223

ՃԱՌԸՆՏԻՐ ԻԴ

ԺԵ դար - ԺԵ դար

ID

Number

223

Old record number

1447

Title

ՃԱՌԸՆՏԻՐ ԻԴ

Start date

ԺԵ դար

End date

ԺԵ դար

Date details

անյայտ, վասն զի գրչութեան թուականը փրթած է. հաւանօրէն 1450-1481, զի գրուած է Խոնտքարին՝ Կ։ Պոլսէն՝ ֆրանքաց վրայ արշաւելն։

Copy place

Առջակ կամ Արծակ վանք (ի Վասպուրական նահանգի)։

Reference

Type

Number of pages

477

Dimension

37x24 (29x17,7

Layout

երկսիւն, իւրաքանչիւրն 29 x 8,5։

Writing details

բոլորգիր միջակ, ցածադիր և անկիւնաւոր, թխագոյն մելանով գրուած։

Codicology

40(1/2), իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

թուղթ բամբակեայ՝ ստուար, դեղնորակ և ողորկ։

Number of lines

37։

Binding

փայտեայ ստուար, սև կաշիով պատեալ և անզարդ, գոցելու մասով։ Կողերու ներսը կապոյտ լաթով պատած է, իսկ վրան կայ եղեր երբեմն քանդակազարդ պատեան արծաթեայ կամ մետաղէ, որուն հետքերը կը տեսնուին ցարդ։

State of preservation

ընդհանրապէս լաւ պահուած է. միայն Թղ. 1-3. լուսանցքն, իսկ Թղ. 4-22 ստորին լուսանցաքղանցք մաշեր և բըրդգզուեր են։ Թղ. 93, երկու սիւներոլ մէջ թեթև փրթած մը կայ։ Թղ. 94. ալ արտաքին լուսանցքէն մաս մը։ Տեղ տեղ թուղթերը խոնաւութենէ դեղնած են, և տեղ տեղ ալ - մասնաւորապէս Թղ. 223-260 - սևցած է գրութիւնը։ Թղ. 476. արտաքին լուսանցք միայն վնասուած են. իսկ Թղ. 477. չորս կողմէն և գրութիւնն ալ մաս մը բզըկտուած է։ Կը պակսին սկիզբէն 1 թուղթ (դատարկ). 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 7բ-8ա. 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 296բ-297ա (կտրուած է). 1 թուղթ ընդ մէջ Թղ. 390բ391ա։ Վերջէն ևս 1-3 թուղթք ինկած են. երկուքն հաւանօրէն դատարկ էին, իսկ առաջինը դժբաղդաբար գլխաւոր յիշատակարանի կարևոր մի մասը կը կազմէր։

Copyist

Կարապետ եպիսկոպոս Գանձակեցի՝ Հըռնենց ազգատոհմէն։

Owner

նախ Յակոբ եպիսկոպոս (Վասպուրականի), Բընկանց ազգատոհմէն. ապա Խօջայ Աւէդ, Մարգար և Մովսէս, ապա Բարդուղիմէոս որդի մահտէսի թադոսի, ապա այլք։

Commanditaire

Illuminator

և

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

իւրաքանչիւր կողմէն մի մի թուղթ՝ բայց առանց գրութեան. առաջինը մասամբ փրթած է, իսկ վերջինն ամբողջապէս կտրուած։

Lettrines

բազմաթիւ, այսինքն՝ ամէն մի ճառի սկիզբը, բաց կապոյտ, կանաչ և ջնարակային երանգովք։

Initials

Marginal illuminations

առաջին մասին մէջ սակաւ են, իսկ երկրորդին՝ այն է Թղ. 288էն ետքը, բազմաթիւ են և եռագունեան. գեղեցիկ է Թղ. 428ա. թևաւոր հրեշտակն։

Images

առանձին չկան։

Canon tables 1

չունի։

Canon tables 2

2 մեծ և գեղեցկադրուագ, քառագունեան, այսինքն՝ կանաչ, կապոյտ, բոցագոյն կարմիր և սրճագոյն (տես Թղ. 3ա, 288ա)։ Վերջինս գեղեցիկ է ի միջի նկարուած քրիստոսի յարութեան, կամ լաւ ևս գերեզմանին վրայ նստող հրեշտակին, ուշաթափ զինուորաց, լոյս գերեզմանին, և իւղաբեր կանանց արարուածներով։ 2 ալ փոքր (Թղ. 22ա, 126ա)։

Title text

կարմիր, որոնք համառօտիւ ստորին լուսանցից վրայ ևս կրկնուած են՝ սևագիր. ասոնց առընթեր գրիչն յաճախ աղուական բացագանչութիւններ ևս յարած է. օր. աղագաւ։ Թղ. 146ա. "Պահոց Առաջի հինգշաբաթին կարդայ, Խաչերես տերտէր„, Թղ. 196ա. "Չորրորդ։ Չորեքշաբաթին է ճառս, Լոյսերես տերտէր„։ Թղ. 200ա. "Զորրորդ ուրբաթուն է ճառս. Ճութ գուլակ տերտէր„։ Թղ. 207ա. "Հինգերորդ կիրակէին է ճառս, Նէզեուն տերտէր. Մաւտիխաթու նոտիր ի վեր„։ Թղ. 213ա. "Հինգերորդ՝ Երեքշաբաթին է ճառս, Սևաներ տերտէր„։ Թղ. 170ա. "Երըրորդ Երկուշաբաթին է ճառս. Խանաղայ Խաթուն՝ տար զմեզ ի տուն„։ Թղ. 429ա. "Հինգերորդ Հինգշաբաթին է ճառս. Համեղ պարսն տէր„։ Թղ. 249ա. "Ղազարու յարութեան է ճառս. Ավէզ Խւբ-- Թղ. 254ա. "ցաղկազարդին է ճառս. Իմ արևու տերտեդ„ ևն ևն։

Blank pages

չունի։

Colophon

գրչին խիստ բազմաթիւ են, այսինքն ոչ միայն մէն մի ճառի վերջը, այլ և լուսանցքներում յաճախ՝ ի վերջին ստացողէն, մեծաւ մասամբ մի և նոյն բառերով և բովանդակութեամբ կրկնուած բազմիցս։ Ուստի անոնք միայն կ'արտագրենք՝ որոնք կարևոր պարագաներ կը շօշափեն և անուններ, այսպէս 1. Մատենին վերջը, Թղ. 477բ1. Կայ, գրչութեան բոլորգրով, գլխաւոր յիշատակարանն. "Փառք ամենասուրբ երրորդութեանն հաւր և որդւոյ և հոգւոյն սրբոյ, այժմ և միշտ և յաւիտեանս։ Որ ետ կարաւղութիւն. սխալամիտ և տկար ոգւոյ Կրպտ (Կարապետ) եպիսկոպոսի՝ հասանել յաւարտ և ի կատար ոսկաբոր տաւնականիս։ Յերկիրս Վասպուրականի, ի վանքս Առջակու, ոչ թէ անուն սորայ է Առջակ, այլ Արձակ, ընդ հովանեաւ Սուրբ Աստուածածնի դրանս։ Ի խնդրոյ պատուական և իմաստուն և հոգելի և երանաշնորհ տէր Յակոբ եպիսկոպոսին. որ մեծաւ փափաքանաւք և տարփալից ցանկութեամբ ետ գրել զսայ՝ յիշատակ հոգւոյ իւրւոյ. և ծնաւղացն իւրոց՝ հաւրն Աւդուլին, և մաւրն Ուսլունին, և եղբարցն՝ Դրամանին և կողակցին Մահմուռին. Թումին, Ստեփանոսին, և իւր կողակցին Ազիղխաթունին... (վարի տողերն եղծուած են). և որդւոցն Նուրադընին, Պարոն Վարդին, Թումին, և կողակցին՝ Գուլաղին, և որդւոյն Մուրատին. դստերն Ուսլունին. Նուրիջանին՝ և կողակցին Գօղալին. որդւոցն Սարգսին, Էինաթին. Նուրիջանի մօրն Գուլգունին, Խղւթին, և կողակցին Այիգունին. որդոցն Յոհանիսին, Յովանիսին, Մաղսումին, Մարգարտին և ամենայն արեան մերձաւորաց սոցայ. կենդանեաց և հանգուցելոցն ամէն։ Եւ ես հողս և մոխիրս, տրուպս և փանաքիս, մեղա(ն)չականս, սխալեալս յանցանաւք չարայչար, սուտանուն Կարապետ եպիսկոպոս տեսի զեռափափագ յոյսն. և զջերմեռան(դ) սիրտն առ աստուած և առ հոգևորսն. քաջ և արի, մաքրամիտ և հեզահոգի Յակոբ եպիսկոպոսին, և ըստ իմում տկար և կարի, սկիզբն արարեալ գրեցի. դառն և տխուր դիմաւք. զվերս մահաբեր ունելով ին) խոցեալս ի սատանայե, ի յանիրաւ սուտ էղբօրէ։ Եւ յաւարտ ածի շնորհաւք ողորմութեամբն յիսուսի քրիստոսի և մարդասէր փըրկչին։ Եւ յայսմ ամի դառնութեան ել Խոնտքարն (Հունքիար Սուլէյման Ա)։ Ի յԸստրմբաւլայ, և գնաց ի վերայ ֆըռանկացն, և առուաւ. և յետոյ որդին նորա. Տիր...„։ Մնացեալ մասն կը պակսի դժբախտաբար, ուր նշանակուած էր անշուշտ գրութեան թուականն, այլովք հանդերձ։ Սակայն դիտելով որ Սուլթան Սիւլէյմանի յիշեալ արշաւանքն եղած և տևած է յամի տեառն 1521-1529 ուրեմն կը հետևի որ Ձեռագիրս ալ այս միջոցիս գրուած է։ 2. Թղ. 287բ2։ "Քրիստոս աստուած, քո սուրբ թաղմամբդ և աստուածային յարութեամբդ ողորմեայ ամենայն հաւատացելւոց, ևս առաւել ստացողի գրւոցս՝ հեզահոգի տէր Յակոբ եպիսկոպոսին, որ ազգին իւրում Բըճկանց ասւի, և ծնաւղաց նորին հաւրն Աւդուլին, և մաւրն Ուլուխաթունին, և եղբարցն Դրամին, Թումին, Նուրիջանին և իւրոց որդւոցն Ստեփանոսին, Մուրատին, Նուրադընին, Պարոն Վարդին, տէր Կարապետին, Մահմուռին, Ազիզխաթունին, Գուլաղին, և ամենայն ազգականաց սոցին ամէն։ Աղւեսանց տէր Կարապետին, Յոհանիսին, կարդացողաց և լսողացն աստուած ողորմի ամէն„։ Այս յիշատակարանովս կը լրանան նախընթացին եղծուած տողերն և անուններն։ 3. Իսկ Թղ. 204բ2. Գրիչը՝ նախկին ստացողն և իր վերոյիշեալ ազգականներն յիշելէն վերջ՝ կու տայ իր ազգատոհմի մասին հետևեալ տեղեկութիւնը. "Եւ ինձ մեղաւոր գրողի Կարապետ եպիսկոպոսիս, որ աղգիս մեր ջըռենց ասի. զի կարաւտ եմ, մէկ ողորմի կարդացողացն և լսողի, աստուած զիւրեանց մեղքն թողնի. ամէն„։ Թղ. 309բ1։ Նոյնը՝ ոտանաւոր... "Աղաչելով զաստուածն տէր, զխաչեալն յիսուս զոր գովեցիք, զձեզ այլ առնէ արժան լոյսոյն. և զեղկելի Ջըռայ գրիչս։ Եւ զըստացող այս սուրբ գրքիս, զեպիսկոպոսն Առջակեցիս. աղգին իւրում Բըճկանց ասի, յիշմամբ առնէք դուք արժանի„ ևն։ Թղ. 376բ2. Ուր գրիչն ինք զինքը Գանձակեցի կ'անուանէ, ըսելով. "Տէր Կարապետին, և ինձ մեղապատ գրողիս Կարապետ եպիսկսպոսի Գանձակեցւոյ„։ 4. Թղ. 9բ-476բ. Ստորին լուսանցից վրայ ստէպ ստէպ կը յեղյեղուին երկրորդ ստացողէն տարբեր բոլորգրով. "Եւս առաւել Խոջա Աւետին, Մարգարտին, Մովսէսին, և իւրեանց ծնողացն Խօջայ Պուտախին, կողակցին Այգունին... և իւրեանց կողակցին Հոռոմսիմին, Փոքրխաթունին, և Խանումաղին„ ևն ևն։ 5. Թղ. 244բ1 (արտաքին լուսանցքին վրայ)։ Կան 29 բևեռաձև ծածկագրեր, որոնցմէ ոմանք ունին իրենց վրայ մէկ, ոմանք երկու, ոմանք երեք, ոմանք չորս և ոմանք ալ հինգ կէտեր. իսկ ասոնց ստորև դրուած են նոյնչափ հայկական բոլորգիր նշանագրեր, որոնք կը կազմեն սոյն յիշատակարանը. "Տէր Յոհանէս՝ Տէր Մարտիրոս յիշեցեք ի քրիստոս„։ Կէտերն որովհետև կը կազմեն այդ անծանօթ գրերու բանալին, հետևաբար՝ անոնք բուն այբուբենական նշանագրեր ըլլալու են՝ ըստ իս, և ոչ թէ պարզ գաղափարագրեր։ Իսկ թէ վաղընջուց Դանիէլեան կոչուած նշանագրերու հետ վերաբերութիւն ունի՞ն արդեօք, և որքան. այս դեռ լուրջ ուսումնասիրութեան կը կարօտի։ 6. Թղ. 2բ2. Յանկէն ետքը կայ - վերջին աշխատողէ մը - նոտրագրով. "Այսմ անարժան ծառայ աստուծոյ Յակոբս մի ինչ աշխատեալ եմ՝ վասն հոգւոյ իմոյ՝ ի վերայ Ճառընտրիս մարտեսի (մահտէսի) ամէն„։ 7. Անդ. Երկիցս վերջին ստացողէն կայ. "Յիշատակ է ճառգիրքս մահդեսի Թաթոսի որդի՝ Բարդուղիմեոսին, ի դուռն սուրբ Յովանէսին„։ 8. Թղ. 3ա (կիսախորանին մէջ). Կայ նոր նոտրագրով. "Աստուած յիսուս տէր քրիստոս, Բարդաղմոս Թաթոս Բունիաթ Իվանէս Օվայգիմայ՝ այս գիրս Ըստայպաթեցի մղտեսի Թադոսի որդի Բարդաղմոսի որ եդոր յիշատակ է ջառընդիրս... որ ետուն Սուրբ Յովանէսին. օվ կարդայ՝ մին հայր մեղա ասէ ի վայելումն ա9. Թղ. 1ա (դատարկ թողուած տեղւոյն վրայ)։ Կայ նոտրագրով աղաւաղ մուրհակագիր մը, ուր կը կարդացուին. "Ես Վարդանի որդի Գրբուէլս (Գաբրիէլս) պարտիմ Էվա որդի Աղի(ք)սանդորին. ԺԱ. մառչիլ ... Թվին ՌՄԺԳ. ին...„ ևն։

