւոր։

Owner

Տէր Յովհաննէս, առաջնորդ եւ փակակալ Սանահնի. ապա Ներսէս արեղայ եւ վարդան, ապա Բարսեղ եպիսկոպոս, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

Տէր Յոհաննէս եւ Վարդան (սարկաւագ)։

Binder

հինին՝ Ստեփանոս. իսկ նոր կազմին Ովասար Մկրտիչ երէց։

Parchment flyleaf

ետեւի կողմը 2 թուղթ, մնացորդք Զենոր եպիսկոպոսի Մեկնութեան սաղմոսի (ԽԴ. Սղմ.) եռասիւն եւ միջակ երկաթագիր ձեռագրի մը, որ երկուքի ծալուած է, որուն նախկին մեծութիւնը, այժմեան կէսէն դատելով. ըլլալու էր 45x28 հրդմբ։

Lettrines

ցանցառ են, թռչնագիր, եւն. ուշագրաւ է Թղ. 282բ կատարով թռչնագիրը։

Initials

Marginal illuminations

բազմաթիւ են, եռագունեան. շատ ուշագրաւ է, Թղ. 69ա, երկու սիւներուն վրայ բարձրացող կամարակապ ու սրագմբէթ մատռիկը. որուն վերը - նարնջագոյն դեղին խարըսխի վրայ - գեղեցին խաչ մը կը բարձրանայ, ունելով աքերեր երկու բոցավաւ կերոններ, իսկ կամարին տակը նկարուած է՝ ոտքի վրայ կանգնած պատկեր մը, հաւանօրէն եպիսկոպոս, եկեղեցական տաբազով, որ տարօրինակ թագ մը կը կրէ գլխուն վըրայ, այսինքն վերը երկնղի է, իսկ վարի կէսը դըքսական թագի ձեւ ունի։ Նկարիս վերի մասը դժրախտարար քերթուած է, ուստի զգեստներուն հայկական կամ յունական ըլլալը չ'իմացուիր։ Թղ. 282բ. Յիսուսի Քրիստոսի շնորհալից պատկերն՝ հուպ թռչնագիր զարդագրին եւ օրհնութիւն տալու շարժման մէջ երեք մատով։ Թղ. 318ա, այսինքն՝ զատկի գառի կանոնին հանդէպ կապուտագոյն գառը, որ ծաղկալից նիւղ մը կրծելու հետ է։

Images

չկան։

Canon tables 1

բնաւ։

Canon tables 2

12 հատ, Թղ. 40ա, 21ա, 69ա, 85ա, 112բ, 142ա, 164ա, 179ա, 191ա, 205ա, 254բ, 326ա. ամէնքն ալ եռագոյն են, այսինքն աղօտ կարմիր, կապոյտ եւ սպիտակ։ Առաջինը միայն մեծ է եւ գոթաձեւ բնակամարով եւ մարդագլուխ թռչուններով։

