490

ՇԱՐԱԿԱՆ ԼԴ

ՌԽԳ = 1594 - ՌԽԳ = 1594

ID

Number

490

Old record number

265

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԼԴ

Start date

ՌԽԳ = 1594

End date

ՌԽԳ = 1594

Date details

Copy place

Մարզուան։

Reference

Type

Number of pages

340

Dimension

10x15 (10x14,5)

Layout

միասիւն (6,5x11,5)։

Writing details

նոտր համաչափ, վարժ խազագրութեամբ։

Codicology

29, որոնցմէ ա՝ 8 թղ., բ՝ 11 թղ., իթ՝ 9 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 12 թղ. ունին։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

22։

Binding

կաշեկազմ դրոշմազարդուած. ներքին կողմէն պատուած է տպագրուած զարդերով թուղթով մը։

State of preservation

շատ լաւ, սակայն չորութեան պատնառով կռնակի կողմը ծռած է, որով ձեռագիրը կորսնցուցած է իր համաչափութիւնը։ Թուղթ ինկած են ընդ մէջ Թղ. 4-5, 8-9։

Copyist

Յակոբ երէց Թոխաթցի։

Owner

անյայտ։

Commanditaire

Illuminator

հաւանաբար գրիչը։

Binder

գրիչը։

Parchment flyleaf

չունի, անոնց փոխարէն կան նորագոյն սպիտակ թուղթեր։

Lettrines

գլխաւոր կանոններու առաջին գիրերը, միագոյն եւ պարզ զարդերով, երբեմն սակայն երկու գոյնով են։

Initials

կարմիր մելանով։

Marginal illuminations

Թղ. 2ա, շատ պարզ բան մը։

Images

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

Թղ. 2ա, 68բ, 107ա, 132ա, 176ա, 270ա, 290ա, 316բ. բոլորն ալ պարզ եւ գրեթէ անճաշակ։

Title text

նարնջագոյնի մօտեցող կարմիր։

Blank pages

Թղ. 1, ուր կը ծանուցուի ձեռագրին վերաբերեալ գիտելիքներ, Թղ. 337բ, 340բ։

Colophon

1. Թղ. 1բ. «Յունվարի ա( = 1) սկսայ։ ի նոր տարիս ՌԽԳ( = 1594)»։ 2. Թղ. 335բ. «Փառք համագոյ Երրորդութեանն եւ միաստուածութեանն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգւոյն սըրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս. ամմէն։ Աւարտեցաւ շարակ նոցս ի լաւ եւ յընտիր եւ ի պատուական աւրինակէ որ կոչիւր Խլկցի, ի քաղաքս (փակագծի մէջ՝ յաւանս) Մարզուան, ի դուռն յապահով եւ բարգաւաճ տաճարիս սուրբ Աստուածածնին։ Ձեռամբ անվարժ եւ անարհեստ, անարժան եւ ապիկար, փծուն եւ ախմար գրչի Յակոբ իրիցու Թաւխաթցոյ, որ այժմ կան պանտխտութեամբ բնակեալ աստ, կարաւտ ի յընտանեաց եւ ի բարեկամաց։ Յիշեցէք ի Քրիստոս եւ զուսուցիչն իմ զտէր Ստեփաննոս, զհարազատ եղբայրն իմ զՔարտուղղար, եւ զծնողսն իմ զմղտեսցի Սարգիսն եւ զՃանփաշան, եւ զքոյրքն իմ զՈւստիանէն, զէմինն, զհանգուցեալքն առ Քրիստոս յոյսն մեր։ Եւ զոքանչն իմ զՂանին, որ հանապազ մեզ ճաշ պատրաստէր, եւ զդուստր իւր եւ զնորին որդիքն յիշեցէք ի Այլ եւ յիշեցէք ի Քրիստոս զառաջնորդ նահանգիս զԽաչատուր եպիսկոպոսն ձայնեղ, եւ զլծորդն մեր զՂազար քահանայ, եւ զսարկաւագունս տաճարիս զՄիքայիլն եւ զՍինանն եւ զԳրիգորն եւ զԱնանիան, զԳալուստն եւ զՅակոբն, զՊօղոսն եւ զԵսային եւ զՅովաննէսն փոքրն, որ ի թխթիս կաւկելն աւգնեաց ինձ. եւ զհամաւրէն երեխտաւորսն եւ զաշխատաւորսն մեր յիշեցէք, եւ Աստուած ողորմի ասացէք, եւ Աստուած որ առատն է ի տուրս բարեաց, ձեզ յիշողացդ եւ մեզ յիշեցելոցս առհասարակ ողորմեսցի, եւ նմա փառք յաւիտեանս. ամմէն։ Ի թուականութեանս հայկազ(ե)ան տոհմիս տումարի ՌԽԳ( = 1594), Փետրվար ամսո(յ) ի թ( = 9), յաւուր չորեքշաբաթոջ, որ ձայնն երկրորդ էր յինանց»։ 3. Թղ. 57բ. «Յունվարի ի( = 20) Բանն որ ընդ Հաւրն սկսայ եւ Եաղուպշան այլ այսօր մեռաւ»։ 4. Թղ. 58ա. «Բարեխաւսութեամբ սըրբոյն Սարգսի զաւրավարին եւ որդ(ւ)ոյ նորա Մարտիրոսին. ողորմեա Քրիստոս Աստուած մեղապարտ Յակոբ նշդեհիս»։ 5. Թղ. 122ա. «Քրիստոս Աստուած յիչեա զիս որպէս զաւազակն ի յեդեմ»։ 6. Թղ. 176ա. «Զամենամեղ եւ զսուտանուն գրիչս Յակոբ երէց, աղաչեմ յիշել ի Տէր, ո՛ եղբայրք եւ հայրք եւ չմոռանալ»։ 7. Թղ. 316ա. «Տէր Քրիստոս եւ ինձ մեղապարտիս թող զյանցանս»։

