489

ՇԱՐԱԿԱՆ ԼԳ

ՌԼԸ = 1589 - ՌԼԸ = 1589

ID

Number

489

Old record number

659

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԼԳ

Start date

ՌԼԸ = 1589

End date

ՌԼԸ = 1589

Date details

ՌԼԸ( = 1589). ձեռագրիս առջեւի կողմը Թղ. 2ա գրուած է նոտրգրով «Ի ՌՄԸ( = 1759) թուին յուլիս ամսոյ ժ( = 10) գրեցաւ ձեռացագիրս ...» ինչ որ սխալ է, հաւանաբար գրիչի փորձ ընելու համար գրուած է։ ԳՐիԻՉ Յովհաննէս։

Copy place

Հիզան։

Reference

Type

Number of pages

348

Dimension

8,6x13 (8,5x 13,4)

Layout

միասիւն (5,7x9,3)։

Writing details

բոլորգիր, երբեմն աւելի մարմնեղ, կարծել տալով թէ տարբեր գրիչի գրութիւն ըլլայ։

Codicology

31, որոնցմէ իւրաքանչիւրը ունի 12 թղ., սակայն շատ մը տեղեր թուղթ ինկած ըլլալով, ներկայիս մնացած են՝ ա, իը՝ 8 թղ., դ, ժդ, իա՝ 11 թղ., ժբ, ժե, ժզ, իզ՝ 10 թղ., իթ՝ 6 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ մագաղաթանման։

Number of lines

22։

Binding

փայտեայ կաշեպատ, կռնակի կողմէն նորագոյն կաշիով մը ամրացած է. գոցելու զոյգ ականջները ինկած են, մնացած են գամերու հետքերը. ներքին կողմէն լաթը մնացած է միայն ետեւի կողքինը։

State of preservation

թէեւ լաւ կը տեսնուի, սակայն շատ մը տեղեր թուղթ ինկած է, այսպէս՝ ընդ մէջ Թղ. 2-3, 10-11, 34-35, 129-130, 161162, 171-172, 205-206, 288-289, 297-298, 323-324։ Թղ. 230բ-231ա աղտոտած ըլլալով՝ վնասուած է գրութիւնը։

Copyist

Owner

անյայտ։

Commanditaire

Illuminator

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

առջեւն ու ետեւը երկուքի ծալուած աւետարանի հատուած մըն է, կլոր երկաթագիրով, երկսիւն գրութեամբ, իւրաքանչիւր սիւնի լայնքն է՝ 7,5 հրրմդ։

Lettrines

ամէն կանոնի առաջին գիրը, ընդհանրապէս միագոյն, երբեմն թռչնագիր, երբեմն նաեւ ոսկեզարդ գիրերով։

Initials

կարմիր են։

Marginal illuminations

ոչ ստէպ, եղածները միագոյն կամ կարմիր-կապոյտ գոյներով են, վարժ ձեռքի արդիւնք են։ Յատկանշական են լուսանցազարդի ձեւով սուրբերու փոքրիկ նկարները, Թղ. 33բ, 36ա, 37բ, 48բ, 63բ, 133բ, 193բ, 201բ, 219ա։

Images

չկան (տես Լուսանցազարդք)։

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

Թղ. 52ա, 103ա, 230բ, 287ա, 304ա, 324ա, բոլորն ալ յաջող, ու տիրող գոյնն է ոսկին։

Title text

կարմիր, իսկ շարականներու առաջին տողերը մութ կարմիր մելանով են։

Blank pages

Թղ. 1ա-2բ, 347բ, սակայն երբեմն կատարուած են գրիչի փորձեր, իսկ Թղ. 1ա նոտրգրով գրուած է իւրաքանչիւր ձայնի քով՝ բացատրութիւն մը. «ԱՁ ի հիւսնականէն. ԱԿ ի դարբնէ. ԲՁ ի յաղօրիկէ. ԲԿ ի թըռչնոց. ԳՁ ի յօդոց. ԳԿ ի ծօվու ծրբանաց. ԴՉ ի գետոց ջրի ձայնից. ԴԿ ի անասնոց ձայնից»։