Title text

կարմիր. այսպէս են նաեւ սկզբնատառերն առ հասաբակ։

Blank pages

Թղ. 1, 68բ, 519, 520։ 523։

Colophon

բաղմաթիւ են 1. Թղ. 3ա։ Ցանկին վերջը քռա կայ գրչէն. «Ո՜վ տէր իմ, տէր Յովհաննէս յիշեա՛ զմեղաւոր եւ անարժան աբեղայ զԿարապետս, ի սուրբ յաղաւթս քո, եւ պակասութեան դրոյս թողութիւն շնորհեա, ող Տէր իմ Տէր»։ 2. Թղ. 513ա։ «Փա՛ռք ամենասուրբ Երրորդութեանն, Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ. յամենայն գոյեղէն արարածոց եւ ի գերապայծառ սրբոց. յամենայն ժամ եւ լամենայն յաւիտեանս. Ամէն։ Որ ետ կարողութիւն տկարիս հասանել ի յաւարտ գծիս։ «Արդ գրեցաւ գիրք բնամաշտոցիս, եւ ձեռնագրութեան գրոց, եւ քահանայաթաղիս. ի թվականութեան հայկաղեան տումարի. Պ եւ ՁԵ (1436) թվի։ Ի դառն եւ անբարի ժամանակի, ի բռնակալութեան չարին Իսքանդարի, որում բազում գաւառք Հայոց աւերեալ եւ հալածեալք լինէին, հայրենազուրկ եւ տարաշխարհիկ ի կողմանս Վրաց ապաստանեալք ի խնամս բարեպաշտ թագաւորին Ալեքսանդէ. զոր տէր Աստուած ընդերկայն աւուրս արասցէ զկեանս նորա հարազատ որդւովք, ընդ մեծին Դաւթի եւ Սողոմոնի, ի պարծա՞նս քրիստոնէից։ Ի լայ եւ ի սոյն ժամանակիս, գրեցաւ ձեռամբ սրբասէր կրաւնաւորի՝ եւ կուսակրաւն քահանայի՝ Կարապետ գրչի, յԱյրարատեան գաւառի, ի յերկնահանգէտ եւ ի գերահրըչակ սուրբ ուխտն Սաղմոսավանից։ Արղ ցանկացող եղէ այսմ աստուածաշունչ տառի նուաստս յամենայնի, եւ անարգս ի կարգաւորաց, Յովհաննէս անարժան եւ մեռատասս ոգի, սպասաւոր եւ փակակալ սուրբ ուխտիս Սանահնւոյ. եւ ետու գրել զսա՝ յուսով եւ սիրով, ըստ բանին որ ասէ՝ թէ Երանի որ ունիցի զաւակ ի Սիոն։ Նոյն եւ սա եղիցի յիշատակ հոգւոյ իմոյ, եւ ծնաւղաց իմոց Վարդանայ եւ Խոնձի, եւ հանոյ իմ Պր. Նարխունդէ, եւ հարազատ եղբարցն իմ Խաչատրոյ, Աստուածատրոյ, եւ Մկրտչի, եւ ամի Սարգիս սարկաւագի, եւ քերցն իմոց Բատրախաթունի եւ Խաթունի, ամենեցուն հանդուցելոցն ի Քրիստոս։ Եւ ի վայելս անձին եղբօրորդւոց իմ Ներսէս աբեղայի, եւ Վարդան սարկաւագի, նորին հարազատի եւ շընորհազարդ ծաղկողի, եւ Ստեփանոս կազմողի։ Զոր տէր Աստուած վայելեալ տացէ բազմամեա(յ) կենաւք, ի յիշատակ ինձ եւ ծնօղաց իմոց՝ եւ ամենայն աբեան մերձաւորաց։ Վասն որոյ յերես անկեալ աղաչեմք զամենեսեան, որք լուսաւորիք