Informations

. Ձեռագիրս 1842-1852 ի միջոցները մտեր է հաւաքմանս մէջ. զի Հ. Ներս. Վ. Սարգսեան ի Հայս ծանապարնորդած ժամանակ ստացած է։ Մատեանս է Ճառընտիր և Տօնական, մեծադիր և կոճղ։ Գրութիւնը դժբախտաբար է յոյժ սխալագիր, զի գրիչն յաճախ իր գաւառի արտասանութեան՝ քան թէ իր սկզբնագրին հետևելով՝ շատ անգամ հոյի տեղ՝ խ կը գրէ, ևն. յաճախ ալ ւ տառը ներմուծած է ինչ ինչ դերանուանց և գոյականաց սեռականին՝ մէջ. օր. աղագաւ "իւրւոյ, մերւոյ, ևն, ևն։ Շատ տեղ ալ տառեր և վանկեր կրճատած է։ Կը պարունակէ 163-165 պատմական, տօնական, ներբողեան, խրատական և պատմական ճառեր, և Վարքեր, Վկայաբանութիւններ և այլ նորութիւններ, այսպէս 1. Թղ. 1բ։ "Վասն աստուծոյ այս ինչ կայ ի ճառընտիրս„ այսինքն հին Գլխացանկ ճառից Ա-ՃԿԵ։ տ. 2. Թղ. 3ա։ "Լուսաւոր վարդապետին Յոհաննու Երզընկացւոյ՝ Խրատ և կանոն հասարակաց քրիստոնէից, քահանայից և ժողովրդոց, Ի Կանոնական սահմանաց։ Առաքելոց։ Եւ հայրապետաց։ Եւ վարդապետաց։ Եւ մանաւանդ սուրբ հաւր մերոյ Վարդանայ վարդապետին արարեալ։ Յորոց ժողովեցի և գրեցի։ Ամենաղաւր թագաւորին մերոյ քրիստոսի և բարերար փրկչին հաւատարիմ ծառայք„ ևն։ Վերջ (առաջաբանին) Թղ. 4ա2։ «Եւ սկիզբն բանիս այսպէս արասցուք„։ բ. 3. Անդ։ "Կանովն գրեմք՝ Վասն հաւատոց՝ յամենայնի թէ որպէս է։ Նախ պարտ է իմանալ եթէ զի՞նչ է քրիստոնէութիւն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 6ա։ "Եւ որպէս պարտ է ահիւ և դողութեամբ կատարել ըզ(խոր)հուրդ մկըրտութեան„։ գ. 4. Անդ։ "Կանովն։ Եւ խրատ։ Վասն մկրտութեան։ Արդ՝ քրիստոնէութեան սկիզբն և գլուխ մկրտութիւնն է„ ևն։ - Վերջ Թղ. 7բ1։ "Արդ՝ այս առաջին և երկրորդ գլուխ քրիստոնէութեան հաւատւոյն„։ դ. 5. Անդ։ "Կանովն։ Գրեմք։ Վասն բարւոք սնուցանելոյ ըզտղայս քրիստոնեայս։ Սըրբութեամբ և անարատութեամբ պարտ է սնուցանել քրիստոնէիցն զզաւակս իւրեանց„ ևն։ - Վերջ Թղ. 9բ2։ "Եւ պահաւք և աղաւթիւք, մատաղաւք և ողորմութեամբ քաւեսցին, և այլ մի մեղիցեն այնու. զի մեծ վնաս է և տան քակիչ„։ ե. 6. Անդ։ "Կանովն։ Գրեմք։ Յաղակս չնութեան Եւ պոռընկութեան։ Քրիստոնեայք մի անկցին յախտս շնութեան, և մի շունք և պոռնիկք կոչեսցին„ ևն։ - Վերջ Թղ. 10բ2։ "Որ վասն շնութեան թէ քանի մեծ մեղք են, գրեցաք. և այժմ գրեմք վասն գողութեանն„։ զ. 7. Անդ։ "Կանովն։ Գրեմք։ Վասն գողութեան։ Զի գողն աստուծոյ հակառակ է, և սըրբոցն անհնազանդ և ամենայն մարդկան թշնամի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 11բ1։ "Վայ է ինձ և գողւոցն և զրկողացն, ի թիւս հազարաց„։ է. 8. Անդ։ "Կանոն։ Գրեմք։ Վասն երդմանն։ Ոչ է պարտ քրիստոնէին երդւնուլ սուտ կամ իրաւ„ ևն։ Վերջ Թղ. 12ա1։ "Զի՞նչ առնես ի յերդւնելոյն. միշտ ի յանուն տեառն աստուծոյն. այն ստութեամբ յոլոյվագոյն. որոյ չիք վեհայգոյն„։ ը. 9. Թղ. 12ա1։ "Կանովն։ Յաղակս սուտ ասել և վկայելն։ Ութերորդ կանոն գրեմք վասն այնոցիկ, որք անաստուածաբար տան սուտ վկայութիւն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 12բ2։ "Բայց յորժամ մարդն ճշմարիտ խաւսի, աստուածայնման լինի. ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ թ. 10. Անդ։ "Կանոն։ Յաղագս յիշընցատուաց և հայհոյութեան։ Իններորդ կանոնս գրեմք վասն ահեղ և մեծ դառն և սոսկալի մեղացն, որ գեղջուկ բառով յիշոցք ասի„ ևն։ Վերջ Թղ. 13ա1։ "Զչափ մեղացն՝ որով ստեցին, յանձինս իւրեանց ընդունիցին„։ ծ. 11. Անդ։ "Կանոն։ Գրեմք։ Վասն ատելութեան։ Արդ ոչ է պարտ քրիստոնէին(ց ատել զիրար„ ևն։ - Վերջ Թղ. 14ա1։ "Գրեմք զայն՝ զոր պարտ է առնել քրիստոնէին, որ առնեն, և աւրէնքն աստուծոյ հրամայեն„։ (ԺԱ. կանոնը կը պակսի հոս)։ ծբ. 12. Անդ։ "Կանոն։ Գրեմք։ Վասն սիրոյ։ Եւ է առաջին պատուիրան սէր, և ի համար կանոնացս. ԺԲ. գլուխ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 15ա1։ "Եւ սահմանք հասարակ սիրոյն այս է. սէ(է)ր է շաղկապ, որով յաւժար կամաւք կապակցի սիրողն առ սիրելին„։ ծգ. 13. Անդ։ "Կանոն։ Գրեմք։ Վասն աղաւթից մարդկան։ Եւ արդ պարտ է քրիստոնէին աւուրն գ. հետ աղաւթք առնել„ ևն։ Վերջ Թղ. 16բ1։ "Ողորմել աղքատի, որբւոյ և այրի, և բանդարկածի, գթալ տնանկի, և տես հիւանդի„։ ծդ. 14. Թղ. 16բ2։ "Կանոն։ Գրեմք։ Վասն խոստովանութեան։ Գրեմք Վասն խոստովանութեան որ յաստուծոյ մեծ բարի պարգևեալ է„ ևն. - Վերջ Թղ. 17բ1։ "Եւ անզուգական փառաւք պսակեսցի, որ ի վեր ելանէ պատիւ նորա քան զանմարմնոցն„։ ծե. 15. Անդ։ "Կանոն։ Վասն հաղորդութեան ամենայն քրիստոնէից։ Պարտ է քրիստոնէի յամէն քառասուն աւր հետ մի հաղորդ առնուլ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 18բ1։ "Տէրդ կենաց լոյս երկնային, անեղակից հաւր միածին, արժանացւոյ զիս քո հացին, մարմնոյ և արեան կենարարին„։ (Այս և նախընթաց ոտանաւոր չորս տողերն՝ գրչին յաւելուած կրնան համաժղ. 16. Անդ։ "Կանոն։ Վասնողորմութեան։ Ողորմութիւն արարէք աղքատաց և կարաւտելոց, զի ողորմածւացն է արքայութիւնն երկնից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 19բ1։ "Զի բարձր ի գլուխ պարծի ողորմութիւն առ դատաստանաւն աստուծւոյ„։ ժէ. 17. Անդ։ "Կանոն։ Վասն Պահոց։ Պահսն սուրբ և անարատ արժան է պահել քրիստոնէից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 20բ1։ "Շնորհաւք և մարդասիրութեամբ տեառն մերոյ և փրկչին յիսուսի քրիստոսի„։ ժը. 18. Անդ։ "Վասն։ Ոչ տանելոյ։ Զգուսան։ Ի կնունքն։ Ի կնունքն և ի մկրտութիւն ոչ է պարտ արբենալ քրիստոնէից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 21ա1։ "Զի աստըւած փառաւորի ի փառաւորիչս իւր„։ ժթ. 19. Անդ։ "Կանոն։ Վասն։ Անդարձ։ Առնելոյ։ Այլ և այս աւրէնք է քրիստոնէից, զի յորժամ հիւանդանայ ոք„ ևն։ - Վերջ Անդ։ "Եւ յայնմ հետէ՝ թէ կեանք տայ աստըւած, թէ մահ՝ անկասկած լինի, ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ ի. 20. Անդ։ "Վասն։ Ոչ առնելոյ։ Սուք։ մեռելւոց։ Եւ ի վերայ։ Սիրեցելոցն։ Դարձեալ ի վերայ ամենայնի գրեմք և զայս կանոնք հաստատութեամբ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 21բ2։ "Եւ մեք անպարտ լիցուք, զի զոր ինչ և կարացաք իմանալ հնարս՝ արարաք ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 21. Թղ. 22ա1։ "Պատմութիւն։ Վասն անքուն որդանցն։ Եւ Վասն խստութեան նոցա։ Ասացեալ է Վարդայն վարդապետի։ Արդ եկայք ժողովուրդք աստուծոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 24ա1։ "Շնորհաւք և մարդասիրութեամբ տեառնդ մերոյ և փրկչին յիսուսի քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 22. Անդ։ "Տեսիլ սուրբ վարդապետին։ Յոհաննու։ Որ մականուն։ Կողեռն կոչի։ Այր ճգնազգաց և բանիբուն վարդապետի։ Ի ժամանակին յորում էր թըւականն հայոց ԴՃՀ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 26ա1։ "Եւ զոր ասաց՝ ամենայնն կատարեցաւ և դեռ ևս կատարի„։ 23. Անդ։ "Երանելոյն։ Եղիշէի Հայոց վարդապետի։ Ասացեալ Ի բանն Եսայեայ։ Մարգարէին որ ասէ։ Երանի տեղւոյն այնորիկ ուր եզն և էշն կոխեսցեն։ Արդ՝ եթէ տեղւոյն երանութիւն, և առաքեալն վկայէ. Որպէս զի գեղեցիկ են, ասէ, ոտք աւետարանչացն խաղաղութեան„ ևն։ - Վերջ Թղ. 27բ2։ "Զի արժանի լիցուք լսել զձայն երանաւէտ բարբառ(ոյ)ն կենարարին մերոյ յիսուսի քրիստոսի„։ Ճառս չի գտնուիր Եղիշէի Գործոց ապագրութեան մէջ։ Ոճն և լեզուն իսկ օտար է. յետնագունէ մը յերիւրեալ կը տեսնուի. զի մասն մի յՈսկեբերանէն և մասն մի Յոհան Մանդակունիէն քաղուած է. ռամկօրէն բառքն իսկ, յիշոց և յիզոցս նատու, միջնադարեան են։ 24. Թղ. 27բ1- 28ա1։ "Երանելոյն։ Յոհաննու Ոսկիբերանի է ասացեալ. Վասն սգաւորաց մխիթարութեան։ Քրիստոս էառ՝ երկրպագեսցուք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 29բ1։ "Զի նմա վայելէ փառք իշխանութիւն և պատիւ՝ այժմ և միշտ և յաւիտեանս յաւետենից ամէն„։ 25. Անդ։ "Նորին Յոհաննու։ Յաղագս ոչ սգալոյ զվախճանեալսն։ Բեր այսուհետև մանաւանդ քան զյառաջագունիցն փութաբար վարդապետութեամբ մտցուք ի ներքս„։ - Վերջ Թղ. 31ա1։ "Զի աստուծոյ մարդասիրութեան փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ և„։ 26. Թղ. 31ա2։ "Թուղթ Պիղատոսի դատաւորին առ Տիբերիոս կայսրն. զոր գրեաց յետ խաչելութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Ինքնակալ(ի)դ Սեբաստեա փառաւորի և մեծ հզաւրի՝ Տիբերեայ կայսեր, ի Պիղատոսէ դատաւորէ՝ արևելից կողմանց Պաղեստինեայ, ի Փիւնիկոյ խնդալ։ Հարկ եղև ինձ գրել առ մեծութիւնդ քո, զիրս զայս, ուստի անկաւ ահ ի վերայ իմ դժընդակ պատահման„ ևն։ - Վերջ Թղ. 32բ2։ "Եւ այսոցիկ այսպէս գործելոցս փառաւոր լինի անուն տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի ընդ ամենայն տեղիս և առ ամենեսեան, և ի մէնջ փառաւորի ամենասուրբ երրորդութիւն այժմ և միշտ և„։ Թուղթիս խորագիրն համաձայն է տպագրութեան (տես Թանգ. Հին և Նոր Նախնեաց - Անկանոն Գիրք. Հտ. Բ. եր. 359-378) երկրորդ օրինակին. սակայն շարունակութեան մէջ ունի սա մեծամեծ տարբերութիւններ, յատկապէս ի սկիզբն և վերջը, մանաւանդ Արգարու վերաբերեալ սոյն ակնարկը«Ո՞չ ապաքէն յաղակս հակառակութեան թագաւորութեանս իմոյ, որպէս գրեաց առ իս արքայն հայաց՝ միանգամ և երկիցս՝ վասն չարութեան քո„։ որ Խորենացին կը յիշեցնէ մեզ, և հետևաբար ետքէն մտած յաւելուած։ 27. Անդ։ "Զայս այլ ի հետ կարդայ։ Վասն սքանչելեաց պատկերին։ Ի սահմանս Տիւրոսի և Սիդոնի՝ ի քաղաքն Բիւրիտոն էին բազում հրէայք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 33ա2։ "Եւ երկրպագեն նոցա ընդ այլ սրբութեանցն՝ ի փառս և ի գովութիւն անուան տեառն աստուծոյ մերոյ այժմ և միշտ և յաւիտեանս„։ (Եպիփան Կիպրացւոյ խորագրուած է այլուր)։ 28. Անդ։ "Վկայաբանութիւն։ Սուրբ մանկանցն Եփեսոսի։ Որ ննջեցին... յաւուրս... (եղծուած)։ Ամենեցուն տէրն և արարիչն որ գիտէ զվերջինն քան զառաջինս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 37բ1։ "Եւ ելեալ գնաց ի Կոստանդնուպաւլիսն, փառաւորելով զաստուած այժմ և՛„։ 29. Թղ. 37բ2։ "Երանելոյն Յոհաննու Ոսկիբերանի ասացեալ. Յայրին և ի միամաւրն։ Բեր այսուհետև սիրելի, զայս առաջի դիցուք զպատմութիւն սքանչելեացն այրոյն„ ևն։ Վերջ Թղ. 40ա2։ "Փառաւորէին զաստուած և ասէին աւրհնեալ է Աստուած յաւիտեանս յաւիտենից„։ (Երկբայական է հարազատութիւն ճառիս)։ 30. Անդ։ "Ողբ պիտանի։ Վասն մեռելոց՝ ի սիր(ե)լեաց վերա և ազգականաց Ի Գրիգոր վարդապետէ։ Արդ՝ առան ի մէնջ սուրբքն առ աստուած, գնացին փոխեցան ի մէնջ առ քրիստոս, և բարի էր ճանապարհ նոցա„ ևն։ - Վերջ Թղ. 44բ2։ "Եւ արդարքն ի կեանսն յաւիտենականս երթիցեն ի փառս վերին, և ի տես նորին„։ Խորագրին անհամեմատ է ճառս, վասն զի կը ճառէ ընդարձակօրէն և կը նկարագրէ մեռնողին և ծացողաց վերջին տագնապքք, և գրած կոծբ։ անծանօթ հանապարհն և անոր բոլոր արհաւիրէն։ Քրիստոսի վերջին գալուստն և զանի կարապետող և մեռելոց ձայն տուող Գարրիէլի մեծ պաշտօնը, արդարներուն և մեղաւորներուն հրեղէն գետէն անցնիլն, ևն, նորահնար վարդապետութեամբ։ Իսկ Գրիգորն թուի լինել Մարաշցին, - հեղինակ մի ուրիշ ընդարձակ գրութեան, - և կամ Գրիգոր Սկևռացի։ 31. Անդ։ "Յոհաննու։ Ասացեալ է։ Ի գալուստ տեառն միւսանգամ յաշխարհս՝ ի դատել զազգս մարդկան՝ արդարապէս դատմամբ։ Մեք որ կենդանիքս մնացեալ իցեմք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 47ա1։ "Արժանացեալ արքայութեանն և խոստացեալ յերկնից բարութեանն„։ Ճառիս հեղինակն ըլլալու է հաւանօրէն Յոհաննէս՝ մականուանեալն Կոզեռն, միջնադարեան լեզուն և ոճն իսկ - զոր գրիչն աւելի ևս աղաւաղած է - կեղծուած իսկ ըլլալ կը ցուցնեն։ 32. Թղ. 47ա2։ "Մեծի աստուածայայտնութեան ճրագալուծին, Յովակիմայ և Աննայի ծնաւղացն Մարիամու աստուածածնին։ Ի թուղ պատմութեանց երկոտասան ազգին էր Յովակիմ, մեծատուն յոյժ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 52ա2։ "Եւ(ս) Յակոբոս գրեցի զպատմութիւնս յԵրուսաղէմ ի շփոյթութեան յայնմ ամի, յորում մեռաւ Հերովդէս. ամփոփեալ զիս յանապատ տեղի մի՝ մինչև դադարէր յոյզն ի մեջ Իսրայէլի, փառաւորէի զտէ, քրիստոս՝ որ ետ ինձ կարողութիւն և իմաստութիւն ակ. և նմա փառք յաւիտեանս ա Յոյժ հետաքրցրական է գրուածս՝ իբրև աւանդավէպ՝ հնագրական և լեզուաբանական տեսակէտով, այնու մանաւանդ՝ որ յաճախ յոքնական տէր բայից քով՝ եզակի դիմօք կը լծորդին բայք -կը թուի թէ եբրայական բնագրէ մը թարգմանուած է, Զ. դարուն։ Գրուածիս պատմական արժէքն ևս մեծ պիտի ըլլայ, եթէ վերջաբանին մէջ իբը հեղինակ յիշուած Յակոբոսն՝ Տեառնեղբայրն և կամ Յովսեփայ ժամանակակից և ազգական մէկն եղած է ստուգիւ։ Գրուածիս տպագրութիւնը տես Թանգ. Հին և Նոր Նախնեաց. Անկանսն Գէրք, Վենետիկ 1898, Հտ. Բ. եր. 250-264. ուր սակայն իբրև Բ. Գլուխ կամ հատած նշանակուած է Գրոց Տղայութեան Քրիստոսի (Հմմտ. անդ եր. 237-250), շփոթելով իրարմէ տարբեր երկու անվաւեր գրուածքս՝ իրարու հետ։ Ըստ իս սակայն այս երկու գլուխներս տիրապէս Յակորայ Տեառնեղբօր Նախաւետարանէն են, և կ'ամբողջացնեն, կերպով մը՝ Թ. 201. §. 102. Թղ. 405բ1-406բ2. հատուածը. որ թէպէտև յիշեալ հրատարակութեան մէջ՝ (Թղ. 264-267) վերջը դրուած է, իբր Գ. Գլուխ, բայց ըստ կարգի առաջին մասն ըլլալու է Նախաւետարանին։ Վերոյիշեալ Հրատարակութեան երկրորդ Գլուխըն, կամ Խմբագրութիւնը, թէպէտև այս Ձեռագրէս արտագրուած է, սակայն հրատարակիչն ի բաց թողած է վերջարանը, - համարելով զայն զուցէ որպէս յիշատակարան ինչ ընդօրինակողին, Բայց այս ամենակարևոր կտորը, զոր ի վեր անդր մէջ բերինք, եթէ բուն հեղինակէն, այն է՝ Տեառնեղբօրէն գրուած է, - ինչպէս անունն իսկ "Յակոր„ կը վկայէ, - յայտնապէս ցոյց կու տայ մեզ գրութեան ժամանակամիջոցն, այն է՝ "Հերովդէսի մահը„ և այն ժամանակ ծագած "շփոթութիւնը„։ Արդ՝ այս յիշատակարանը մէկ կողմէն, և միւս կողմէն ալ լեզուական արտասովոր յատկութիւնն և առումները - որոնք հոս աւելի ենկը վստահացնեն զիս՝ եզրակացնել, որ եբրայական բնագրէն ուղղակի թարգմանուած են երեք գլուխներն ևս, Զ-Ը. դարում։ Բ. Թէ սերտ առնչութիւն կայ գրուածիս և Սուա-Եպիփանի՝ Ի Սկզբնա էէր Աքագածոց և յաւետար. քար. որ ըստ ՂուԷ,, ԺԱ.