484

ՇԱՐԱԿԱՆ ԻԸ

ՌԻԸ = 1579 - ՌԻԸ = 1579

ID

Number

484

Old record number

1193

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԻԸ

Start date

ՌԻԸ = 1579

End date

ՌԻԸ = 1579

Date details

ՌԻԸ( = 1579)։

Copy place

Սեբաստիա, Ճաննի գիւղ։

Reference

Type

Number of pages

302

Dimension

9,5x13,4 (9x 13,5)

Layout

միասիւն (6,4x9,5)։

Writing details

բոլորգիր, բաւական ընտիր։

Codicology

19, որոնցմէ ա՝ ունի 15 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 16 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

22։

Binding

փայտեայ կաշեպատ դրոշմազարդուած, գոցելու զոյգ ականջները ինկած են։

State of preservation

մաքուր եւ անթերի, ստորին լուսանցքները գործածուրենէ սեւցած են։

Copyist

Սերաս տացի Մինաս սարկաւագ։

Owner

Թորոս սարկաւագ եւ ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

եաւաՅարար գրիչը։

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

միայն ետեւի կողմը պատառիկ մը միջին երկաթագիրով, հաւանաբար աւետարանի հատուած մըն է։

Lettrines

միայն Թղ. 1ա բռչնագիր, միագոյն։

Initials

կարմիր, որոնց վրայ կայ արծաթեայ փոշի։

Marginal illuminations

Images

չկան։

Canon tables 1

Թղ. 1ա։-

Canon tables 2

Թղ. 25բ, 51բ, 79ա, 138բ, 163բ, 214ա, թէեւ նուրբ գրիչով, սակայն հեռու են արուեստի գործ մը ըլլալէ, կը պակսին գոյները եւ ընդեանուրին մէջ այնքան յաջող չեն։