սովաւ, եւ ընդաւրինակէք. եւ զսահմանադրութիւն իւրաքանչիւր կարգաց կանոնական աւրհնութեացս որ ի սմա՝ կատարէք ուղղակի խորհըրդածութեամբ։ Յիշեցէք ի Քրիստոս ըզվերոգրեալ գրիչ տառիս, զտէր Կարապետ, եւ զըստ հոգւոյ հայրն նորին եւ զվարպետ ղզարժանին ամենայն սրբութեանց զտէր Աստուածատուր սպասաւոր բանի յիշեցէք ի Քրիստոս, ծնաւղաւք եւ հարազատաւք եւ ամենայն արեան մերձաւորաւք, ասելով ի խորոց սրտէ՝ թէ տէր Աստուած ողորմեա՝ նոցա, եւ գրեա՛ զԿարապետ գրիչ ի գիրն կենաց. Ամէն։ «Նաեւ զբազմաշարաւ մեղաւք լցեալս զՅոհաննէս ստացաւղ տառիս, եւ զՆերսես աբեղայ, եւ զեղբայր նորին զՎարդան՝ վայելողք տառիս յիշեցէք ի Քրիստոս, հանդերձ վերոյ գրեալ ծնօղովք, հարազատաւք, եւ ամենայն արեան մերձաւորաւք, կենդանեաւք եւ ննջեցելովք, զի կարող է Աստուած ի ձեռն այլոյ՝ այլում ողորմութիւն շնորհել, որով յիշողացդ եւ յիշեցելոցս ողորմեսցի Քրիստոս Աստուած, եւ նմա փ(առք)։ Այլ եւ վարժապետացն իմոց՝ Ղազար վարդապետի, եւ Յովս (Յովաննէս) փիլիսոփայի, եւ ամենայն երախտաւորացն մերոց, եղիցի յիշատակ նոցա մասին ժառանգութեան ընդ սուրբս ամենայն։ Եւ որ զթուխտս շնորհեաց, եւ նա ւրեոցի ի լերն կենաց ամէն»։ 3. Թղ. 227բ։ Կայ բնագրի գրով. «Զտէր Յոհաննէս սրբասէր եւ Քրիստոսասէր, եւ Յովանէս վարդապետ եւ զՂազար վարդապետ եւ զԱստուածատուր կազմող եւ զԿարապետ ծրողս յիշեցէք ի միշտ եւ ի ճշմարիտ կենդանին ի Քրիստոս քաւիչն մեր եւ յոյս. եւ Աստուած զձեզ յիշէ. Ամէն»։ 4. Թղ. 3ա։ Գրչին յիշատակարանին կից կայ խոշորկեկ բոլորգրով. «Ով սուրբ քահանայք, որ հանդիպիք զսուրբ մաշտոցիս, յիշեցէք զվերջին կաղմել տուողս՝ զտէր Պարսեղս այր եպիսկոպոս. եւ զծնողսն իւր պարուն Վասակն, և զմայրն պարուն Բեկիճանն, եւ Աստուած զձեզ յիշէ. Ամէն։ Հայր թվ. ՌԻԱ ( = 1572)»։ 5. Թղ. 522բ։ Կայ՝ նոտրագրով՝ վերջին ստացողի և նորոգողի յիշատակարանն, այսպէս. «Ըզվերջին նորոյգող սուրբ մաշտոցիս Բարսեղ արհեպիսկոպոս յիշեցէք որ ետու նորոգել ժԵ գիրք մեծ եւ փոքր հալալ ընչից իմոց տւի նորոգել վասն փրկութեան հող(ւ)ոյ իմոյ, եւ իմ հայր Պարոնն Թէմուրն եւ իմ մայր Սինտուխտն. եւ իմ եղբայր Փարսատանն, եւ Բայրաամն յիշեցէք, եւ դուք յիշեալ լիջիք առաջի Աստուծոյ։ Թվին ՌՃԽ եւ և են ( = 1ե9») կաղմեցաւ Ովասաք Մկրրտիչ իրիցէ»։

