486

ՇԱՐԱԿԱՆ Լ

ՌԼ = 1581 - ՌԼԱ = 1582

ID

Number

486

Old record number

390

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ Լ

Start date

ՌԼ = 1581

End date

ՌԼԱ = 1582

Date details

ՌԼ-ՌԼԱ ( = 1581-1582)։ գՐԻՉ Գրիգոր քահանայ։

Copy place

Տումարզծայ։

Reference

Type

Number of pages

371

Dimension

9,2x13,5 (8,6x 13,6)

Layout

միասիւն (6x9)։

Writing details

բոլորգիր ոչ մանր։

Codicology

31, իւրաքանչիւրը ունի 12 Թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

21։

Binding

փայտեայ կաշեպատ, ներքին կողմէն ծածկուած են նուրբ կարմիր մետաքսով, ունի 2 գոցելու ականջներ, ինկած է երրորդը. կը պակսին գոցելու գամերը։

State of preservation

թէեւ անթերի ու ներկայանալի է, սակայն ձեռագիրը կազմէն դուրս ցցուած է ու կը պակսի համաչափութիւնը։

Copyist

Owner

առաջինն անյայտ, որովհետեւ գլխաւոր յիշատակարանին մէջ չէ գրուած, պարապ թաղուած է. յետագայ ձեռք մը՝ խոժոր բոլորգրով շարունակուած է յիշատակարանը. իբր ստացող նշանակուած է Արտիմ։

Commanditaire

Illuminator

անյայտ։

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

միջին երկաթագրով՝ երկուքի ծալուած առջեւն ու ետեւը. երկսիւն աւետարանի հատուած մըն է. իւրաքանչիւր սիւնի լայնքն է 5,5։ Առաջին պահպանակին վրայ կը տեսնուի գունաւոր լուսանցազարդ մը։