Title text

կը պակսին։

Blank pages

Թղ. 1էն առաջ կայ թուղթ մը, իսկ Թղ. 302բ կատարուած են գրիչի փորձեր։

Colophon

1. Թղ. 287ա. «Փառք համագոյ եւ միասնական անբաժանելի սուրբ Երրորդութեանն, Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. Արդ գրեցաւ եղանակաւոր տառս աստուածային որ կոչի ձայնքաղ, ի լաւ եւ ի յընտիր աւրինակէ, ձեռամբ մեղաւք տրկար եւ ցըրուամիտ, խորհըրդակորոյս եւ անարժան Մինաս սարկօագիս, ի գաւառիս Սեբաստիոյ, ի գիւղս որ կոչի Ճանճի, ընդ հովանեաւ սուրբ Աստուածածնին եւ սրբոյն Յակոբայ եւ սրբոյն Սարգսի զինաւորին եւ սրբոյն Պաւղոսի առաքելոյն։ Բայց գրեցաւ սայ ի թւին հայոց Ռ եւ ի ԻԸ( = 1579), եւ ունի տարիս կենդանակերպ զխեցգետինն, քանզի յայսմ ամի եղեւ սով սաստիկ վասն ծովացեալ մեղաց մերոց, որ եկեալ Վազիր Փաշան, բազում եւ անթիւ զաւրաւք գնաց յարեւելս ի Շահաստան, վասն շինութեան Ղարսայ բերդին, եւ յոյժ նեղեցին եւ չարչարեցին զքրիստոնեայսն ի հարկապահանճութիւն։ եւ անդի ելեալ գերեցին զԵրեւանու գաւառն, եւ զանմեղ քրիստոնեայսն ի սուր եւ ի գերութիւն վարեցին, եւ ոմանց փախըստական լեալ ի լերինս եւ ի ծերբս վիմացն յուսալով ի խնամսն ԱսԻսկ ես յոգնամեղս Մինաս եւ պակասեալս ի զաւրութենէ անդամոց եւ մտաց, յերեսս անկեալ աղաչեմ զամենեսեանդ որք աւգտիք ի սմանէ, կամ ով ոք հայեսցի ի սայ յինչ պէտս եւ իցէ, չլինել մեղադիր խոշորութեան եւ սղալանաց գրոյս, այլ մասին բարեաց յիշատակի արժանի համարեսջիք զանարժան գծողս սորա եւ զուսուցողս իմ զՄարտիրոս քահանայ, եւ զմեծ մայրն մեր զՄուղալն, եւ զեղբայրն իմ զՄոգոսն, որ փոխեցան առ Քրիստոս, եւ զհամաւրէն հանգուցեալսն մեր, զոր ի սմա գրով տրամադրեցաք, որպէսզի ի ձեռն մաքուր եւ սուրբ աղաւթից ձերոց արժանի լիցուք հանդերձեալ բարեացն որ առ Տէր, եւ որ առատն է ի տուրս բարեաց, արգահ(ատ)եսցէ վասն ձեր յիշողացդ զմեզ, ով երկնագումար ջոկք եւ դասք լուսերամիցդ»։ 2. Թղ. 101ա. «Ոհ զտարտամս ի բարեաց, եւ զփարթամս ի չարեաց, զվերջինս ամենայն բանասիրաց, զանարուեստս գրչութեանց, զՄինաս դըպիրս յիշեսջիք ի բարի մտաց ով սըրբազնաց դասք ուսումնասիրաց, որք պատահիք այսմ շարականաց, անմեղադրելի առնել մեր սղալանաց»։ 3. Թղ. 138ա. «Զեղկելի ոգիս եւ զանարժան հողս զՍեբաստացի Մինաս դըպիրս, ի Տէր յիշել աղաչեմ զձեզ, խնդրել թողութիւն ինձ անարժան ոգոյս. եւ ծնաւղաց իմոց Մարտիրոս քահանային, եւ եղբաւրն իմ(ոյ) Մոգոսին, եւ մեծ մաւրն մեր Մուղալին, եւ քըւերցն իմոց եւ ամենայն արեան մերձաւորաց։ Եւ որք յիշէ զմեզ սրտի մըտաւք, նայ ինքն յիշեալ լիջի ի Քրիստոսէ Հոեէցձի մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս 4. Թղ. 163ա. «Ոհ զիս ըզմեղաւք խաւարեալ եւ զանպիտան ծառայս, զՍեբաստացի Մինաս դըպիրս, եւ զհոգեւոր ծնաւղն մեր զմեծ Խաթունն, ի Տէր յիշել աղաչեմ զձեզ սրտի մտաւք խնդրել թողութիւն ինձ անարժան հոգոյս. եւ ծնաւղաց իմոց Մարտիրոս քահանային եւ ամենայն արեան մերձաւորացն մերոց. ամմէն» 5. Թղ. 301ա. «Ոհ զիս ըզմեղաւք խաւարեալ եւ զեղկելի ոգիս զՍեբաստացի Մինաս գծողս, եւ զուսուցողս իմ զտէր Մարտիրոս, յիշեսջիք յաղաւթս ձեր սըրտի մըտաւք. այլ եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ մուսոմն մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս Դարձեալ աղաչեմ զձեզ որք հանդիպիք սմայ, յիշեցէք յաղաւթս ձեր զստացաւղ տառիս զԹորոս սարկաւագն. որ էառ զձայնքաղս յիշատակ անձին իւրոյ, եւ հաւրն Սարգսին, եւ մաւրն Շահրիստանին, եւ եղբաւըն պարոն Գորգին եւ Մսրշին եւ Ամիրշին, եւ քուրոջն Կուլփաշին. ով ոք զսոսա յաղաւթս, յինքն յիշեսցի ի Քրիստոսէ որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն։ Հայր մեր որ յերկինս սուրբ»։ ("զԹորոս՝՝ բառէն սկսեալ մինչեւ «Հայր մեր որ յերկինս սուրբ» տարբեր գրչութեամբ է, հաւանաբար դատարկ թողուած տեղը Թորոս իր ձեռքով գրած է)։ 6. Կան բազմաթիւ մանը յիշատակագրութիւններ գրիչին կողմէ՝ զոր կը թուենք կարգաւ. Թղ. 1ա. «Ցի գողս զՄինաս ծաղկողս»։ Թղ. 59ա, 109ա, 113ա. «Ձեռս երթայ գիրս մնայ»։ Թղ. 69բ-70ա. «Ախ թէ լինէր թողութիւն բազում յանցանաց իմոց»։ Թղ. 78բ-80ա. «Յայս տարիս փախուստ խիստ եղաւ, սղալանաց գրիս մի՛ մեղաԹղ. 101բ-102ա. «Աստուած աւրհնէ գվարպետ աՂազարն, որ գշիքիլոնս շինեց ես շատ աշխատեցաւ»։ Թղ. 286բ. «Եղեւ զրաւ մեծ տաւներիս, յուրախութիւն տըրտում հոգիս, եւ երանեմ զիս զեղկելիս, յորժամ հասից յաւարտ տառիս» 7. Թղ. 302ա. Ուշ դարու բոլորգրով. «Յիշատակ է ձայնքաղս Շահանատարին եղբաւրն Վարղուզաղին, որ հանգ(ե)աւ առ Քրիստոս, որ կերուղումն առին Վարղուզաթն իւր յիշատակ էառ. Աստուած ողորմի իւր հոգ(ւ)ոյն։ Դարձեալ յիշեցէք Շահնատարն իւր կողակիցն Շնովորն։ Դարձեալ յիլեցէք զՎարդուարն, իւր կողակիցն Մարգարիտ, եւ իւր որդ(ւ)ոյն Տրտատին։ Դարձեալ յիշեցէք զՄուրատչէն որ մասնակից եղեւ գրքիս առաւ (?), եւ իւր կող(ա)կացին Տիպարին, Աստուած զիւրեանք աւրհնէ։ Դարձեալ յիշեցէք զպարոն Շահնտարն որ առաւ գիրքս, յիշատակ իւր զաւակացն Պուտաղին, Աւետիսին, Մուրատին, եւ Քրիստոսի փառքս յօիտեանս»։