Informations

Ձեռագիրս 1831ին մտեր է հաւաքմանս մէջ. մեր միաբան Հ. Եփրեմ Վ. Սէթեան ի Կովկաս ըրած ճանապարհորդութեան ժամանակ ստացած է, եւ յիշեալ բուականին յդած ի Վենետիկ Մատեանս է Բնամաշտոց եւ Ձեռնադրութեան գիրք, ընտիր կարգաւորութեամբ եւ ուղղագիր։ Կը պարունակէ 36 կանոններ որոնց հակիրճ խորագիրները ստորին լուսանցքներուն վրայ եւս դրուած են - հետեւեալ կարգաւ։ 1. Թղ. 2ա։ «Այս ինչ է ի աե (իմա՛ Ցուցակ կանոնաց)։ Առաջին Հիմնարկէք եկեղեցւոյ»։ - Վերջ Թղ. 3ա։ «Երեսուն եւ վեց(երորդ) կրաւնաւորաթաղ»։ 2. Թղ. 3բ։ «Յովհաննու Մանդակունւոյ Հայոց կաթողիկոսի արարեալ վասն հիմնարկութեան եկեղեցւոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտոց § 2)։ 3. Թղ. 17բ։ «Կանոն հանդերձեղէն ըսպասք աւրհնելոյ»։ (Հժմտ. Դ. Մաշտ. § 8)։ 4. Թղ. 18բ։ «Կանոն սկի եւ մաղզմա աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 9)։ 5. Թղ. 19բ։ «Կանոն յորժամ նոր դուռն դնեն եկեղեցւոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 4)։ 6. Թղ. 21ա։ «Կանովն նաւակատեաց եկեղեցւոյ աւրհնութեան»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտոց § 3)։ 7. Թղ. 53բ։ «Կանովն պղծեալ տանարի եւզարծեալ սեղանոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ 8. Թղ. 67բ։ «Կանովն զնկարեալ եկեղեցի աւրհնել»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 7)։ 9. Թղ. 69ա։ «Ձեռնադրութիւն եւթն աստիճանաց քահանայութեան։ Յ աղագ ս հրաւիրելոցն ի քահանայութիւն։ Սահմանադրութիւն դաստիարակութեան՝ նորածընեալ մանկանց, որք հրաւիրելոց իցեն յաստիճան քահանայութեանն։ Նստցի եպիսկոպոսն յաթոռ ի մէջ ատենի, ի դուռն սուրբ եկեղեցւոյն, առաջի ամենայն բազմութեանն։ Եւ քննեսցէ բազում զգուշութեամբ զնուիրեալսն։ Նախ տեսանէ թէ ունին լիով զուսումն քահանայութեան, թէ ոչ. նոյնպէս եւ զայլսն ամենայն։ Եւ եպիսկոպոսն խաչակընքէ ի վերայ նոցա ասելով. Յայսմ հետէ յանձըն առնեմ զձեզ շնորհաց սուրբ Հոգւոյն»։ - Վերջ Թղ. 136ա։ Ձեռնադրութեան գրքիս վերջին մասը այն է՝ կարգ կիսասարկաւագի, սարկաւագի եւ քահանայութեան, կը համաձայնի Ա. Մաշա. § 43-45։ Իսկ փոքր աստիճաններն հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. § 3, 4, 5, 6, 7, որմէ եւս ունի սակայն մեծ տարբերութիւններ։ Ի սկզբան քահանայութեան ձեռնադրութեան (Թղ. 69ա-76բ) իսկոյն առաջնորդ ուխտին կը ներկայացնէ նուիրեալ եպիսկոպոսին «Եւ ասէ բարձր ձայնիւ. Հայր սուրբ, խնդրէ ի քէն, մայրս մեր սուրբ Եկեղեցի, զի ձէռնադրեսցես զայս անուն յաստիճան քահանայութեան, ի սպասաւորութիւն սքոսւ եկեղեցւոյ», որուն ապա կը յաջորդեն բազմիցս Հարցմունք ի կողմանէ եպիսկոպոսին եւ օրհ. նութիւնք տեառնագրելով, եւ պատասխանիք խրտուիլակին, եւ եղիցիք