ԺԳ. ճառերու մէջ. հաւանօրէն վերջին։ հանաքաղ եղած է առաջնոյն։ 83. Թղ. 52ա1։ "[Մեծի աւուրն Յայտնութեան Տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի)։ Յաղագս Մոգուց թագաւորաց. թէ որպէս եկին զաւրաւքն իւրեանց յԵրուսաղէմ։ Ահա մոգք յարևելից եկին, որք ելեալ էին յաշխարհէն իւրեանց բազում զաւրաւք. և եկեալ հասին ի քաղաքն Երուսաղէմ ամիս(ս) ութ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 57ա2։ "Եւ գնացին ի տունս իւրեանց ընդ այլ ճանապարհ, փառաւորելով զմարմնացեալն աստուած ընդ հաւր և սուրբ հոգւոյն այժմ և միշտ և„։ Այլուր, այն է՝ վերը յիլուած Մեկնութեան մէջ (Ճառ.ԻԲ.) Եպիփան Կիպրացւոյն անուամբ խոյ րագրուած է ճառս, և գրեթէ բոլորովին կը տարբերի վերոյիշեալ տպագրութեան եր. 284-305, կրկին խմբագրութիւններէն։ Իսկ երկուքին ուսումնասիրութիւնը տես. Երեք Թագաւոր Մոգերու գրոյցն՝ հայկական մատենագրութեան մէջ, և անոչ կարևորուծեանը մեր Ուսումնասեղութիւնը, Վենե, սիկ 1913։ 34. Թղ. 67ա1-բ1։ "Երանելոյն Աբբայ (Եփրեմի) Խորին ասորոյ. Ներբողեան ասացեալ Ի սուրբ ծնունդն քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Երկրորդ աւուրն։ Սքանչելի է ծնունդ քո, որդի աստուծոյ. դժուարին է բերանոյ իմոյ խաւսել„ ևն։ - Վերջ Թղ. 63բ1։ "Եւ հաւատացւոյ զՅովսէփ, որպէս զի և նայ զբազումս հաւատացուսցէ. և քեզ փառք յաւիտեանս ամէն„։ 35. Թղ. 63բ2։ "Երրորդ։ Աւուրն։ Նորին Եփրեմի։ Ասացեալ ծնընդեանն քրիստոսի։ Եւ մինչդեռ յայսպիսի խորհուրդս տագնապէր Յովսէփ՝ ի քուն եմուտ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 67բ2։ "Եւ քեզ անդադար գոհութիւն, և սուրբ հոգւոյդ երկրպագութիւն այժմ և միշտ և 36. Անդ։ "Չորրորդ։ Աւուրն։ Երանելոյն Եպիփանու, եպիսկոպոսի՝ ասացեալ Ի գովշ(ե)ստ աստուածամաւրն։ Չջահաւորեալն աստուածածինն„ ևն. - Վերջ Թղ. 71ա1։ "Անսկիզբն հայր, անսկիզբն որդի, անսկիզբն հոգի, սուրբ երրորդութիւն անբաժանելի համագոյ երրորդութիւն, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 37. Անդ։ "Հինգերորդ։ Աւուրն։ Սրբոյն Պետրոսի։ Եպիսկոպոսին։ Սիւնեաց։ Ասացեալ Ի գովեստ աստուածածնին։ Բազմութիւնք քրիստոսասէր ժողովրդոց, արարէր(էք) զաւրս զայս տաւն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 72բ2։ "Ենորհել զանեղ զողորմութիւն իւր ամենայն երկրպագուաց իւրոց և ճշմարիտ հաւատացելոց„։ 38. Անդ։ "Սրբոյն Պրոկղի։ Եպիսկոպոսին։ Կոստանդնուպաւլսի։ Ներբող(ե)ան ասացեալ Ի սուրբ աստուածածինն։ Վեց աւուրն։ Այս աւր արդարութեան արեգակն ծագեաց և զառաջին ծագեալն ծածկեաց„ ևն։ - Վերջ Թղ. 74ա2։ "Եւ եկեալ եկաց ուր էր մանուկն քրիստոս աստուած, և նմա փառք յաւիտեանս ամէն„։ 39. Անդ։ "Յաղակս ծնընդեան տեառն մերոյ և փրկչին յիսուսի քրիստոսի։ Յակոբայ Տեառնեղբաւրն ասացեալ. Է. աւուր ծնընդեան։ Եւ յորժամ հասին երկունք ծնընդեանն Մարիամու աստուածածնին„ ևն։ - Վերջ Թղ. 75բ1։ "Եւ Յովսէփ ելեալ ի Հրէաստանէ գնաց յԸ(ե)գիպտոս, փառաւորելով զհայր և զորդի և զսուրբ հոգին յաւիտեանս ամէն„։ Այս հառս հաւանօրէն մասն կը կազմէ §. 43։ և 44. Թղ. 47ա2 և 52ա2 ճառերուն, այն է Յակորայ Տեառնեղբօր Նախաւետարանին, և միայջ պատահաբար անոնցմէ զատուած է, Ճառընտիրս հաւաքողի ծրագրին համեմատ, որ սովոր է մի և նոյն տօնին կամ ըստ աւուրն պատշաճի վերաբերեալ՝ այլ և այլ Հարց ճառերը դարձադարձ 40. Թղ. 75բ1։ "Յաղակս Բեդղահեմի մանկանցն։ Զոր կոտորեաց Հերովդէս. Ութ աւուրն կարդայ։ Յետ այսորիկ կացեալ Յովսէփ և Մարիամ յայրն՝ հանդերձ մանկամբ՝ ծածուկ և անյայտ ի մարդկանէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 79բ1։ "Եւ ահա զինչ կամեցար և արարեր և զոր հ(խ)որհիս առնել, կամք քո եղիցին. և քրիստոսի փառք յաւիտեանս ամէն„։ Գրուածս մեծապէս կը տարբերի ապագրութնէն (տես Թանգ. Հին և Նոր Նախն. Հտ. Բ. եր. 306-312) Գէրք Տզայութեան Քրիստոսի, անվաւեր գրուածքին։ 41. Անդ։ "Երանելի։ Եփրեմի։ Խորին ասորոյ ասացեալ Ի սուրբ Յոհաննէս Կարապետն և Մկրտիչն քրիստոսի։ Եւ (ի) կաքաւումն Հերովդիադայ։ Հրաւիրելով կոչեցաւ լեզու իմ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 85ա1։ "Հայր անսկիզբն սրբեա զմիտս իմ, որդիտ միածին՝ սրբեա զմարմինս իմ, հոգիտ ճշմարիտ՝ սրբեա զհոգիս մեր, վասն զի աղտեղեալ է մեղաւք„։ 42. Անդ։ "Տեսիլ՝ մեծ և փառաւորեալ զաւրավայրին՝ Գեր(ւ)որգայ վկային, զոր ետես ի լերինն Ախանոյ (տպ. Ալանոյ)։ Յարութեան կարդայ։ Ամբարձէք զաչս մտաց ձերոց և տեսէք նոր սքանչելիս՝ զոր եղեն յաւուրս մեր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 86ա2։ "Որպիսի պատսպարան, և պարիսպ ամրութեան՝ յուսացելոցս ի քեզ, աւգնական և վերածածկոյթ փրկութեան„։ Տեսիլէն վերջ - որ քաղուած մ'է Եզեկիէլի և Յայտնութեան գրոց - կը յաջորդէ անսովոր Ներրողեան մը, և ապա մեկնութիւն Տեսլեան, որ Լուսաւորչայն կը մատնանշէ, ըսելով. "Եւ առժամայն եկն առ իս մի ի սերովբէիցն, կոչեաց զանուն իմ և ասէ. Գրիգորիէ, կամի՞ս ուսանել զոր տեսեր, եկի ես յայտնել քեզ զայն„։ Գէորգայ զաւրավարի Վկայաբանութեան ոչ մի օրինակ չունի այս տեսիլս և ոչ իսկ յունարէն խմբագրութիւնք. հետևաբար անուան շփոթութիւն մը տեղի ունեցած է գրչաց կողմէն։ Հաւանական է որ Գորդիու վկային վերաբերի այն, և կամ լաւ ևս՝ Գր. Լուսաւորչի Տեսիլին Յամենայն դէպս նորութիւն մ'է՝ ուշագրութեան և քննութեան արժանի, Հմմտ. տպգ. Վարք որբոյ՝ Գեորգայ զորավարին, եր. 54-59։ 43. Անդ։ "Յոհաննու։ Ոսկեբերանին ասացեալ։ Յառաջաւորեաց։ Պահոցն։ Երկուշաբաթին։ Երանելի և վայելուչ է տաւնս և վերագոյն և բարձր ըստ սովորութեան աւուրց ժողովոյս այս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 90բ2։ "Շնորհաւք և մարդասիրութեամբ տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի, ընդ որում քեզ հաւր, միանգամայն և հոգւոյդ սրբոյ վայելէ փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ և միշտ և յաւիտեանս„։ 44. Թղ. 91ա1։ "Յոհաննու Ոսկեբերանին. ասացեալ։ (Յ)առաջաւորաց երեքշաբաթին։ Վասն շարժման և ապաշխարութեան։ Տեսէք զաստուծոյ մարդասիրութիւնն, տեսէք զաստուծոյ զաւրութիւնն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 95ա1։ "Եւ բարի լինիցի քեզ, զի շահեցար զեղբայրն քո. և քրիստոսի փառք յաւիտեանս։ ամէն„։ 45. Անդ։ "Հինգշաբաթի աւրն։ Առաջաւորացն։ Ասացեալ։ Ի սուրբ։ Վարդապետացն։ Վասն այսորիկ ասէ պահք առաջաւորաց աստուածեղէն գիրքն, քանզի արարիչն աստուած յառաջն եդիր զպատուիրան պահոցն„ ևն։ Վերջ Թղ. 98ա1։ "Զի զերկնից արքայութիւն (թեան) արժանի լից(ջ)իք ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 46. Թղ. 98ա1։ "Երանելոյն։ Եփրեմի։ Խորին ասորոյ ասաց(եալ)։ Վասն Նինուէացւոցն։ Յորդորումն ապաշխարութեան։ Ահաւասիկ հրաման հասեալ յաստուծոյ առ մարգարէն Յունան„ ևն։ - Վերջ Թղ. 103ա1։ "Լրւան նմա միամիտքն, և դարձան առին զաւրհնութիւն ի նմանէ և