4911052ՌԽԵ ( = 1596)։
բոլորգիր։
25, որոնցմէ ա, բ, գ, ժբ, իգ՝ ունին 12 թղ., իսկ մնացածները իւրաքանչիւրը 16 թղ.։
թուղթ։
փայտեայ կաշեպատ, դրոշմազարդուած, գոցելու զոյգ ականջները ինկած են. ներքին կողմէն հասարակ լաթով մը պատուած են։
լաւ եւ անթերի, ձեռագրին սկիզբը կան 3 թուղթ՝ որ աւելցուած են հաւանաբար կազմը զօրացնելու համար. ձեռագիրը շատ գործածուած ըլլալով՝ կողմնակի արտաքին լուսանցքները սեւցած են եւ շատ տեղեր թղթիկներով ամրացած. Թղ. 235ը պատռած է եւ հազիւ պատառիկ մը մնացած է։
Սարնիւան սարկաւագ։
չունի։
գրեթէ ամէն կանոնի առաջին գիրը, վարդագոյն, կապոյտ, կարմիր գոյներով, բոլորն ալ ընտիր եւ ճաշակաւոր։
կարմիր են։
շատ ստէպ, զարդագիրերու գոյնով, բոլորն ալ յաջող ն. վարժ ձեռքի արդիւնք։
չկան։
Թղ. 1ա, 140ա։
Թղ. 10ա, 57ա, 110բ, 193ա, 252բ, 320բ, 344ա, 372բ։
կարմիր, նոյնպէս շարականներու առաչին տողը։
Թղ. 139բ, ուր անվարժ ձեռք մը խաղալով աղտոտած է, զանազան գիրեր գրելով։
1. Թղ. 393բ. «Փառք եւ պատիւ Հաւրն էական, որ է անեղ եւ անվաղճան, եւ միածնի Որդոյ ծնընդեան, եւ փառակից Հոգոյ բըրղման։ Երեք անձնեայ աստուածութեան, եւ միակամ իշխանութեան անցնեալն այժ(մ)ոյս եւ յապագայն եւ անզըրաւ միշտ յաւիտեան։ Աւարտեցաւ գիրգըս բարի, որ շարակունք սայ անուանի, լաւ եւ ընդիր աւրինակի, ճըշմարտաբան սա Խըլկցի։ Ըստեփանոսըս Թոխաթցի, ունայնացեալ ի գործ բարի, ըզշարակնոցըս գրեցի, ձեռաւք իմովք մեղսամածի։ Մայրաքաղաքս այս Թոխաթի, որ Կոմանու խիստ է մաւտի (յ)որում տապան է Յոհաննու Ոսկեբերան վարդապետի։ Թաղիս անունն տաճիկ բառիւ, Մահմատէնիպ վերաձայնի, եւ տաճարիս այս նազելի, սուրբ Քառասունք սա անվանի։ Ի թվականիս Ռ ամի, ԽԵ աւելորդի ( = 1596)։ մայիսի ա( = 1) աւր շաբաթի, ազատեցայ յինըն ժամի։ Իշխանութեանն Իսմայելի, խան Մահամատ թագաւորի, հայրապետին մեր տէր Դաւթի պատրիարդին տէր Տիրտտրի։ Այլ եւ տեղացս առաջնորդի եպիսկոպոս տէր Ղազարի, թեմակալին տէր Սարգիսի, որ ի խաչ թաղըն նըստի։ Ըստացողիս շարակնոցի, Ձաքարիա խաւճայ ասի, իմաստութեամբ է սայ ի լի, գիտուն հաշւի եւ հիսապի։ Նըման է սա Սողոմոնի, եւ ի նորումս Անյաղթ Դաւթի. Անանիայ Շիրակացի, ւԱնդրիասայ համարողի։ Մէջ խաւճ անուն սա անուանի, գործաւքըն սուրբ ւառաքինի, ամե(նե)ցուն սա պիտանի, թէ աղքատաց թէ հարըստի։ Աստուած ըզսայ աւրհնէ յերկրի, անփորձ կենայ ի յաշխարհի եւ յետ աստեացս ամենայնի արքայութեան լինի որդի։ Եւ զաւակին իւր բաղձալի, Սարճիւան սարկաւագի, պայծառ կենայ մէջ ամենի, հասնի ի կարգ քահանայի։ Ըզշարակնոցս վայլէ յոգի, նման Սահակայ եւ Մեսրոպի լինի հմուտ ամէն բանի, որպէս զորդիսն Լուսաւորչի։ Եւ ծընաւղաց իւր բաղձալի, Զաքարէի եւ Մանանտի, եւ մեծ պապուն Թադէոսի, եւ իւր կընոջըն Խանտուտի։ Եւ մանաւանտ զսա վարժողի, տէր Կիրակոս քահանայի, գործաւքըն սուրբ ւառաքինի, եւ կամեցաւղ շարակնոցիս։ Եւ այլ զարմից եւ զաւակի, արեանառու մերձաւորի, ննջեցելոց եւ կենդանի, ամենեցուն Տէրն ողորմի։ Լոկ Ստեփանոս զսա գըծաւղի, յետնորդ ամէն քահանայի ոտից ձեր հող կոխեալ փոչի, ւամէն բանէ եղուկելի։ Եւ ծնաւղաց իմոց բարի, Սարգիս անուն եւ Ճանփաշի, եղբաւրն իմ քաջ տէր Յակոբի, գըրոց հըմուտ Քարտուղղարի։ Ով հանդիպողք շարակնոցիս, չի մեղադրէք շատ զըրուցիս, կարդացողաց եւ գըծողիս, Հայր մեր որ յերկինս սուրբ եղիցի, անուն քո եկեսցէ արք.»