ժողովրդեան Թղ. 76բ-84ա։ Կայ 14 գլուխներէ բաղկացեալ Դաւանութիւն ուղղափառ հաւատոյն, որ կլ սկսի. «Հաւատամ եւ խոստովանիմ, դաւանեմ եւ երկրպագեմ ըստ հարցն աւանդութեանց սրբազանից, զՀայր եւ զՈրդի եւ ըգսուրբ Հոգին. երրեակ միութիւն, անքակ առանձնութիւն, անուն անսահման», որ կը թուի Կոմիտաս կաթողիկոսի Հաւատոյդաւանութեան վրայ յերիւրեալ։ Ի վերջ դաւանութեանս (Թղ. 84ա) կը յարի սոյն խրատագիրը. «Եւ պարտ է յամենայն քահանայագործութիւնս տալ զայս դաւանութիւն մեծի քահանայապետին, եւ պահանջել ի նմանէ զորս ձեռնադրել կամին։ Եւ ապա յանուանէ նզովել զամենայն հերետիկոսաց դասքն զհարիւր եւ յիսուն եւ ինն հերձուածողսն եւ դաւանել զամենայն ուղղափառսն։ Եւ իջանէ Հոգին սուրբ Աստուած բաշխողն շնորհաց՝ յայնպիսի սեղանն սրբութեան եւ ի դաւանողս ուղղափառութեան, եւ հանգիցէ յօծեալն յայն, որ ճանաչէ զաւտարն եւ զրնդանին»։ - Թղ. 91բ, այսինքն Չորրորղ կարդ աստիճանի Ջահրնկալութեան վերջը կայ սոյն խրատագիրս. «Մինչեւ ցայս վայր կարէ ամուսնանալ։ Եւ աստի յառաջ (այսինքն՝ յետ Ե.րդ կարդի կիսասարկաւագութեան) ոչ կարէ» 10. Թղ. 136բ։ «Կանովն աւազան աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 4)։ 11. Թղ. 142ա։ «Կանոն խաչ աւրհնելոյ», (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 12. Թղ. 164ա։ «Կանոն ջուր աւրհնելոյ», (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 29)։ Միայն թէ Մաշտոցիս մէջ Բարողի աղօթքէն վերջ կրճատուած է. «Աւրհնեսցի աւծցի» մաղթանքս։ 13. Թղ. 179բ։ «Կանոն մկրտութեան յորժամ քրիստոնեայ առնեն»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 28)։ 14. Թղ. 191ա։ «Կարգաւորութիւն հարսանեաց» (Ստորին լուսանցքին վրայ «Պսակ առնելոյ եւ վերացուցանելոյ»)։ (Հմմտ. Ա Մաշտ. § 20)։ 15. Թղ. 200բ։ «Կանովն հաղորդ տալոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 31)։ Մաշտոցս «Գոհանամք զքէն» աղօթքին վերջը խրատագիրը զեղչած է։ 16. Թղ. 205ա։ «Կանովն զամենայն նընջեցեալսն առ Քրիստոս յուղարկելոյ (ստ. լուս. վրայ «Աշխարհաթաղ»)։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 22)։ 17. Թղ. 228ա։ «Կանովն զամենայն վախսնանեալ տղայս ուղարկեն առ Քրիստոս»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 34)։ 16. Թղ. 242բ. «Կանոն ոգեհանգիստ առնելոյ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 14)։ 19. Թղ. 240բ։ «Կանոն տեառնական աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 22)։ 20. Թղ. 254բ։ «Կանոն ապաշխարող առնելոյ» (ստ. լուս. վրայ «Ապաշխարող արարէք»)։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 42)։ 21. Թղ. 266բ։ «Կանոն Հինգշաբաթին զապաշխարոզ արձակելոյ». (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 