չուեցին յաշխարհս իւրեանց խաղաղութեամբ„։ Վերջաբանիս կը յարին. - աղաւաղ շարաբանութեամբ - հետևեալ տողերն, "Աւրհնութիւն և փառք աստուծոյ տուք ամենեքեան, որ սիրեաց առաւել զաոգս որդւոց մարդկան, քան զլուսաւորս և զանմարմնական։ Մանաւանդ՝ և սայ եղիցի արժան երկնային փառացն և արքայութեան„. որոնք կը թուի թէ եկամուտ յաւելուած ըլլան։ 47. Թղ. 103ա2։ "Վկայ(ա)բանութիւն սրբոյն Սարգսի զաւրավարին և որդւոյ նորա Մարտիրոսին և այլոց զինուորացն։ Ի ժամանակս բարեպաշտ թագաւորին Կոստանդիանոսի էր սուրբն Սարգիս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 105ա1։ "Որ կոչի մինչև ցայսաւր Գագ(կ)այ սուրբ Սարգիս, և առնէ մեծամեծ նշանս ի փառս և ի սքանչելիս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ, փառք յաւիտեանս„։ 48. Թղ. 105ա2։ Վկայեաբանութիւն սրբոյն Ատոմայ և որդւոյ նորա Վարոսի և Ներսեհի և նոցին ընկերացն որ ի քրիստոս նահատակեցան։ Ի ժամանակս Յազկերտի Պարսից արքային ծաղկէր հաւատն քրիստոնէից„ ևն։ Վերջ Թղ. 107ա2։ "Եւ զաւրացեալ յաստուած հայր մեր և ի տէր յիսուս քրիստոս և ի սուրբ հոգին, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 49. Անդ։ "Վկայաբանութիւն Սիւքեասանցն, որք վկայեցին ի Բագրևանդ գաւառին՝ ի Սուկաւէտ լերին։ Նահատակք որք գնացին յԱլանաց դրանէ զհետ Սադե(ն)կայ տիկնոջ ի հայս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 110ա1։ "Ապա ի վաղիւն չըւեալ բըռնաւորն՝ գնաց յաշխարհն իւր, և պատմեաց թէ որպէս կատարեցան սուրբքն„։ 50. Անդ։ "Տեսիլ Կոստանդիանոսի աստուածասէր թագաւորին։ Տեսանէր ի տեսլեան գիշերոյ՝ սուրբն Կոստանդիանոս զհրեշտակն աստուծոյ, զի ասէր. Երթ հաս ի Բագրևանդ գաւառն, ի լեառն Սուկաւ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 110բ1։ "Եւ կատարի յիշատակ վկայութեան նոցա մինչև ցայսաւր, փառաւորելով ի հայր և յորդի և յամենասուրբ հոգին, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ (Թուի մի և նոյն վկայագրէն յաւելեալ)։ 51. Անդ։ "Յիշատակ Սրբոյն Սահակայ հայոց հայրապետին. Յաղակս կենացն և վարուցն։ Ժողովեցան նահահարքն (նախարարքն) հայոց միաբան առ երանելին սուրբն Սահակ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 111բ2։ "Եւ ես նստէի մերձ առ սեղանն աստուծոյ, ի սուրբ եկեղեցւոջն ի Վաղարշապատ քաղաքի„։ բ. 52. Անդ։ "Տեսիլ սրբոյն։ Սահակայ Պարթևի հայրապետին։ Եւ ահա յանկարծակի բացաւ. հաստատութիւն երկնի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 114բ2։ "Այլ շնորհաւք սուրբ հոգւոյն. և քրիստոսի աստուծոյ փառք յաւիտեանս ա53. Անդ։ "Վկայաբանութիւն սրբոց. Նախարարացն։ Եւ պատերազմին. քաջ և արի զաւրավարին։ Սրբոյն Վարդանայ և ընկերաց նորին։ Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւն երկրաւոր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 119ա1։ "Եւ այսպէս կատարեցան սոքա ի քրիստոս յիսուս, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ (Հմմտ. Եղիշէ, Պատմ. Վարդանանց)։ 54.յԹղ. 119ա2։ "Յաղագս։ Սուրբ ժողովոյն. Նիկիայ, որ քարոզեցին զճշմարիտ. հաւատս եկեղեցւոյ սրբոյ։ Ընդ ժամանակս ընդ այնոսիկ երևեցաւ Արիոս Աղեկսանդրացին՝ որ ուսուցանէր չարաչար ամբարշտել, ոչ գոյլ զորդի հաւասար հաւր, և ոչ ի բնութենէ հաւր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 119բ2։ "Սուղ ինչ կանոն յինքենէ ի կանոնսն յաւելու՝ վասն առաւել զգուշութեան իւրոյ վիճակին, ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ (Հմմտ. Խոր. Պատմ. Բ. 85)։ 55. Անդ։ "Վկայաբանութիւն։ Հաւատոյ Աստուածաբանին. Գրիգորի։ Զի մեք զսրբոց հարանց, անդր ժողովելոց՝ ի քակտումն Արիանոսաց հերձուածոյն՝ ոչինչ պատառ(ու)եցայք երբէք և ոչ պատ(ո)ւել կարասցուք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 120բ1։ "Եւ նմա փառք հաւր ընդ սուրբ հոգւոյն այժմ և միշտ և յաւիտեանս ամէն„։ Անսովոր խորագիրս մէկ կողմէն, և միւս կողմէն ալ հետևեալ բացատրութիւնքն. "Եթէ ոք զարգացումն մարմնոյն, և զկիրս մարդկային բնութեանս, որ կրեացն, ապականութիւն դնեն տէրունական մարմնոյն, վասն այնորիկ ապականեն ըզխորհուրդն ջրով և խմորով, այնպիսիքն արտաքս ընկեսցին, և ի բայց մերժեսցին յեկեղեցւոյ սրբոյ„։ նշան է յայտարար, որ դաւանութիւնս Գր. Նազիանզացւոյն հարազատ գործ չէ, այլ միաբնեայ հայ վարդապետէ մը յերիւրեալ ըստ կամս՝ Աստուածաբանի Հանգանակին վրայ, 56. Թղ. 120բ1-բ2։ "Երանելոյն Եփրեմի Խորին։ Ասացեալ։ Ի գալուստ տեառն. քառասնաւրեայ։ Ի տաճարն։ Որ անսկիզբն ես յէութեան անբաժանելի բանդ հաւր, յառաջ քան զյաւիտեանս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 124ա1։ "Եւ քեզ ընդ հաւր և սուրբ հոգւոյդ փառք յաւիտեանս ամէն„։ 57. Անդ։ "Առաջին։ Կիրակին։ Բուն բարեկենդանին։ Երանելոյն Եփրեմի վարդապետին, ասացեալ. Յաղակս պահոցն։ Պահքն յայտ նիք՝ ծածուկ պահաւք բաւանդակին„ ևն։ վերջ Թղ. 125բ2։ "Շնորհաւք և մարդասիրութեամբ տեառն մերոյ և փրկչին յիսուսի քրիստոսի ընդ որում հաւր միայնգամայն և հոգւոյդ սրբոյ վայելէ փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ և„։ 58. Թղ. 124բ2-126ա1։ "Երանելոյն։ Եփրեմի։ Խորին։ Ասորոյ ասացեալ։ Վասն. քառասնորդեաց պահոցն։ Ի շաւիղս փառաց քոց տէր, ընթանանմիտք իմ, որդի աստուծոյ„ ևն։Վերջ Թղ. 128բ1։ "Եւ յորժամ տացես ի ձեռն տնանկին՝ կնքեալ պահեսցի ի ներքոյ մատանցն աստուծոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ 59. Անդ։ "Աղուհացից։ Առաջին։ Երեգշաբաթի աւուրն։ Յոհաննու։ Ոսկեբերանին։ Ասացեալ։ Վասն Վարուց։ Պատեալ պահէ զամենայն վարուց առաքինութիւն, քանզի աշտարակ հզաւր է„ ևն։ - Վերջ Թղ. 131ա2։ "Սովաւ սըրբին աղտեղեալք անիրաւութեամբ և մաքրին և յարդարին և կան համարձակութեամբ առաջի բեմբին քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս յաւիտենից ամէն„։ 60. Թղ. 131բ1։ "Առաջին. չորեքշաբաթին։ Երանելոյն Յոհաննու։ Ոսկիբերանի աս(աց)եալ, Վասն Խոստովանութեան։ Տէր մեր յիսուս քրիստոս եցոյց մեզ թէ անհնար է առանց եղբայրսիրութեան և աղքատսիրութեան։ և ողորմութեան յաստուծոյ սէրն խառնիլ, ևն։ - Վերջ Թղ. 133բ2։ "Եւ քաղցրութեամբ խաւսեսցուք ընդ աղքատսն և ընդ տնանկս, զի և ընդ մեզ հայեսցի քաղցրութեամբ քրիստոս, և փրկեսցէ զմեզ ի հրոյն յաւիտենից„։ 61. Անդ։ "Յոհաննու։ Մանդակունացւոյ։ Ասացեալ։ Վասն ընդունելի, և անընդունելի. աղաւթիցն։ Ամփոփեալ զմիտս իմ ասցուք (իմասցուք) զճառս բանիցս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 137ա2։ "Զանմահ կենացն վայելջ(չ)ութիւն ընդ նոսին ձեզ ամենեցուն և մեզ. ամէն„։ 62. Անդ։ "Առաջին։ Ուրբաթին։ Տեառն(ընդ)առաջին։ Յոհաննու։ Ոսկիբերանին։ Ասացեալ։ Յաւետարանի Մեկնութենէն։ Ասէ սիրեսցես զտէր աստուած քո յամենայն սրտէ քումմէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 138բ2։ "Զի զամենեսեան զմեզ յանուանէ սիրեաց յառաջագոյն, և յանզոյութենէ ի գոյութիւն փոխեաց. նմայ փառք յաւիտեանս ամէն„։ 