Lettrines

ամէն կանոնի առաջին գիրը, կարմիր եւ կապոյտ գոյներով, պարզ զարդերով։

Initials

կարմիր են։

Marginal illuminations

ոչ շատ ստէպ, եւ եղածներն ալ պարզ զարդերով են։

Images

չկան։

Canon tables 1

Թղ. 3ա, 151ա։

Canon tables 2

Թղ. 13ա, 67ա, 123բ, 248ա, 301բ, 322ա, 349ա։

Title text

կարմիր են։

Blank pages

Թղ. 1ա-2բ, 371բ, որոնց վրայ երբեմն կատարուած են գրիչի փորձեր։

Colophon

1. Թղ. 368ա. Յիշատակարանս մինչեւ կէսը բնագրին գրով է, կէսէն՝ յետոյ կը փոխուի գիրը. «Փառք ամենասուրբ Երրորդութեանն, Հաւր եւ Որդւոյ եւ սուրբ Հոգ(ւ)ոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւ(իտեանս. ամէն)։ Աստանաւր յանգ ելեալ աւարտեցաւ տառս որ կոչի շարակնոց, որ է ամենայն սրբոց. գրեցաւ հոգիաբուղխ աստուածային գանձարանս ի հայկազ(ե)անս տումարի ՌԼԱ ( = 1582), ի գիւղաքաղաքն ի Տումարզծայ, ընդ հովանեաւ ի դուռն սուրբ Աստուածածնիս եւ սըրբոյն Պետրոսի առաքելոյն եւ այլ սրբոց, որ աստ հաւագեալ են. ձեռամբ յոքնամեղ եւ անպիտան յանցաւոր Գրիգոր քահանայիս։ Եւ արդ որք երգէք, կամ աւրինակէք, մեղաց թողութիւն խնդրեցէք գրողիս սորա Գրիգորիս, եւ հաւրն իմ մահտես Անդրիկեայն, եւ մաւրն իմ Եղնիկեան, եւ կողակցին իմոյ Կուլիկեան, եւ զորդին իմ Իգնիատիոսն եւ զդուստն իմ զԱննայն եւ զամենայն արեան մերձաւորքս իմ. ամէն։ Եւ որ յիշէ յիշեալ լիցի ինքն ի Տեառնէ Աստուծոյ մերոյ. ամէն։ Դարձեալ աղաչեմ զձեզ քահանայք, յիշեսցիք ի մաքրափայլ աղաւթս ձեր զմըշեցի Աստուածատուր վարպետն իմ, որ բազում ողոքանով ուսուց ինձ. Աստուած իւր փոխանակ վարձս հատուցան(է) ի միւսանգամ գալս (տ)եան իւրոյ. ամէն։ Դարձեալ կրկին աղաչեմ զձեզ յիշել ի Քրիստոս զտառապեալ յանցաւոր գըծողս սորա Գրիգոր քահանայն, որ անուամ(բ) գոչիմ եւ ոչ գործով վասն ծովացեալ մեղաց իմոց։ Գրեցաւ սա ի լաւ եւ ընդիր աւրինակէ որ կոչի Խըլկեցի. ի հայրապետութեան Սըսոյ տէր Խաչատուր կաթողիկոսին, եւ ի յառաջնորդութեան սուրբ ուխտիս տէր Անտոն եպիսկոպոս(ի)ն, ի թագաւորութեան սուլթան Մուրատին տաճկաց, արաւ Ասախ զքրիստոնէ ազգին, զՏուլպանդ ի գլխունս առին եւ շափխայ դրին. փառք ներողութեանն Աստուծոյ։ Ազաչեմ զձեզ յիշեսցիք ի յաղաւթս ձեր զըստացող սորայ (կը սկսի նոր բոլորգրով) զԱրտիմն, որ էառ իւրն հաւրն հոգ(ւ)ոյն տաւնական յիշատակ, որ է հանգուցեալ առ Քրիստոս, եւ իւր որդւոցն Արտիմին եւ Խաչերին եւ Ծերուկին եւ Տատուրին, եւ կողակցին Լուսին եւ Մարգիտին, եւ դստերին մեծ Խաթունին եւ Խութլուին եւ յԱւագտիկին, Աստուած իւրեանց փոխարէն վարձս հատուցանէ առ Քրիստոս. ամէն։ Դարձեալ աղաչեմ ձեզ ով մանկունկ սուրբ եկեղեցւոյ, յիշեցէք ի յաղօթս ձեր զպարոն Արտիմն եւ զիւր կողակիցն զՎարտէհատն եւ զորդին Թորոսն եւ զԱնանիայն եւ զԱզարիայն եւ զԹորոսին կողակիցն Շամխաթունին եւ զիւր հաւասար զկենդանիսն եւ զննջեցեալսն. ամէն։ Եւ զԱրտիմն դստերին Չնարին եւ Կլուլին, եւ զԽաչերին կողակցին մեծ Խաթունին եւ Ծերուկին կողակցին Մարիամին, եւ Տատուրին կողակցին Սիրին եւ Վարդէհատին դստերին որ է փոխեալ առ Քրիստոս Կըլուկին եւ Ծաղկան եւ Պուլին եւ Պախատունին եւ իւրեանց հաւասար ննջեցելոց մեծի եւ փոքու. Աստուած իւրեանց փոխարէն վարձս հատուցանէ ի միւսանգամ (գալստեանն) Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. ամէն։ Գրոցս ով տաւի առնէ եւ (յ)ընդան(ե)աց կամ (յ)աւտարաց» (երկու տող ջնջուած)։ (Աւելի ուշ դարու՝ շարունակուած է յիշատակարանը հետեւեալ կերպով). «Աղաչեմ ձեզ յիշեցէք ի յաղօթս ձեր զտէր Թորոսն քահանայն եւ զտէր Կարապետն, որ յայժմ ժամանակիս էին. Աստուած, իւրեանց հոգւոյն ողորմեա։ Ով քահանայք եւ սարգաւակ(ու)ն(ք), ի կարդալն մի՛ խնայէ(ք) եւ առանց դաս(տա)րակի մի՛ բռնէք եւ խընամով պահեցէք, եւ վարձս յԱստուծոյ առնուք. ամէն։ Զորդին զԽաչերին, զԳրիգորին ի յաղաւթս ձեր յիշեսցիք. ամէն»։ 2. Այս եւ յաջորդ յիշատակարանները (§§ 2-4) գրիչին կողմէ են. Թղ. 150ա. «Փառք հրաշալի Յարութեան քո Տէր, եւ անբաւ մարդասիրութեանդ, որ արժանի արարեր զմեղուցեալ ծառայս անպիտան Գրիգոր սուտանուն քահանայ, հասանիլ ի սուրբ Յարութիւնս, եւ այժմ աղաչեմ զան(պիտանս) յիշեա Տէրդ իմ, զի ներեսցես ինձ եւ յաւարտ հասուսցես զիս քո կամօքդ եւ գթութեամբդ եւ մարդասէր ողորմութեամբդ ամէն։ Ի թվ. ՌԼ( = 1581)»։ 3. Թղ. 197բ. «Զմեղուցեալ եւ զանարժան գծողս Գրիգոր սուտանուն քահանայ, որ անուամբ գոչիմ եւ ոչ գործով, աղաչեմ յիշել ի Տէր միով ողորմեայիւ. եւ որ առատն է ի տուրս բարեաց՝ ձեզ եւ մեզ հասարակ ողորմեսցի. ամէն» 4. Թղ. 247բ. «Սուրբ Խաչ ինձ աւդնեայ, եւ չարեաց փրկեայ որ է սատանայ»։ 5. 1657ին գրուած է հետեւեալ յիշատակարանը. Թղ. 370բ. «Դարձեալ Աստուած աւրհնէ զտէր Վարդան, եւ զիւր կողայկից զՄանանայ իրիցկին, եւ զհա(յ)ր Նորհատն եւ զմայրն Ուտսիան եւ ամենայն յայրեան մերձաւորքն իմ, որ ըստացաք զշարակնոցս հալալ ընչից մերոց, Աստուած աւրհնէ զիւր որդիքն զՅովհաննէսն, զՊողոսն, զՆորհատն եւ զդուստրն իմ յԵղիսայբէդն, զՍառայն եւ զկողակիցն իմ զՍուլթան։ Գրեցաւ վերջին յիշատակարանս թվին. ՌՃԶ( = 1657)» 6. 1729-1738ի ժամանակամիջոցին գըրուած է նոտր գրով հետեւեալր. Թղ. 371ա. «Թվին ՌՃՀԸին ( = 1729) ես մհցի ( = մահդեսի) Գարրիէլըս սուրբ Երուսաղէմ գնացի տնովըս ծրայզատիք տէի, կայցայք, ղորտ զատիք եղաւ. Աստուած ամէն հավատացելոց նասիպ անէյ որ երդայն յայնպէս զատին տեսնու։ Յայս շարական ի հորըս անուըն տէր Յունան է են( = եւ) կարդացեր է թվին ՌՃԺին( = 1665), ես կարդացի թվին ՌՃԽԷին ( = 1698), ես այլ եղայ ծղ( = 56) ամաց, գրեցի յայս թվին ՌՃՁէ( = 1738), բետիրվարի իբ( = 22)ին. յիշեցէք Հայր մեղայիւ, յիշեցի Տէրն մեր Յիսուս Քրիստոս զինքն յիշէ իւր միւսանգամ գալստեանն ամէն. Հայր մեր որ։ Սուրբ Երուսաղէմա(յ) հայրայպետըն տեառն Գրիգոր աստուաբանութեան վարդայպետին ժամանակին շատ որհնէքի առի, Աստուած ամէնուտ ալ մայսնայկից անէ»։