32)։ Մաշտոցս խրատագրին մէջ (Թղ. 279ա) ունի տարբերութեամբ. «Եւ տացեն զերկդրամեանն»։ 22. Թղ. 281բ։ «Կանոն մեծի Հինգշարաթին Ոտնլուային»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 39)։ 23. Թղ. 298ա։ «Քարոզ պատուիրանի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 34)։ 24. Թղ. 304ա։ «Կանոն աւրհնութեան կալոյ եւ հնձանի» (ստ.ռաաս մքաչ «Կալ եւ հնձանաւրհնէք»)։ (Հմմտ. ԺԷ. Մաշտ. § 25. Թղ. 307ա։ «(Աւրհնութիւն խաղոչոյ, Սուրբ Խաչին, (Հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. Դիտելի է որ Ձեռագիս այս կանոնը կը դնէ Սուրբ Խաչի տօնին եւ ոչ թէ Ս. Աստուածածնի Վերափոխման ասնին։ 26. Թղ. 309բ։ « Աղաւթք երաշտի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 37)։ 27. Թղ. 310ա։ «Կանոն նորակերտ գըրոց»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 9)։ 28. Թղ. 111ա։ «Կանոն ժամահար աւրհնել»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 10)։ 29. Թղ. 312ա։ «Կանոն խունկ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. և. Մաշտ. § 35)։ 30. Թղ. 319բ։ «Կանոն եաւ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. ԻԳ. Մաշտ. § 1)։ 31. Թղ. 314ա։ «Աղաւթք որ պիղծ ինչ կերեալ իցէ»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 39)։ 32. Թղ. 314բ։ «Աղաւթք որ ի կերակուր միայն պղծի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 40)։ 33. Անդ։ «Աղաւթք երդմնահարի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 41)։ 34. Թղ. 315ա-315բ։ «Կանոն խաշալուա, առնել, առ ի բժշկութիւն ամենայն բնութեանց, տնկոց, բուսոց, հաւուց, հաւտից, այլ եւ վտանկաւոր նեղութեանց»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 12)։ 35. Թղ. 318ա։ «Կանոն (իմա՝ Աղօթք) գառին Զատկի եւ Վարդավառի. Տէր տաւնից եւ Աստուած ամենայն ուխտից»։ 36. Թղ. 318բ։ «Կանոն ժամատուն աւրենելոյ. Աւրհնեալ (է) ամենասուրբ Երրորդութիւնն ի բարձունս Հայր եւ Որդի եւ Հոգին սուրբ»։ 37. Թղ. 326ա։ «Քահանայաթաղ»։ Երկոտասանօրեայ Քահանայաթաղի կանոնս հմմտ. Գ. Մաշտ. § 1-12. բայց երկուստեք եղած զգալի տարբերութիւններով։ Մաշտոցս չունի Քահանայաթաղի առաջին օրուայ կարգաւորութեան մէջ Գ. Մաշտոցի «Երանելոյն Թաթէոսի առաքելոյ լասառս հանգուցելոց և յարութեան մեռելոց», «Գրիգորի աստուածաբանի ի բանն որ առ Կեսարոս եղբայրն իւր», «Պաւղոսի առ ի Կորընթացւոց երրորդ թղթոյն» երեք ընթերցըւածները, «Երանելոյն Սիմաքոսի ի մահ ուսումնակցի իւրոյ» ընթերցուածներն։ Սակայն ունի յաւելուածով, Թղ. 329ա։ «Պօղոսի Յեբրայ. Ունիմք այսուհետեւ եղբարք համարձակութիւն»։ - Թղ. 347ա։ «Ընթ. յԵրեմեայ մ. Յիշեա տէր որ ինչ անցք անցին