Informations

գնուած է Պոլիս 1815ին։ Մատեանս է Շարակնոց, ուր կան հետեւեալ կանոնները 1. Թղ. 1բ. «Կանոն ամենասրբուհ(ւ)ո, ծնընդեան Մարիամու Աստուածածնին ի ծնաւղաց իւրոց ի Յովակիմայ եւ յԱննայէ»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 1, 3-4. Միջանկեալ թուղթ ինկած ըլլալով՝ կիսատ կը ներկայանայ Աստուածածնի ծննդեան երկրորդ կանոնը։ 2. Թղ. 8բ. «Կանոն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-15։ Թուղթ ինկած ըլլալով՝ անկատար են Յայտնութեան ճրագալոյցի եւ Առաջին օրուան կանոնները։ 3. Թղ. 27ա. «Կանոն փոխման Աստուածածնին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 158-160. Գ. օրուան կանոնին կը յաջորդէ «Անձինք Աստուածածնին ի Կիրակոս վարդապետէ Եզնկացոյ ասացեալ. ԴԿ. Արեւելք գերարփին»։ 4. Թղ. 37ա. «Կանոն Տեառնընդառաջին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 5. Թղ. 39ա. «Կանոն Անտոնի անապատականի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25։ Կանոն համօրէն Առաքելոց՝ հմմտ. Է. Շրկ. § 10։ Կանովն Յովնանու մարգարէի կը յաջորդէ Սարգիս զօրավարի չարականը։ 6. Թղ. 58բ. «Կանոն Բուն Բարեկենդանին կիրակին, Տեառն ներսէսի ասացեալ»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-78։ Քառասնորդաց երրորդ կիրակիին յաջորդող շարականներուն մէջ, ձեռագիրս զուրկ է «եր. Համ բառնալով զաչս» եւ «ԲՁ. մկ. եւ աւրհնեցէք զանուն» շարականները։ Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի կանոնը հմմտ. ԺԸ. Շրկ. § 3. 7. Թղ. 107ա. «Կանոն (յարութեան) Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 8. Թղ. 109ա. «Կանոն Ծաղկազարդին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. § 80)։ 9. Թղ. 110բ. «Կանոն երկրորդ Ծաղկազարդին» (Հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 22-23), 10. Թղ. 132ա. «Կանոն Յարութեան սուրբ Զատկին կիւրակէին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-137)։ 11. Թղ. 176ա. «Կանովն Հոգւոյն գալըստեանն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-137)։ 12. Թղ. 187բ. «Կանովն Յովաննու Կարապետին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 145-152։ Որդւոց եւ Թոռանց կանոնը ունի իբր Մեծացուսցէ՝ «մ. Ով գերահրաշ ծաղիկ»։ - Ներսէս հայրապետի կանոնը հմմտ. Բ. Շրկ. § 77։ 13. Թղ. 205բ. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 14. Թղ. 207ա. «Կանովն Վարդավառին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 15. Թղ. 213ա. «Կանովն Շողակաթին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 157։ Վերափոխման երեք օրերու կանոնները հմմտ. վերեւ § 3։ 16. Թղ. 214բ. «Կանովն Նաւակատեաց Խաչին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-170)։ 17. Թղ. 230ա. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195։ Հրեշտակապետաց կանոնին իբր Մեծացուսցէ նշանակուած է «Մայր եւ կոյս աղախին Քրիստոսի»։ - Սուրբերու շարականներու շարքին ներմուծուած են հետեւեալ շարականները. Նիկողայոսի, Սինասայ, Կիւրղի Երուսաղէմացւոյ, ինչպէս նաեւ «Խորհուրդ խորին» եւ «Յայս յարկ» երգերը։ 18. Թղ. 259բ. «Երգ Տեառն Ներսէսի ... Նորաստեղծեալ» եւն. (Հմմտ. Ա. Շրկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 19. Թղ. 264բ. «Երգ արեւագալի, եւն., Հմմտ. ԻԴ. Շրկ. § 19։ Արեւագալի յորդորակներուն վերջինը «Ճանապարհ բարի Քրիստոս», ունի յաւելուած մը հետեւեալ կերպով. «Ըստ իւրաքանչիւր աւուր պատշաճի ասայ. բշ. Գաբրիէլ եւ Միքայէլ ...։ գշ. Անճառ խորհրդոցն յայտնողք .... դշ. Ի քէն ադերսիւ հայցեմք ... Տիրամայր Աստուածածին զքեզ։ եշ. Ի Հոգւոյն սրբոյ ընտրեալք ...։ զշ. Ով քառաթեւեան նշան ... Առաջնորդ կենաց մարդկան»։ 20. Թղ. 270ա. «Կանովն համաւրէն Մարտիրոսաց» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207) 21. Թղ. 290ա. «Կանովն համաւրէն ննջեցելոց ի Քրիստոս»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208-215, հետեւեալ տարբերութիւններով. § 211, ԲԿ. կ'աւելցնէ «տ. Սարսափելի որոտմամբ». § 212, ԳԶ. կը պակսին «Զքեզ աղաչեմք», «Արեգակն արդարութեան» շարականները. § 213, ԳԿ. կը պակսին «Փառըք քեզ Աստուած», «Ընդ զուարթունս» շարականները. § 214, ԴՉ. կը պակսի «Օրհնաբանող ձայնիւ» շարականը։ 22. Թղ. 310ա. «Երգ Տեառն Ներսէսի, ողբ գերեզմանի. Աստուած անեղ անժամանակ» (Հմմտ. Է. Շրկ. § 68)։ 23. Թղ. 316բ. «Աւրհնութեներ Յարութեան Տեառն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223)։ 24. Թղ. 336բ. «Երգ վասն շարականի, յԱռաքել վարդապետէ ասացեալ. Յաստուածային շնորհաց վերին, իմաստութեամբ Հաւր միածին». (սկզբնատառք «ՅԱռաքել վարդապետէ այս բան»)։ 25. Թղ. 338ա. (Շարական եօթն խոտաճարակացն). Յաւուրց վերջին ժամանակին» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 79)։ Այս վերջին շարականը յետին դարու գրչութեամբ է։

Content