Informations

1834ին մտած է մատենադարանիս մէջ։ Մատեանս է Շարակնոց, որ կը բովանդակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 3ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնին) անվերնագիր (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 1, 3-4)։ 2. Թղ. 13ա. «Կանովն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-14։ Յայտնութեան առաջին օրուան Օրհնութեան մէջ կայ յաւելուած տուն մը. «Եւդար ի մըսուր խոստովանեալ թագաւոր. արդարութեան ...»։ 3. Թղ. 34ա. «Մեծացու(ս)ցէք Յարու թեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի» (հմմտ. ԺԴ. Շրկ. § 6) 4. Թղ. 38բ. «Կանովն Տեառնընդառաջին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 5. Թղ. 41ա. «Կանովն Անտովն(ի) անապատաւորի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25։ Ս. Անտոնի կանոնին կը յաջորդէ «Շարական եւթն խոտաճարակացն» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 79)։ Եօթանասուն երկու Առաքելոց կանոնէն առաջ կայ «Ի յանսահման ծովէն» շարականը (հմմտ. Բ. Շրկ. § 80), իսկ Յովնան մարգարէի կանոնին կը յաջորդէ «Շարական սրբոյն Սարգսի զաւրավարին» 6. Թղ. 67ա. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիրակէին աղուհացիցն, Տեառն Ներսէսի ասացեալ» (Հմմտ. ԺԸ. Շրկ. § 3)։ 7. Թղ. 123բ. «Կանովն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 8. Թղ. 125բ. «Կանովն Գալստեան Տեառըն յԵրուսաղէմ» (հմմտ. Ը. Շրկ. § 15)։ 9. Թղ. 128ա. «Կանովն երկրորդ Ծաղկազարդին» (հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 22-23)։ 10. Թղ. 151ա. (Կանոն Պասէքին) անվերնագիր» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-137)։ 11. Թղ. 198ա. «Կանովն Պենդակոստէին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144)։ 12. Թղ. 210ա. «Կանովն ծնրնդեան Յոլոնու Մկրտչին» (Հմմտ. և. երկ. 3ջ 14Ե13. Թղ. 228բ. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (Հմմտ. Ա. 6րկ. § 153)։ 14. Թղ. 230բ. «Կանովն Վարդավառին, (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 15. Թղ. 236բ. «Կանովն Շողակաթին». Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 157-160։ Վերափոխման Բ. օրուան կանոնը սկսելէ առաջ ունի «Կիրակոս վարդապետին ասացեալ է զանձինս ի սուրբ Աստուածածնին կուսին. ԴԿ. Արեւելք գերարփին»։ 16. Թղ. 248ա. «Կանովն Նաւակատեաց սուրբ Խաչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-169։ Կանոն Գիւտ Խաչին՝ հմմտ. Թ. Շրկ. § 35։ 17. Թղ. 264ա. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-185։ Սուրբերու շարականներու միջանկեալ տեղ գրաւած են Նիկողայոսի, Կիւրղի Երուսաղեմայ եւ Սինասայ շարականները։ 18. Թղ. 290բ. «Երգ առաջի աւուր ... Նորաստեղծեալ» եւն. (հմմտ. Ա. Շրկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 19. Թղ. 296ա. «Երգ արեւագալի» եւն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 197-199. Արեւագալի երգերուն կը յաջորդեն իւրաքանչիւրին յորդորակը (հմմտ. ԻԴ. Շրկ. § 89)։ Ձեռագրիս մէջ առաջին անգամ կը հանդիպինք «Երգ երեկոյ (եա)ն ժամու, խաղաղական. Շնորհեա մեզ Տէր ի գիշերի զերկնային զխաղաղութիւն քո»։ 20. Թղ. 301բ. «Կանովն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսաց»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207. կը պակսի միայն ԳԿ. «տ. Նահատակք յաղթող քաջ»։ Նկատելի է նաեւ ԱՁ Համբարձին «Սուրբ ես Տէր զաւրութեանց ... Լոյս որ յառաջ քան» լուսանցքին վրայ նշանակուած է իբր «եր. կրկմտի»։ Ցարդ առաջին Շարակնոցն է որ այս շարականը կը յատկացնէ իբր կիրակամտի շարական։ «Սուրբ ես Տէր»ին անմիջապէս կը յաջորդէ կիրակամտի պարականոն Համբարձին «եր. ստեղ. կիրակամտի. Անըսկիզբն Աստուած համապայծառ»։ 21. Թղ. 322ա. «Կանովն համաւրէն ամենայն նընջեցելոց ի Քրիստոս» (հմմտ. ԻԴ. Երկ. § 21)։ 22. Թղ. 342բ. «Երգ պաշտման նընջեցելոցն, ԴԿ. Աստուած անեղ անժամանակ» (Հմմտ. է. Շրկ. § 68)։ 23. Թղ. 347բ. «Շարական հանդերձ զգենլոյ պատարագի. Խորհուրդ խորին»։ 24. Թղ. 348ա. «Շարական խնկարկութեան պատարագին ասայ. Յայս (յ)արկ նուիրանաց»։ 25. Թղ. 349ա. «Աւրհնութեներ Յարութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի» (հմմտ. և. Երկ. §§ 216-223)։

Content