ընդ մեզ»։ - Թղ. 382բ։ «Եւ ասէ զաղ. Աստուած հոգւոց եւ ստեղծիչ մարմնոց»։ Թղ. 408բ։ Խրտ. «Եւ ապա ասեն զԱմբիծքն եւ զԲաժինն ալէլուաւ։ Եւ զԱրարիչն կանոնագլուխ. զԴՉ-ին, ալէլ։ Շարկ. Այսօր ժողովեալ սըրբոցն։ Ի վերջին տան բառնան քահանայքն եւ տանին ի հանգիստ»։ - Թղ. 409ա։ «Եւ ասեն այսպէս. Արարիչ եւ մարդասէր անոխակալ եւ բարեգութ» (ամբողջ տուները՝ խազերով). - Թղ. 410բ։ «Տէր ես մեր եւ յոյս» աղօթքը։ - Թղ. 428բ (այսինքն մարգարէից Մահերուն եւ ընթերցուածոց վերջը) «Յաղագս սուրբ առաքելոցն թէ ուստի՝ էին կամ յո՞ր ազգէ եւ կամ որո՞վ։ մահուամբ կատարնցան. Պետրոս եւ եղբայր նորին Անդրեաս՝ ի ցեղէն Նեփթաղիմա՛. Պետրոս խաչեալ յԱգրիպպա՛ ի Հռոմ», (որուն ստորոտը կայ գրչի մանր բոլորգրով այս ծանօթագրութիւնը. «Այսոքիկ կաւելորդք են. Զկնի մարգարէականացն յառաջ գնա՝ զհետ էր ընդ եղբարսն, զառակն կարդայ՝ եւ որ զկնի նորին աւետ. եւ աղ։ Եւ ապա Եդին զիս ի գրի»։ - Թղ. 429-430ա։ «Եպիփանու եպիսկոպոսի. յաղագս եւթանասուն եւ երկու առաքելոցն (իմա՛ աշակերտաց) թէ որո՞վ մահուամբ մեռան. Յակոբոս յԵրուսաղէմ թափչով զգլուխն հարեալ»։ - Թղ. 431բ։ «Կանայք աշակերտեալք որք վկայեցին վասն Քրիստոսի»։ Երկրորդ օրուանմաատտ Յեան մէջ՝ Մաշտոցս յաւելուածով ունի Թղ. 455բ. «Երանելւոյն Թադէոսի առաքելոյն յաղագս հանգուցելոց եւ յարութեան մեռելոց. Արդ հոգի ամենայն մարդոյ որ ելանէ ի մարմՉորրորդ օրուան մէջ Գ Մաշտոցի § 4 «Որ արարիչդ» աղօթքէն առաջ Մաշտոցս ունի «Տէր մեր եւ փրկիչդ Յիսուս Քրիստոս որդի Աստուծոյ կենդան(ւ)ոյ եւ կենդանաՀինգերորդ օրուան «Աւետ. ըստ Յովհ. Ես եմ լոյս»ի տեղ՝ Մաշտոցս ունի. «Աւետ, (ըստ) Ղուկ. Զգոյչ լերուք անձանց»։ «Յայնժամ թագաւորն մեր» աղօթքէն առաջ ալ կայ ուրիշ աղօթք մը. «Փառաւորեմք զանճառ բարութիւնդ»։ 38. Թղ. 498ա. «Ձեռնադրութիւն մոնոզոնի հերակտրութեան» (ստ. լ. վրայ «Մոնողոնաւրհնէք»)։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 25)։ 39. Թղ. 504ա։ «Կանոն (Աբեղաթաղ) յորժամ կրաւնաւոր վախճանի»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 36)։ Մաշտոցս յաւելուածով ունի Թղ. 507բ. «Փառաւորեմք զանճառ» աղօթքէն վերջը. «Ապա տանին ի դուռն եկեղեցւոյն, եւ ասեն սղմ. ՃԻԱ. Ուրախ եղէ ես ըյք, Պաւղոսի առաք. ի Թեսաղանիկեց. Այլ մեք պարտիմք գոհանալ զԱստուծոյ»։ - Թղ. 508ա։ «Ալելու սաղ. Իբրեւ սիրելիք են։ Աւետ. Մաթ Յայնժամ պատասխանի ետ Պետրոս»։ Անդ։ «Եւ քարոզէ. Վասն ուղղելոյ։ Եւ ասէ զաղ. Տէր Աստուած մեր, Աստուած բարերար եւ բազումողորմ»։ - Թղ. 513ա։ «Աղաւթք. Աստուած հոգւոց եւ ստեղծիչ մարմնոց»։ Որուն անմիջապէս կը յարի՝ կարմրագրով. «Աստի յառաջ աշխարհական կարգն է։ Նոյնպէս եւ այգոյն»։ 40. Թղ. 516ա-515բ2։ Իւղաբերից աւետարաններ ըստ ձայնին

Content