483

ՇԱՐԱԿԱՆ ԻԷ

ՌԻԷ = 1578 - ՌԻԷ = 1578

ID

Number

483

Old record number

1051

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԻԷ

Start date

ՌԻԷ = 1578

End date

ՌԻԷ = 1578

Date details

ՌԻԷ( = 1578)։

Copy place

«Ի յերկիրս Գերմանիկոյ, ի գիւղաքաղաքս ի նռնաւս»։

Reference

Type

Number of pages

384

Dimension

9,2x11,9 (8,9x 12)

Layout

միասիւն (5,5x8)։

Writing details

բոլորգիր, մանր եւ նուրբ։

Codicology

33, որոնցմէ ա ունի 8 թղ., բ՝ 10 թղ., ժբ՝ 11 թղ., լգ՝ 5 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 12 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ շատ ընտիր, մագաղաթանման։

Number of lines

21։

Binding

փայտեայ կաշեպատ, դրոշմազարդուած. կռնակի կողմը չորութենէ ճաթած է եւ առաջին կողքը բաժնուած է, միացած կը մնայ կազմին թելերով. ունի նաեւ զոյգ գոցելու ականջներ՝ ընտիր մետաղներով։

State of preservation

շատ լաւ, միայն թէ առաջին կողքը րաժնուելու վտանգին մէջ է, մէկ կամ աւելի թուղթեր ինկած են ընդ մէջ Թղ. 8-9, 18-19, 137-138։ Շատ ընտիր շարակնոց մըն է, անթիւ զարդերով նոխացած, կատարեալ գլուխ գործոց մը կարելի է նկատել. իւրաքանչիւր կանոն ունի իր մանրանկարները, շատ ստէպ լուսանցազարդերու ձեւով. կանոնին համաձայն գծուած են նկարները, հայրապետներու, թագաւորներու, մարտիրոսներու կամ առաքեալներու. (մանրամասնութիւնները տե՛ս իւրաքանչիւր անունին ներքեւ)։

Copyist

Մարգար քահանայ։

Owner

անյայտ։

Commanditaire

Illuminator

անյայտ, գուցէ գրիչը։

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

առջեւն ու ետեւր երկուքի ծալուած սպիտակ մագաղաթներ, որոնց վրայ ոչ մէկ գրութիւն կայ։

Lettrines

բազմաթիւ, ամէն կանոնի առաջին գիրը, կենդանակերպ կամ թոչնագիր, բոլորն ալ բազմագոյն։

Initials

ոսկետառ են։

Marginal illuminations

ձեռագիրը ունի լայն լուսանցքներ, արտաքինը բաժնուած է երկու մասի՝ կարմիր գիծով մը, ներքինն ալ մէկ մասի. գրեթէ ամէն թուղթ ունի իր լուսանցազարդը, գեղեցկութեամբ մէկը միւսէն գերազանց. հոս կը յիշենք միայն գլխաւորները՝ որոնք կը ներկայացնեն սուրբերու նկարներ. 11ա, 26ա, 33ա, 34բ, 36բ, 38ա, 40ա, 44բ, 50ա, 52ա, 65բ, 83բ, 93բ, 137բ, 144ա, 199բ, 206բ, 211ա, 213բ, 262ա, 265բ, 267բ, 271բ, 273բ, 277ա-279ա, 281ա, 282ա, 284բ, 285բ, 286ա։

Images

16 հատ, որոնք ամէնքն ալ շատ ընտիր եւ նուրբ աշխատութիւններ են. Թղ. 1բ (Ս. Յովակիմ ե։ ն. Աննա), 8ա (Աստուածամօր աւետումը), 23բ (Յիսուսի մկրտութիւնը), 108բ (Ղազարու յարութիւնը), 111բ (Յիսուսի մուտքը Երուսաղէմ), 115բ (Ադամ ես Եւա), 121բ (Ոտնլուայ), 124բ (Յիսուսի խաչելութիւնը), 135բ (Յիսուսի թաղումը), 174ա (Յիսուսի Համբարձումը), 180բ (Հոգեգալուստ), 223ա (Այլակերպութիւն), 235բ (Աստուածամօր նինջը), 243բ (Ս. խաչը), 288բ, 289ա (Ղեւոնդեանց նահատակութիւնը)։

Canon tables 1

Թղ. 2ա, 138ա, 187ա, 244ա։

Canon tables 2

Թղ. 9ա, 53ա, 109ա, 331ա, 360ա։

Title text

կարմիր են. սակայն իւրաքանչիւր կանոնի առաջին տողը ոսկետառ է, երկրորդ տողը մութ կարմիր, երրորդ տողը խորագրին գոյնով։