Colophon

1. Թղ. 348ա. սկիգբը թերի. «... ... ... ... ... տառի, անմեղադիր լերուք գրողի, զի կարիք մեր այսղադարն ի այլ ձեզ լիցի ընդունելի։ Աստուածածին կոյս տիրուհի, ծընօղ եղեր Տեառն Յիսուսի, ի քէն հայցեմ մայր Քրիստոսի իմ յոյսըն դու յաւուր մեծի։ Ես մեղաւոր եւ գարշելի, զայսքան ի բանս շարադրեցի յիշման առնէք զիս արժանի, Աստուած ի ձեզ հաճոյասցի տացէ պարգեւըս պիտանի, պայծառ պսակ եւ պանծալի, եւ ընդ հրեշտակս դասեսցի, ի յարութեան աւրն ահեղի։ Գրեցաւ սա ի քաղաքի, որ յանուանէ Հիզան կոչի, ի թվականիս հայոց ազգի, ՌԼ եւ Ըի ( = 1589)։ Ձեռամբ իմոյ յոգնամեղի, եւ չարագործ Յովանիսի, զձեզ աղաչեմ եղբայրք բարի, ինձ ասացէք մի ողորմի։ Եւ հօրն իմոյ տէր Միքայէլ քահանայի, եւ մօրն իմոյ Փաշաջանի, եւ իմ եղբօրն Ամիրսէթի, եւ իմ քըւերն Նուրանփաշի։ Արի եւ քաջ վարդապետի, քաջ եւ արի տէր Մարտիրոսի, անուամբ ի լի գործով բարի, եւ որ ասէ մի ողորմի, Աստուած եւ իւրն ողորմեսցի։ Ի դառն եւ ի նեղ ժամանակի, զի խոց եղեւ ի յայսմ ամի, եւ շատ մարդիկք յոյժ մեռանի, աւարտ առնեմ ես այս բանի։ Թանգութիւն է, թօր կտաւ է( = 7) փափասի ու կէս, բանբակ լիտրն լզ( = 36) շահի։ հաց լիտրն ի շահի մի»։ 2. Թղ. 348բ. Ուշ դարու եւ անվարժ բոլորգրով՝ հազիւ կը կարդացուի. «Տէր Յովանէս, հօր Յովիկ, մաւր իւր Խոնքար, կողակցին իւրոյ Կաթունին, եղբաւր իւրոյ Արեւին, էդկարին, նիկիայոսին. Հայրային քուրոչն այլոլու(?) Վարդին, Մարգիրին, Գուարին, ողորմի ասացէք, Աստուած դօղ ողորմի. ամէն. լարակնոյց գներ (բառ մը անընթեռնլի է)»։ 3. Թղ. 2ա. Նորագոյն նոտրգրով եւ հաւանաբար գրիչի փորձ ընելու համար գրուած է. «Ի ՌՄԸ( = 1759) թուին, Յուլիս ամսոյ ժ( = 10) գրեցաւ ձեռացագիրս ի մեծ մայրաքաղաքն Կոսդանդնուպօլսոյ, ի Չիչէկչի պաշի խանն, ձեռամբ յետ եւ յետնեալ ծառայ Աստուծոյ, եւ սուրբ Էջմիածնայ գրագիր Յովանիսին։ Թագաւորն թագաւորաց եւ Տէրն տերանց Աստուածն աստուծոց օգնեսցէ մեզ»։