Informations

ձեռագրին սկիզբը գրուած է. «Յիշատակ է անկարգ շարակնոցս Օղիկ հորքուրիս եւ որդւոյ նորա Մարտիրոսին, շնորհեալ Վենետկեան վանաց Մխիթարեանց յամի Տեառն 1787»։ Մատեանս է Չայնքաղ Շարակնոց, որ չի հետեւիր աւանդական շարականներու կարգին, այլ ունի եզական կազմուածք։ Շարականները բաժնուած են ութը ձայներուն համաձայն, ու իւրաքանչիւր ձայնի տակ հաւաքուած են նոյն ձայնին պատկանող բոլոր շարականները, կանոնաւոր հետեւելով ցարդ մեր տեսած շարականներու կարգին։ Կը պակսի որեւէ խորագիր, ու հետեւեալ կերպով եղած են բաժանումները. 1. Թղ. 1ա. ԱՁ. շարականներ։ 2. Թղ. 25բ. ԱԿ. շարականներ։ 3. Թղ. 51բ. ԲՉ. շարականներ։ 4. Թղ. 79ա. ԲԿ. շարականներ։ 5. Թղ. 101բ. ԳՁ. շարականներ։ 6. Թղ. 138բ. ԳԿ. շարականներ։ 7. Թղ. 163բ. ԴՁ. շարականներ։ 8. Թղ. 214ա. ԴԿ. շարականներ։ 9. Թղ. 284բ. (Ողի ննջեցելոց). «Ես ասացի վերանալ յինէն»։ 10. Թղ. 285բ. «Արարիչ եւ մարդասէր, անոխակալ» (հմմտ. Է. Շրկ. § 68)։ 11. Թղ. 288ա. «Յաղագս շարականաց թէ ով ասացեալ է. նախ Մեծն Մեսրոպ ըզկարգն ապաշխարութեանն»։ - Վերջ Թղ. 288բ. «Եւ Ղեւոնդեանց մկ. ԴՁ. Պայծառացան։ Սարկօաք վարդապետն որ ի Հաղբատ, եւ այլն Աստուած գիտէ»։ 12. Թղ. 289ա. «Երգ գիշերային պաշտմանցն. Յիշեսցուք ի դիշերի զանուն»։ 13. Թղ. 290բ. «Առաւաւտ լուսոյ արեգակն արդար» (Ա-Ք)։ 14. Թղ. 292ա. «Աստուածածին մայր Քրիստոսի, իմ յոյսն դու յաւուր մեծի, տէր ողորմեա» (Ա-Ք)։ 15. Թղ. 293բ. «Սրբասացութիւնք միահամուռ. ծննդ. Բազմութիւնըք հրեշտակաց։ Յինա. խաչ. Ով է որպէս։ Կիր. եկեղ. Հրեշտակային։ Պեց. Վասըն յիշատակի։ Մրտց, Սրբութիւն սրբոց։ Մեծի եշի. Որ վերանըստիս ի կառըս։ Եւ ասի Սուրբ Աստուած. եւ զկնի. Մի ոք յերեխայից։ Որք ըզքրովբէ։ Ողջոյն տուք։ Քրիստոս ի մէջ ... Սուրբ, սուրբ, սուրբ, Տէր զաւրութեանց։ Հայց երկնաւոր։ Յամենայնի աւրհնեալ, Որդի Աստուծոյ։ Հոգի Աստուծոյ։ Հայր մեր։ Միայն սուրբ։ Ամէն Հայր սուրբ։ Քրիստոս պատարագեալ։ Լրցաք ի բարութեանց»։ 16. Թղ. 296բ. «Քարոզ Առաքելոց եւ Մարգարէից. Աստուած մեծ հզաւր»։ Թղ. 297ա. «Քարոզ հայրապետաց եւ վարդապետաց. Առաջնորդք եղեն մեզ»։ Թղ. 297ա. «Քարոզ մարտիրոսաց եւ ճգնաւորաց. Ըզճըգնութիւն սրբոց մարտիրոսացըն»։ 17. Թղ. 298ա. «Քարոզ ծնընդեան եւ փոխման Աստուածածնին. Մայր սուրբ ըսքանչելի լուսոյն»։ 18. Թղ. 298բ. «Երգ արեւագալին (յորդորակք). Յարեւելից յարեւմուտս» (հմմտ. ժ. Շրկ. § 98)։ 19. Թղ. 299բ. (Շարականք) «Աստուածածնին. Ի քէն աղերսիւ։ Խաչին. Ով քառաթեւեան։ Հրեշտակաց. Միքայէլ եւ Գաբրիէլ 20. Թղ. 300ա. «Այս է հռոմայեց (ւ)ոց տումարին ակն. կալ զգիր ե, այլ»։ - Վերջ Թղ. 301ա. «Կալ զգիր ա. ի բաց երթ, եւ զայլ երթ է է զոր մնայ, զ ի վերայ բեր եւ նել,է, եւ քրիստոսի փառք յաւիտեանս

Content