։ 2. Թղ. 116ա. «Յիշեցէք ի Քրիստոս զԹողարցի Ստեփանոս գրչակս»։ 3. Թղ. 320ա. «Ով սուրբ հանդիպողք շարակնոցիս, յիշեցէք զՍտեփանոս երէց Թոխաթցի»։ 4. Թղ. 139ա. Ուշ դարու բոլորգրով. «Յիշատակ է շարակնոցս յԵւդոկիոյ սուրբ Քառասուն մանկանց եկեղեցւոյն։ Արդ այսուհետեւ մի՛ ոք իշխեսցէ հանել զսա ի դրանէ սուրբ եկեղեցւոյս, ոչ քահանայ, ոչ կարգաւոր, ոչ իշխան եւ ոչ ժողովուրդ՝ չունի հրաման. եւ ով ոք յանդգնի կամ գողանայ կամ ծախէ կամ գրաւէ, այնպիսի(ք)ն Կայենի եւ Յուդայի եւ խաչահանուացն մեղացն մասնակիցին լիցին, եւ եւս գ( = 3) սուրբ ժողովոյն նզովեալ եղիցի. հ(7), երկինք եւ երկիր եւ թ( = 9) դաս հրեշտակք եւ ամենայն սուրբք՝ վկայ լիցին. խնամով պահողն օրհնեալ լիցի. ամէն»։ 5. Թղ. 192բ. Նոտր գրով կը կրկնուի նախորդ ըսուածը, փոքրիկ տարբերակներով. «Յիշատակ է շարակնոցս սուրբ Քառասնից եկեղեցւոյն։ Արդ այսուհետեւ մի ոք հանցէ զսա ի դրանէ սուրբ եկեղեցւոյս, ոչ առաջնորդ, ոչ եպիսկոպոս, ոչ վարդապետ, ոչ կարգաւոր, ոչ քահանայ, ոչ իշխան, ոչ ամենայն ժողովուրդ. եւ ով ոք յանդգնի եւ Աստուած ուրանայ կամ գողանայ կամ ծախէ կամ գրաւէ կամ եկեղեցւոյս ի դուրս հանէ, այնպիսի մարդն Կայենի եւ Յուդայի եւ խաչահանուացն եւ անարժան սրբութիւն առնողացն մեղացն մասնակից եւ պատժակից լիցի, եւ զսուրբ գ( = 3) ժողովոցն նզովիւքն նզովեալ լիցի. եւ ով ոք զայս բանս անարգէ կամ պարսաւէ, ղօղանչելով թէ գըծողն եւ լսօղն եւ ասողն զուր ասեր է, այնպիսին լուիցէ ի Տեառնէ եթէ որ զբանն իմ անարգէ զիս անարգէ, եւ որ զիս անարգէ՝ զառաքիչն իմ անարգէ. եւ խնամով պահողն օրհնեալ լիցի. եւ ասասցեն Հրեշտակ եւ մարդիկ եղիցի, եղիցի»։
1836ին դրկուած է Պոլիսէն։ Մատեանս է Շարակնոց, կը բովանդակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 1ա. (Կանոն ծննդեան ԱստուաՏող) ասվերնագիր (հոմտ և, սրե, Հե. 2. Թղ. 10ա. «Կանովն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-15)։ 3. Թղ. 32ա. «Կանովն Տեառնընդառաջին» (Հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 4. Թղ. 35ա. «Կանովն Անտոնի անապատականի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-24։ Թէոդոս թագաւորի կանոնը իբր Մեծացուսցէ նշած է «Երանելի աստուածասէր սուրբ դշ.», իսկ «Որ գերագոյն քան զբնութիւնս» շարականին իբր խորագիր ունի՝ «Շարական Տրդատայ» (հմմտ. ԺԲ. Շրկ. §§ 9-10)։ Պետրոս-Պօղոսի կանոնին իբր Մեծացուսցէ նշանակուած է «Աստուածածին գերագոյն»։ Համօրէն Առաքելոց Մեծացուսցէ նշանակուած է «Այսաւր ը նոր ժողովուրդ». իսկ նոյն կանոնին կը յաջորդէ «Ի յանսահման ծովէն» շարականը։ Եօթանասուն երկու Առաքելոց կանոնը հմմտ. Է. Շրկ. § 15։ Յովնան մարգարէի կանոնին փոխարէն Շարակնոցս ունի «Շարական սրբոյն Սարգսի վօրավարին։ Ամենասուրբ Երրորդութեան»։ 5. Թղ. 57ա. «Կանոն Բուն Բարեկենդանին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-78. Քառասնորդաց Առաջին կիրակիի կանոնը իբր Մեծացուսցէ ունի՝ «Յանճառ փառաց». իսկ երկրորդ կիրակին՝ «Ուրախ լեր Աստուածածին»։ Ս. Գրիգոր Լուսաւորչի կանոնը սկիզբը ունի նաեւ «Անձինք սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին, Յովհաննէս Պյուզ վարդապետի ասացեալ. Այսաւր զուարճացեալ ցնծայ»։ 6. Թղ. 110բ. «Կանոն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 7. Թղ. 113ա. «Կանովն Գալըստեան Տեառն (յյԵրուսաղէմ» (Հմմտ. Ը. Շրկ. 3 8. Թղ. 115ա. «Կանովն Ծաղկազարդին, (հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 22-23)։ 9. Թղ. 140ա. (Կանոն Պասէքին) (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-137)։ 10. Թղ. 193ա. «Կանոն Պենտակոստէին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144)։ 11. Թղ. 207ա. «Կանովն Յովաննու ծննդեանն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 145-152։ Որդւոց եւ Թոռանց կանոնը իբր Մեծացուսցէ նշած է «Ով գերահրաշ ծաղիկ»։ Ներսէս հայրապետի կանոնը՝ հմմտ. Բ Շրկ. § 77։ 12. Թղ. 230ա. «Կանոն Տապանակին, (հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 13. Թղ. 232ա. «Կանոն Վարդավառին, (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 14. Թղ. 239ա. «Կանոն Շողակաթին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 157-160։ Վերափոխման Գ. օրուան կանոնին կը յաջորդէ «Արեւելը գերարփին» Կիրակոս վրդ. երդնկացիր 15. Թղ. 252բ. «Կանոն Նաւակատեաց սուրբ Խաչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-170, Խաչի Գ. օրուան կանոնին վրայ կ'աւելցնէ «մ. Մայր լուսոյ. Քերովբէից. Քեւ բաց». իսկ Է. օրուան վրայ՝ «Մայր լուսոյ Սար»։ 16. Թղ. 271ա. «Կանոն սրբոց Մարգարէիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195։ Մարգարէից Ա. կանոնին համար կը նշէ իբր Մեծացուսցէ «Որ ի բարձրութիւնս», իսկ Բ. կանոնին համար՝ «Զքեզ երեւեալ դուռն»։ - Հրեշտակապետաց կանոնին կը նշանակէ «Մայր եւ կոյս աղախին Քրիստոսի», իսկ Հայրապետաց կանոնին՝ «Անըսկիզբն» ՄեծացուսՍուրբերու շարականներու շարքին՝ հետեւեալները տեղաւորուած են. Նիկողայոսի, Կիւրղի հայրապետի, Մինասայ, Եօթն խոտաճարակացն, ինչպէս նաեւ «Խորհուրդ խորին» եւ «Յայս յարկ» երգերը։ 17. Թղ. 307բ. «Երգ առաջի աւուր միաշաբաթին ... Նորաստեղծեալ» եւն. (հմմտ. Ա. Շրկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 18. Թղ. 313բ. «Երգ արեւագալին»։ Հմմտ. ԼԴ. Շրկ. § 85. ծանօթութեամբ, հետեւեալ տարբերութիւններով. «գշ. Անճառ խորհրդոցն»ի վրայ կ'աւելնան «Ի յանապատէ քարոզ մաքուր... Առաւաւտ խաղաղարար». «եշ. Ի Հոգոյն»ի վրայ՝ «Առաքեալըք (լուսանցքի վրայ՝ Աշակերտ) Քրիստոսի Որդւոյն միածնի». իսկ շբ. օրը հետեւեալն ունի «շբ. Անկեալ երկիր պագանեմք ... Ով քառաթեւեան նշան... Առաջնորդ կենաց մարդկան» 19. Թղ. 320բ. «Կանոն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսաց»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207. ԱՉ. Համբարձին «Սուրբ ես տէր» լուսանցքի վրայ նշանակուած է իբր «Կիրակամտի»։ 20. Թղ. 344ա. «Կանոն համաւրէն ննջեցելոց ի Քրիստոս» (հմմտ. ԻԹ. Շրկ. § 19)։ 21. Թղ. 365բ. «Երգ Տեառն Ներսեսի ասացեալ յաղագս ննջեցելոց. Աստուած անեղ անժամանակ»։ 22. Թղ. 371ա. «Ողբ ի վերայ ննջեցելոց. ԴԿ. Ես ասացի»։ 23. Թղ. 372բ. «Աւրհնութեներ Յարութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223)։