Blank pages

բացի պահպանակներէն՝ Թղ. 1ա, 383ա-384բ։

Colophon

1. Թղ. 382ա. «Փառք համագոյ, անբաժանելի եւ միաստուածութեանն, Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։ Ի ծագմանէ բանին Աստուծոյ լուսաւորեալք եւ ի շնորհաբաշխ Հոգւոյն սրբոյ մաքրազարդեալք, ի մերոյ պետաց ի հոգեկիր արանց, ի հայկազ(ե)ան սեռից, յուղղափառ հայրապետաց եւ աստուածաբան վարդապետաց, ներհմտացեալ կրթական վերծանութեամբ, քաջ ոլորակ բաժանմամբ ձայնից երաժշտականաց, վիպասան չափաբանութեամբ բոլոր տար(ւ)ոյն, ըստ հոլովման մեծ արուսեկին, յաղագս տէրունական տաւնից եւ ամենայն սրբոց, ի պահս ապաշխարութեան եւ ի հանգիստ նընջեցելոցն ի Քրիստոս. եղանակեցին երգ աւրհնութեան ի պայծառութիւն տաւնից եւ ի պատիւ փառացն Աստուծոյ, ի համաձայնութիւն հրեշտակաց, եւ ի մասնակցութիւն սըրբոց եւ ի հրձուանս եկեղեցական դասուց. ամէն։ Արդ կատարեալ գրեցաւ սա մեծահանդէս եւ հոգելից տառից ի շրջագայութեան հայկազ(ե)ան տումարիս ՌԻԷ( = 1578) թվականի, ի դառն եւ յանբարի եւ վշտաշատ ժամանակի, որ երերուն եւ տատանել կա(յ) ազգս քրիստոնէից ի ձեռն այլազգաց եւ յանիրաւ պահանջողաց։ Գրեալ ձեռամբ յոգնամեղ եւ անարհեստ եւ փծուն գրչի Մարգար քահանայի, որ զանունս ունիմ միայն քահանայի եւ ոչ գործս ի բարի, ի լաւ եւ յընտիր աւրինակէ Սըսոյ, առաջի վարժապետին եւ քաջ քարտուղարին Գրիգորի, մականուն Խուլ կոչեցելոյ, ի յերկիրս Գերմանիկոյ, ի գիւղաքաղաքս ի Ֆրնաւս, ընդ հովանեաւ սուրբ Աստուածածնիս եւ ...։ (մնացածը ինկած է)։ 2. Թղ. 108ա. «Զմեղաւոր Մարգար երէցս յիշեցէք ի յաղաւթս ձեր եւ Աստուած ողորմի ասացէք իւր ծնաւղացն, եւ Աստուած զձեզ յիշէ. ամէն։ Թվ. ՌԻԷ( = 1578)»։ 3. Թղ. 235ա. «Աղաչեմ զձեզ, ով մանկունք, որք հանդիպիք այսմ տառիս, յիշման արժանի արարէք դեղկելիս եւ զծնաւղսն իմոյ գրչիս»։