Informations

գնուած է 1887ին։ Մատեանս է Փարակնոց, ուր կան հետեւեալ կանոնները։ 1. Թղ. 3ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնին)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 1. թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսի Օրհնութեան առաջին մասը։ 2. Թղ. 5ա. «Կանովն Աննայի եւ Յովակիմա(յ), ծնաւղ(աց Աստուածածնի)»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 3-5։ Թուղթերը ետեւ առաջ կազմուած ըլլալով՝ Աւետման կանոնը խառնակ կը ներկայանայ։ 3. Թղ. 11ա. (Կանոն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-15։ Թուղթ ինկած ըլլալով՝ Յայտնութեան ճրագալոյցին Օրհնութիւնը ու Հարցը կը պակսին։ 4. Թղ. 31ա. «Կանովն Տեառնընդառաջին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 5. Թղ. 33բ. «Կանովն Անտոնի անապատականի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-26։ Թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսի Թէոդոսի թագաւորի Օրհնութիւնը։ - Եօթանասուն երկու Առաքելոց կանոնին կը հետեւի «Ի յանսահման ծովէն» շարականը։ - Յովնան մարգարէի կանոնին կը հետեւի Ս. Սարգիս զօրավարի չարականը։ 6. Թղ. 52ա. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիւրակէի աղուհացիցն, Տեառն Ներսէսի ասացեալ»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-78։ Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի կանոնի սկիզբը դրուած է «Այսաւր զուարճացեալ ցնծայ» շարականը, իսկ կանոնի աւարտին՝ «Լերինք ամենայն այսաւր ցնծացէք» շարականը։ 7. Թղ. 103ա. «Կանովն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 8. Թղ. 105ա. «Կանովն Գալըստեան Տեառն յԵրուսաղէմ» (հմմտ. և. Շրկ. § 80)։ 9. Թղ. 107բ. «Կանովն երկրորդ Ծաղկազարդին» (Հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 22-23), 10. Թղ. 129ա. (Կանոն Պասէքին)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-137։ Ձեռագրիս մէջէն գեղեցկազարդ մանրանկարները պոկուած ըլլալով՝ կիսատ մնացած են Պասէքի եւ Համբարձման կանոնները, 11. Թղ. 172ա. (Կանոն ՊենտակոսՀմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144, թուղթ կտրուած ըլլալով՝ կը պակսի Ա. օրուան Օրհնութիւնը. սխալմամբ Ե. օրուան Օրհնութեան թուղթր կազմուած է Ա. օրուան Հարցէն առաջ, կարծել տալով թէ Ա. օրուան Օրհնութիւնն է։ 12. Թղ. 185բ. «Կանովն ծննդեանն Յովհաննու» (հմմտ. Դ. Շրկ. §§ 20-23)։ 13. Թղ. 208ա. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 14. Թղ. 210բ. «Կանովն Վարդավառին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 15. Թղ. 217բ. «Կանովն Շողակաթին, (հմմտ. ԺԸ. Շրկ. § 13)։ 16. Թղ. 230բ. «Կանովն Նաւակատեաց սուրբ Խաչին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-170)։ 17. Թղ. 247բ. «Կանովն սրբոց Մարգարէից»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195։ Ղեւոնդեանց կանոնին կը յաջորդեն՝ Նիկողայոսի, Կիւրձել երուսաղէմայ եւ Մինասայ չարակաւ18. Թղ. 276ա. «(Շարական) կիրակամտի ասայ. ստ. Անըսկիզբն Աստըւած» (հմմտ. Է. Շրկ. § 63)։ 19. Թղ. 276բ. «Երգ առաջի աւուր միաշաբաթին ... Նորաստեղծեալ» եւն. (հմմտ. Ա. Շրկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 20. Թղ. 282ա. «Երգ զկնի արեւագալին» եւն. (Հմմտ. ԻԴ. Շրկ. § 19)։ 21. Թղ. 287ա. «(Կանովն հ)ամաւրէն ամենայն Մարտիրոսացն Քրիստոսի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207. այս եւ յաջորդ կանոնին միջանկեալ զանազան տեղեր թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսին շատ մը չարականներ։ 22. Թղ. 304ա. «Կանովն համաւրէն ամենայն ննջեցելոցն ի Քրիստոս» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208-215)։ 23. Թղ. 324ա. «Աւրհնութեներ Յարութեան Տեառն մերոյ» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223)։ 24. Թղ. 345բ. (Շարական եօթն խոտանարակացն). «մկ. ԲՁ. Յաւուրց վերջին։ (Հմմտ. Բ. Շրկ. § 79)։

Content