Informations

Հ. Գարեգին Զարբհանալեան բերած է Պոլիսէն։ Մատեանս է Շարակնոց, կը բովանդակէ հետեւեալ կանոնները։ 1. Թղ. 2ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնին) անվերնագիր (հմմտ. Ա. Շրկ. §8 2. Թղ. 7բ. «Կանոն աւետեաց Աստուածածնին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 4. թուղթ ինկած ըլլալով՝ մնացած է միայն Օրհնութեան առաջին 3. Թղ. 9ա. «Կանովն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-15. Յայտնութեան Ա. օրուան Օրհնութիւնը ունի յաւելուած մը «Խանձարրաւք պատեցար ... Գնացեալ յԵ գիպտոս» եւն., նաեւ իբր Մեծացուսցէ նշանակուած է «Ուրախացիր Աստուածածին վերաւրհնեալդ»։ 4. Թղ. 30բ. «Կանովն Տեառնընդառաջին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 5. Թղ. 33ա. «Կանովն Անտովնի անապատականին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25։ Կանոն համօրէն Առաքելոցի կը հետեւի «Ի յանսահման ծովէն» շարականը, իսկ Եօթանասուն երկու Առաքելոց կանոնի Մանկունքը՝ ունի յաւելեալ չորրորդ տուն մը (հմմտ. Է. Շրկ. § 11)։ Յովնանու մարգարէի կանոնին կը հետեւի՝ Սարգսի զօրավարի կանոնը (հմմտ. ժ. Շրկ. § 14)։ 6. Թղ. 53ա. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիրակէի աղուհացիցն, Տեառն Ներսէսի ասացեալ» (հմմտ. ԺԴ. Շրկ. § 16)։ 7. Թղ. 109ա. «Կանովն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 8. Թղ. 111ա. «Կանովն Գալըստեան Տեառն յԵրուսաղէմ» (հմմտ. Ը. Շրկ. § 15)։ 9. Թղ. 113բ. «Կանովն երկրորդ Ծաղկազարդին» (հմմտ. ԺԴ. Շրկ. § 16)։ 10. Թղ. 115ա. «Կանովն Մեծի Երկուշաբաթին» (հմմտ. Դ. Շրկ. § 15)։ 11. Թղ. 137բ. «Ճաշոյ Գովեայք յինանցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 88)։ 12. Թղ. 138ա. (Կանոն Պասէքին) ան. վերնագիր (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-137)։ 13. Թղ. 187ա. «Կանովն Պենտակոստէին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144)։ 14. Թղ. 199բ. «Կանովն ծնընդեանն Յովհաննու»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 145-152։ Յովհաննու ծննդեան կանոնը իբր Մեծացուսցէ ունի «Որ ի յամսեան վեցերորդի առաքեցաւ»։ Որդւոց եւ թոռանց կանոնը իբր Մեծացուսցէ նշանակած է «Ով գերահրաշ ծաղիկ», որ չէ խազագրուած։ Ս. Ներսէս հայրապետի կանոնը հմմտ. Բ. Շրկ. § 77։ Հռիփսիմեանց կանոնին մէջ «Յիշատակ Քրիստոսի» Մանկունքին կը յաջորդէ «Անըսկիզբըն բանն Աստուած» ւարականը։ 15. Թղ. 220բ. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 16. Թղ. 222բ. «Կանովն Վարդավառին, (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 17. Թղ. 229. «Կանովն Շողակաթին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 157-160։ Վերափոխման առաջին օրուան կանոնը սկսելէ առաջ ունի «Անձինք սուրբ վարդապետէ. Արեւելք գերարփին»։ 18. Թղ. 244ա. «Կանովն Նաւակատեաց սուրբ Խաչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-170։ Գիւտ Խաչի կանոնը հմմտ. Թ. Շրկ. § 35։ 19. Թղ. 262ա. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195։ Ձեռագիրվ ունի հետեւեալ յաւելումները. Գրիգոր աստուածաբանի շարականին կը յաջորդէ Նիկողոսի եւ Կիւրեղ Երուսաղէմացիի շարականները (հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 76, 75), Ստեփանոս Ուլնեցիի կը հետեւի Մինասայ եւ Յովհաննու Երուսաղէմացիի շարականները (հմմտ. Է. Շրկ. §§ 59-60), իսկ Ղեւոնդեանց կանոնին կը յաջորդէ Եօթն խոտաճարակաց շարականը (հմմտ. Բ. Շրկ. § 79)։ 20. Թղ. 295բ. «Երգ Տեառն Ներսէսի Հայոց կաթողիկոսի, զոր ասացեալ է յաղագս միաշաբաթին առաջի աւուրն արարչութեանն եւ ի խորհուրդ Յարութեանն Քրիստոսի. ԴԿ. Նորաստեղծեալ» եւն. (Հմմտ. Ա. Շրկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 21. Թղ. 301բ. «Երգ արեւագալին» եւն։ (հմմտ. ԻԴ. Շրկ. § 19)։ 22. Թղ. 305ա. «Շարական սգեստաւորութիւն պատարագի»։ 23. Թղ. 306ա. «Շարական խնկարկութեան ի ժամ սուրբ պատարագի»։ 24. Թղ. 309ա. «Կանովն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսաց» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207)։ 25. Թղ. 311ա. «Կանովն համաւրէն ամենայն ննջեցելոց»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208-215. հետեւեալ տարբերակներով. աւելի ունի ԲԿ. «Սարսափելի որոտմամբ». կը պակսին ԳՁ. «Զքեզ աղաչեմք Տէր», ԴՁ. «Աւրհնաբանող ձայնիւ երգեմք» շարականները։ 26. Թղ. 353ա. «Տեառն Ներսէսի Հայոց կաթողիկոսի ասացեալ վասն թաղման ննջեցելոցն Քրիստոսի. ԴԿ. Աստուած անեղ անժամանակ» (հմմտ. Է. Շրկ. § 67)։ 27. Թղ. 359ա. «(Ողբ) Ես ասացի վերանալ յինէն» (հմմտ. ԺԱ. Շրկ. § 66)։ 28. Թղ. 360ա. «Աւհնութեներ Յարութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի»։ 29. Թղ. 381ա. «Շարական կիրակամտի համբարձի» (հմմտ. է. Շրկ. § 63)։ 30. Թղ. 381ա. «Շարական հանդերծ աւրհնելոյ հարսանեաց. ԴՁ. Խաչանիչ դրոշմամբ նըշանի»։

Content