63. Թղ. 139ա1։ "Վկայ(ա)բանութիւն ս(ր)բոյն։ Թէոդորոսի։ Զինաւորին։ Ընդ ժամանակս թագաւորութեան Մաքսիմիանոսի էր հալածումն քրիստոնէից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 140ա2։ "Եւ ընդ նոսին փառս մատուցանել ամենասուրբ երրորդութեանդ այժմ և միշտ և յաւիտեանս յաւիտ„։ 64. Անդ։ "Սրբոյն։ Նեքտառեայ։ Կոստանդինայպաւլսի. եպիսկոպոսին։ Ասացեալ։ Յաղագս. սրբոյ տաւնի վկային։ Թէոդորոսի։ Ձոր տաւնեն յառաջնումն շաբ(ա)թու։ Քառասնորդաց։ Ամենայն հաւատացեալք ի քրիստոս։ Վասն սքանչելի երևման նորա։ Յառաջնումն ամի Յուլիանոսի, մինչդեռ նորընծայ էր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 142բ1։ "Որում վայելէ փառք իշխանութիւն և պատիւ„։ 65. Անդ։ "Աղուհացից։ Երկրորդ։ Կիրակին։ Երանելոյն։ Յոհաննու։ Ոսկիբերանի։ Ասացեալ է։ Ի Ղուկասու։ Աւետարանի Մեկնութենէ։ Ի ձկնորսքն։ Յորժամ վարդապետն բարեփառ, յայնժամ աշակերտն դիւրահաւան„ ևն։ - Վերջ Թղ. 146ա2։ "Փառք մարդասիրութեան աստուծոյ այժմ և յաւիտեանս յաւիտենից ամէն„։ 66. Անդ։ "Երկրորդ։ Երկուշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակո(ւ)նացոյն։ Ասացեալ. Վասն յանցանաց ինչ։ Որք սուրբ հոգւոյն են ցանկացեալք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 149ա1։ "Եւ թէ եկայք աւրհնեալք հաւր իմոյ. ժառանգեցէք զյաւիտենական ուրախութիւնսն՝ ընդ սուրբս ամենայն՝ այժմ և միշտ և յաւ„։ 67. Անդ։ "Երկրորդ։ Երեքշաբաթին. Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ։ Վասն գողութեան։ Յանկարծ գողանայ և աներևոյթաբար յափշտակէ զմիտս մարդկան սատանայ„ ևն։ - վերջ Թղ. 150բ2։ "Եւ յանճառ բարիսն վայելեսցուք ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ 68. Անդ։ "Երկրորդ։ Ձորեքշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունացւոյ ասացեալ (Վասն պտղոց և պատարագաց և ողորմութեան)։ Բազում գաղտնաձիգ նետիւք վիրաւորէ զմեզ սատանայ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 154ա2։ "Եւ ընկալցի զուխտս և զպաղատանս և զպատարագս ի հաճոյս աստուածութեան իւրոյ„։ 69. Անդ։ "Երանելոյն։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ ասացեալ. Վասն երդմանց. սովորութեան։ Յոյժ չար են ամենայն սովորութիւնք չարին„ ևն։ - Վերջ Թղ. 157ա2։ "Որում փառք ընդ հաւր և սուրբ հոգւոյդ յաւիտեանս ամէն„։ 70. Անդ։ "Երկրորդ։ Ուրբաթուն։ Նորին Յոհաննու։ Մանդակո(ւ)նացու։ Ասացեալ։ Վասն մխիթարելոյ զվախճանելոցն։ Հայեաց դու ի յոյսն վերին„ ևն։ Վերջ Թղ. 160բ2։ "Եւ հանգստեան և երկնից արքայութեան արժանի լիցուք ամենեքեան ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 71. Անդ։ "Երկրորդ։ Շաբաթ աւր։ Յիշատակ։ Սրբոյն։ Կիւրղի Երուսաղէմայ հայրապետին։ Միածին և բանն աստուած՝ որ յառաջ քտն զյաւիտեանս՝ ի հաւրէ ծնեալ անճառաբար„։ - Վերջ Թղ. 164ա2։ "Եւ ամենեքեան փառաւոր առնէին զաստուած և զամենասուրբ զերրորդութիւն, այժմ և միշտ և յաւիտեանս յաւի„։ 72. Անդ։ "Երկրորդ։ Կիրակէին։ Տեառն Յոհաննու։ Ոսկեբերանի։ Ասացեալ։ Յաղակս անառակին։ Հանապազ զաստուծոյ մարդասիրութիւն պարտիմք քարոզել եղբարք„ ևն։ Վերջ Թղ. 168ա1։ "Շնորհաւք սփշռեալ է, հոգևորական պատմուճան. հաւր և որդւոյ և սուրբ հոգւոյն տրւան մեզ„։ 73. Անդ։ "Երրորդ։ Երկուշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ է. Վասն աղքատսիրութեան։ Մի ոք տղա(յ)ական բարուք և անընտրական ինչ մտօք ժպրհեսցի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 171բ1։ "Եւ անդ յուրախութիւնսն վայելեսցուք՝ մեծապայծառ խնդրութեամբ ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր. որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 74. Թղ. 171բ2։ Երրորդ։ Երեքշաբաթի։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ։ Վասն թատերաց։ Եւ գուսանաց։ Ուր երթեալ դադարեցից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 174ա1։ "Եւ հանդիպիլ անանց բարութեանց ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 75. Թղ. 174ա2։ Երրորդ։ Զորեքշաբաթի։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ։ Վասն (քահանայից տեսչութեան ի վերայ ժողովըրդեան)։ Ես լի անթիւ յանցանաւք և ունայն ի վարուց առաքինութեան„ ևն։ - Վերջ Թղ. 177ա2։ "Եւ սրբեալք կայցեմք առաջի աստուծոյ՝ ընդունել զանթառամ փառաց պսակն ի քրիստոսէ աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ 76. Թղ. 177բ1։ "Երրորդ։ Հինգշաբաթուն։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Վասն չբամբասելոյ զեղբարս։ Մթերք սգոյ և աղջամուղջ տրտմութեան դիզեալ ի վերայ իմ կուտին հանապազ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 180բ1։ "Յանանց բարութեանցն վայելչութիւնսն ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 77. Թղ. 180բ1-բ2։ "Երրորդ։ Ուրբաթուն։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ։ Վասն զգուշութեան։ Եւ երկիւղիւ։ Ի սուրբ խորհուրդն մերձենեալ։ Սոսկան ոսկերք իմ դողութեամբ և սարսափէ անձն իմ հիացեալ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 183բ1։ "Ի չարեաց տըտ(ղ)այասցուք, և հաւատովք կատարեալ լիցուք ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս„։ Մանդակունւոյ այս և նախընթաց ճառերը հմմտ.Վենետկեան կրկին տպագրութիւնքը. իսկ անոնց առանձին ուսումնասիրութիւնը տես Հ. Բ. Սարգիսեան. Քննադատութիւն Յովհան Մանդակունւոյ և իր երկասիրութեանց վբայ, Վենետիկ 1895, եր. 78. Թղ. 183բ1։ "Յոհաննու։ Երուսաղէմայ։ Հայրապետին։ Ի պատմութենէ։ Եպիփանու։ Ասացեալ։ Եւ եղև երբեմն սարկաւագ ոմն եկն յԵրուսաղէմէ առ Եպիփան, և պատմեաց վասն Յոհաննու որ յԵրուսաղէմ եպիսկոպոս էր„ ևն։ Վերջ Թղ. 184բ1։ "Իսկ Յոհաննէս խրատեալ և յանդիմանեալ յարդարոյն յայնմանէ՝ եղև այր սուրբ և երկիւղած յոյժ. և արարեալ բազում ճառս ողորմութեան, հանգեաւ բարի վարիւք ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ (Զուարճալի է մանրավէպս և միանգամայն հետաքրքրական)։ 79. Անդ։ "Չորրորդ։ Կիրակին։ Տեառն Յոհաննու։ Ոսկեբերանի ասացեալ։ Ի Ղուկասու աւետարանի։ Մեկնութենէն։ Էր ոմն ասէ մեծատուն և հանապազ ծիրանիս ագանէր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 189ա2։ "Զի անդ ի տեառնէ ընկալցուք զհատուցումն ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր՝ որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 80. Թղ. 189բ1։ "Զորրորդ։ Երկուշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունեցոյ։ Ասացեալ։ Վասն (չ)առնելոյ սէր և բարեկամութիւն ընդ ատելիսն։ Հանապազ զմտաւ ածեալ՝ զարհուրիմ ի յահէ յանցանացս այսոցիկ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 192ա1։ "Զի ի միասին փառաւորեսցուք զամենասուրբ զերրորդութիւն զհայր և զորդի և զսուրբ հոգին՝ այժմ և միշտ և յաւիտեանս ամէն„։ 81. Թղ. 192ա2։ Չորրորդ։ Երեքշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ։ Վասն ոխակալաց։ Եւ քինահանաց։ Ահեղ անաւրէնութիւն և սաստիկ չարութիւն„ ևն։ Վերջ Թղ. 194բ1։ "Եւ ժառանգեսցուք զանանց բարութիւնս ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 82. Թղ. 195ա1։ "Զորրորդ։ Զորեքշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալ։ Վասն։ Բարկացողաց։ Ամենայն բնութիւնք մեղացն և պիղծ ախտից„ ևն։ - Վերջ 197ա2։ "Եւ զերկնից արքայութիւն ժառանգեսցուք ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որ է աւրհնեալ յաւ„։ 83. Թղ. 197բ1։ "Զորրորդ։ Հինգշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունեցոյ։ Վասն սիրոյ։ Եւ կանոնաց է հրամայեալ։ Ոչինչ պիտոյ են յաղագս սիրոյ նորագոյնս խնդրել„ ևն։ Վերջ Թղ. 199բ1։ "Ժառանգեցէք զպատրաստեալ արքայութիւնն ի սկզբանէ աշխարհի. և նմայ փառք յաւիտեանս ամէն„։։ 84. Անդ։ "Զորրորդ։ Ուրբաթուն։ Յոհաննու Մանդակոյնացոյ։ Ասացեալն է (Վասն ահեղ հարուածոց կարկտի)։ Բազում կերպարանք պատուհասից և սպառնալեացն աստուծոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 202բ1։ "Ընդ որս և զամենեսեան արժանի արասցէ զձեզ. փափկութեան դրախտին ամէն„։ 85. Թղ. 202բ2։ "Զորրորդ։ Շաբաթուն։ Վկայաբանութիւն սրբոց Քառասնիցն։ Ընդ ժամանակս Լիկիանոսի թագաւորին էր հալածումն մեծ քրիստոնէից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 205բ2։ "Ի փրկութիւն հաւատացելոց ի հայր և յորդի և ի հոգին սուրբ, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 86. Թղ. 206ա1։ "Հինգերորդ։ Կիրակէին։ Յոհաննու։ Ոսկեբերանի։ Ասացեալ։ Յաւետարանի։ Մեկնութենէն։ Է և երրորդ ճանապարհ ապաշխարութեան„ ևն։ - Վերջ Թղ. 208բ1։ "Եւ խըպեայ առ աղբերն։ Զի՞նչ ասէր մաքսաւորն և աւետարանիչն. և քրիստոսի աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս ամէն„։ 87. Անդ։ Հինգերորդ։ Երկուշաբաթին։ Յոհաննու. Մանդակունացոյ։ Սուրբ վարդապետի։ Ասացեալ։ Ի Մարկոսի։ Աւետարանի։ Մեկնութենէ, որ ասէ։ Արթուն կացէք, զի ոչ գիտէք յորում ժամու տէրն տանն գայցէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 211ա1։ "Եւ խոստովանելւոց (խոստացելոց) բարեացն հասանել ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ Մանդակունւոյ տպագրութեան մէջ այս ճառս կը պակսի. ուստի հաւանօրէն Յոհ. Ոսկեբերանին է և վրիպակաւ Մանդակունւոյն խորագրուած. իսկ եթէ իրենն է, կը հետևի որ նա ժամանակաւ Մարկոսի Մեկնութիւն մ'ևս գրած է, որ ապա անյայտացած ըլլայ։ 88. Թղ. 211ա1։ "Հինգերորդ։ Երեքշաբաթին։ Յոհաննու։ Մանդակունացոյ։ Ասացեալն էր։ Վասն արբեցողաց։ Մեծաւ սգով և ցաւագին արտասուաւք պարտ է պատմել„ ևն։ - Վերջ Թղ. 213բ2։ "Շնորհաւք և մարդասիրութեամբն յիսուսի քրիստոսի, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 89. Անդ։ "Երանելոյն։ Յոհաննու։ Ոսկեբերանին։ Ասացեալ։ Վասն աղքատսիրութեան։ Եւ ողորմութեան։ Փառաւորեսցուք զբազումողորմն աստուած„ ևն։ - Վերջ Թղ. 216ա1։ "Այս է զոր եբարձ Ադամ, յորժամ եկեր ի պտղոց ծառոյն և անկաւ ընդ ախտիւ մահուն„։ 90. Թղ. 216ա2։ "Յոհաննու։ Մանդակունացւոյ։ Ասացեալ։ Վասն պահոց պնդութեան. Ազդոյ և աւկտակար է և կարևոր են պահոց պնդութիւն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 219ա1։ "Որ ասէ՝ թողեալ լիցին քեզ մեղք քո, և ոչ ևս յիշեցից զանաւրէնութիւնս քոյ„։ 91. Թղ. 219ա2։ "Երանելոյն։ Եփրեմի։ Խորոյ ասորւոյն։ Ասացեալ։ Վասն Խրատւոյ։ Յորժամ երիտասարդն էիր, պարտ էր քեզ խորհել զաներևոյթսն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 221ա2։ "Զի գթած և ողորմած է տէրն, երկայնամիտ և բաղումողորմ. և նմա փառք յաւիտեանս ամէն„։ 92. Անդ։ "Հինգերորդ։ Շաբաթուն։ Սրբոյն։ Գրիգորի։ Հայոց Լուսաւորչին. Որ վկայեաց առաջի Տրդատեայ։ Ի ժամանակին յայնմիկ իշխանն Յունաց ի հալածել կայր զեկեղեցին աստուծոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 228ա1։ "Տացէ ձեզ զանմահութիւ(եա)ն կեանս որ ոչ անցանէ՝ ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս, ամէն„։ (Հմմտ. Ագաթ. Ա. Գիրք)։ 93. Անդ։ "Վեցերորդ։ Կիրակէին։ Յոհանու. Ոսկեբերանւոյ։ Ասացեալ։ Ի վճիռ քանանացւոյն։ Յայնժամ գընաց յիսուս, ասէ, և եկն ի կողմանս Տիւրոսի և Սիդովնի„ ևն։ Վերջ Թղ. 233բ2։ "Երթայր մայրն և գտանէր զգաստացեալ. և կանգնեալ, սրբեալ և բժշկեալ ըստ կամաց իւրոց. և քրիստոսի փառք յաւիտեանս ամէն„։ 94. Թղ. 233բ2 - 234ա1։ "Վեցերորդ։ Երկուշաբաթին։ Երանելւոյն։ Սրբոյն։ Սարգսի վարդապետի։ Ասացեալն բանն... ոգեշահ։ Եւ արդ զի և մեք ընդ այսպիսի դատաստանաւ եմք, և դատաւորն առ դուրս հասեալ կայ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 236ա2։ "Տեառն մերոյ և փրկչին յիսուսի քրիստոսի, որով և ընդ որում հաւր միանգամայն և հոգւոյն սրբոյ փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ և միշտ և յաւ„։ բ. 95. Թղ. 236բ1։ "Երեքշաբաթի աւուրն։ Նորին։ Սարգսի վարդապետի։ Ասացեալ է։ Եւ մեք ըզայս ամենայն գիտելով„ ևն։ - Վերջ Թղ. 238բ2։ "Շնորհաւք և ողորմութեամբ տեառն մերոյ և փրկչին յիսուսի քրիստոսի, որով և ընդ հաւր միանգամայն, և հոգւոյն սրբոյ վայելէ փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ և միշտ և յաւիտեանս„։ գ. 96. Թղ. 239ա1։ "Վեց(երորդ)։ Ձորեքշաբաթին։ Նորին։ Սարգսի վարդապետի։ Ասացեալն։ Արդ հնազանդեսցուք և մեք, երկիր պագեսցուք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 242բ2։ "Որով և ընդ որում հաւր միանգամայն և հոգւոյն սրբոյ փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ և„։ դ. 37. Թղ. 242բ2-243ա1։ "Վեց։ Հինգշաբաթի աւուրն։ Նորին։ Սարգսի։ Վարդապետի։ Ասացեալն է՝ Բանն(ս) ոգեշահս և պիտանի։ Եւ արդ եթէ այսպիսի տէր ունիմք, զի ոչ կամի եթէ ոք կորիցէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 245ա2։ "Եւ Փրկչին յիսուսի քրիստոսի, որով և ընդ որում միանգամայն հաւր և հոգւոյն սրբոյ փառք իշխանութիւն և պատ„։ ե. 98. Թղ. 245բ1։ "Վեցերորդ։ Ուրբաթուն։ Նորին։ Սարգսի։ Վարդապետի։ Ասացեալն է։ Եւ արդ վասն զի և մեք ի կարգի որդւոյն աստուծոյ եմք, զգուշ լիցուք„ ևն։ Վերջ Թղ. 248բ1։ "Որով և ընդ որում հաւր միայնգամայն և հոգւոյն սրբոյ փառք պատիւ և իշխանութիւն այժմ և յաւ„։ 99. Անդ։ "Սրբոյն։ Յակոբայ։ Սրճւոյ եպիսկոպոսի։ Ասացեալն։ Ի յարութիւն։ Ղազարու։ Բայց ըզշրթունս իմ խաւսել վասն քո, որդի աստուծոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 252բ1։ "Զի նմայ վայելէ փառք իշխանութիւն և պատիւ այժմ միշտ և„։ 100. Թղ. 252բ2։ "Երանելոյն։ Եփրեմի։ Խորին։ Ասորոյ։ Ասացեալն։ Ի գալուստ։ Փրկչին յԵրուսաղէմ։ Ի տաւնս տաւնից լի ընտրողութեամբ հրաւիրեալք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 260ա1։ "Որում փառք և պատիւ հանդերձ հարբ և սուրբ հոգւոյն յաւիտեանս յաւիտենից ամէն, և բիւր բերան ամէն„։ 101. Թղ. 260ա2։ "Աւագ։ Երկոյշաբաթին։ Յոհաննու։ Ոսկիբերանի։ Ասացեալն։ Յաքսորումն։ Ադամայ։ Ի դրախտէն։ Եւ արդ մի ոք մեղադիր լիցին ստեղծւածւոյն աստուծոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 264բ2։ "Զայս ամենայն և որ սոցին նման ասէր Ադամ Եւայի լալագին հեծեծանաւք, թաղծեալ անձամբ և այրած սրտիւ„։ 102. Անդ։ "Երանելոյն։ Յոհաննու։ Ոսկիբերանին։ Ասացեալ։ Վասն իմաստուն կուսանացն։ Եւ յիմարացն։ Յորժամ զմտաւ ածեմ զդուրածախ կենցաղոյս շրջանակս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 268ա1։ "Զի ողորմութեամբ աստուծոյ արժանաւորեսցուք ի փառս նորա„։ 103. Անդ։ "Երանելոյն։ Թէոփիլոսի։ Աստուածաբան և բանիբուն։ Վարդապետի։ Ասացեալ։ Յաւետարանական պատմութենէ։ Ի կինն պոռնիկ որ արդարացաւ։ Աւծմամբ իւղւոյ։ Բազում և անբաւ է մարդասիրութիւնն աստուծոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 272ա2։ "Քանզի մեծ է անկանելն ի ձեռս աստուծոյ կենդանւոյ„։ 104. Անդ։ "Տեառն։ Զաքարիայի։ Հայոց Կաթողիկոսի։ Ասացեալ։ Ի խորհուրդ։ Աւագ։ Հինգշաբաթի աւուրն։ Յառաջնումն աւուրն բաղարջակերացն„ ևն։ - Վերջ 275բ1։ "Եւ մեծի շնորհաց և ողորմութեան արժանիս կացուցանելտոյ„։ 105. Թղ. 275բ2։ "Մեծի։ Ուրբաթուն։ Յայլմէ։ Քարոզ։ Ի բան առաքելւոյն։ Կտակ յետ մահուն։ Հաստատուն է։ Սովորութիւն է մարդկան, յորժամ մեռանի ոք„ ևն. - Վերջ Թղ. 282ա2։ "Արդ ես մեղաւոր Յակոբ, վարդապետս, Ղրիմցի, որ Ի խաչելութեան քարոզս. աշակերտեցա. սիրով. աղաչեմ զձեզ յիշել ի 106. Թղ. 282բ1։ "Տեառն։ Զաքարիայի։ Հայոց կաթողիկոսին։ Ասացեալ։ Ի թաղումն տեառն։ Եւ ի տագնապն սատանայի։ Տեսեալ սատանայի զաստուածն ամենայնի, և ոչ ծանեաւ„ ևն. - Վերջ Թղ. 287բ2։ "Որով և փրկեցան արարածք ամենայն ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն„։ (Հմմտ. Նիկոդիմոսի Աւետարանը)։ 107. Թղ. 288ա1։ "Նորին տեառն։ Զաքարիայ կաթողիկոսի։ Ասացեալ։ Ի պատիւ մեծի։ Յարութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Անժամանակ որդին, որ է լոյս փառաց և նկարագիր էութեան հաւր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 293բ1։ "Եւ ընդ նմա այսաւր յարեաք, փառաւորեցաք աստուածահշրաշ յարութեամբ նորա ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ (որ է) աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ 108. Թղ. 290բ2։ "Երանելոյն Թէոփիլոսի (Անտիոքացւոյ) ասացեալ. Ի թաղումն և յարութիւն քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Ով ոք ոչ հինանայ ընդ արարչութիւնս հրաշափառ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 299բ1։ "Եւ որ ետեսն վկայեաց ճշմարտապէս թէ որդի աստուծոյ էր յիսուս. որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ Ճառիս Թղ. 296բ2-297ա1 ընդ մէջ՝ թուղթ մի կտրուած ըլլալով՝ նիւթի յանկարծ փոփոխութիւն մը կը տեսնուի. այսինքն՝ Թղ. 297ա1 ով կը շարունակի Պիղատոսի յիշատակարանաց ( = Նիկոդիմոսի Աւետարան) Բ. մասը, որ և Թղ. 299բ1ով կ'աւարտի. իսկ այդ մասի ստորին լուսանցքին վրայ գրուած է, նոյն գրչէն, իբր խորագիր. "Վասն դրաւշիցն է ճառս„. այսինքն հռովմէական նուիրակաց ձեռքով Պիղատոսէն առ Յիսուս ղրկուած գրօշակաց անակնկալ խոնարհումը՝ ի նշան երկրպագութեան։ Հիանալի ճառիս մէջ - որ համաձայն Թ. 28.ին որոշակի Թեսփիլոսի՝ աշակերտին Յահ. Ոսկեբերանի՝ վերագրուած է - նոր և անսովոր բան մը կը վարդապետուի, այսինքն թէ՝ Քրիստոս դժոխք իջնելով՝ ոչ միայն արդարոց, այլ և մեղաւորաց հոգիները լուսաւորեց, և թէ մեղաւորաց հաւասար, արդարքն ևս յառաջագոյն նոյն խաւարաւ կաշկանդուած և ծածկուած կը մնային, որ որոգինեան դպրոցին յատուկ է, և որուն թշնամի էր Թէոփիլոս Աղեքսանդրիոյ պատրիարքն։ Ուրիշ կէտով մը ևս ուշագրաւ է սոյն ճառս, այսինքն Պիղատոսի յիզատակարանաց կամ Նիկոդիմոսի Աւետարանին հետ ունեցած սերտ աղերսին համար։ 109. Թղ. 299բ2։ "Պատմութիւն։ Վասն թաղմանն։ Եւ յարութեան քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Իբրև երեկոյ եղև՝ եկն այր մի մեծատուն՝ որում անուն էր Յովսէփ, որ էր քաղաքապետ, այր բարեգործ և արդար՝ յազգէն հրէից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 302բ1։ "Եւ քարոզեցին զքրիստոս աստուած յարուցեալն ի մեռելւոց, և նմայ փառք յաւիտեանս ամէն„։ (Այս իսկ Նիկոդիմոսի Աւետարանէն է, և առաջնոյն մասը կը կազմէ։ Հմմտ. Թանգ. Հին և Նոր Նախն. Հտ. Բ. եր. 332-345)։ 110. Թղ. 302բ1-բ2։ "Սրբոյն Յակոբայ. Սրճոյ եպիսկոպոյսին։ Ասացեալ ներբող(ե)ան։ Նոր կիրակէին։ Ի Թերահաւատութիւն։ Թումայի առաքելւոյն։ Յորժամ յարեաւ ի մեռելւոց հովիւն քաջ՝ մեծաւ զաւրութեամբ„ ևն։ Վերջ Թղ. 309բ1։ "Զի խոստացելոցն բարեաց հասցուք ի քրիստոս յիսուս ի տէր մեր, որում փառք յաւիտեանս ամէն„։ 111. Թղ. 309բ1։ "Մեծի Եւսեբեայ։ Պատմագրի։ Ասացեալ։ Ի համբարձումն քրիստոսի աս տուծոյ մէրոյ։ Վայել... մեզ փոքր ինչ վասն վերանալոյ տեառն մերոյ բանս առ ի մէնջ պատմել„ ևն։ - Վերջ Թղ. 312բ2։ "Եւ անդ ուրախութեամբ և գոհութեամբ նստեալ սպասէին իջման հոգւոյն սրբոյ. և նմա փառք յաւիտեանս ամէն„։ Այլ և այլ տեսակէտերով հետաքրքրական է ճառս. սակայն լեզուն և գրութեան ոճը գլխովին օտար են Եւսեբիոս Կեսարացւոյ ոճէն։ Բ. Այլուր Կեսարացւոյ անուամբ այսպիսի մի ճառ ծանօթ չէ. հետևաբար անվաւերական է ըստ իս, այնու մանաւանդ որ վերջին մասը Նիկոդիմոսի Աւետարանին հետ սերտ աղերս ունի. ուստի ուղղակի կաս անուղղակի անկէ ներչնչուած։ 112. Անդ։ "Երանելոյն։ Եփրեմի Խորին։ Ասորւոյ ասացեալ։ Յայլակերպութիւն քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Յերկրէ հունձք, և յայգեաց պտուղք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 316ա1։ "Եւ եցւոյց զնա էակից հաւր և փառակից իւր հոգին սուրբ աստուած„։ 113. Անդ։ "Պատմութիւն։ Վասն փոխման։ Աստուածածնին։ Թէ ո՞րպէս եղև։ Պարպ և արժան է գիտել զսքանչելիսն որ եղեն ի ննջումն ամենասուրբ աստուածածնին, զոր գըրեաց Յովհաննէս՝ աւետարանիչն քրիստոսի„։ ևն։ - Վերջ Թղ. 319բ2։ "Որ բարեխաւս ես քոոց տաւնողացս և երկրպագուացս և ծնրադրողացս զաւր փոխման քո յերկինս„։ Քաղուած է Մ. Խորենացիէն, Գր. Նարեկացիէն ևն։ Մեծապէս կը տարբերի Թ. 201. §. 85։ և Թ. 202. §. 197. ու Թ. 204. §. 38, մէջ եղածներէն։ Թղ. 219ա. նշանակելի է Տիրամօր ֆիզիքական նկարագիրն, այսպէս. "Եւ էր ամենագովն Մարիամ հասակուն երկայն, ազաւքն քեղեցիկ, երեսաւքն հրազաքեզ, հերաւքն խարտիշագոյն և ամենևին լցեալ շնորհաւք սուրբ հոգւոյն։ Մատունքն երկայն և ամենայն իրաւք բարետեսիլ„։ Յոյժ հետաքրքրական է Պատմութեանս ներածութիւնը, ուր կ'ակնարկէ անանուն հեղինակն՝ ոչ միայն հերետիկոսաց չարամիտ ձեռներիցութիւնը՝ Տիրամօր պատմութիւնը յաւելուածներով և յապաւումներով խանգարելն, այլ մանաւանդ Թեսաղոնիկէի եպիսկոպոսին այն պատճառաւ Երուսաղէմ երթալն և Գեթսեմանիի մէջ Տիրամօր փոխման վաւերական պատմութիւնը գտնելն։ 114. Անդ։ "Պատմութիւն գիւտի։ Սրբոյ խաչին։ Ի ձեռն Պատրոնիկեայ թագուհոյն։ կայսեր Կղոդեայ։ Եւ արդ պատմեսցուք վասն գիւտի սուրբ խաչին։ Կինն Կղաւդեայ կայսերն, թագուհին Պատրոնիկէ ի Հռոմ հաւատաց ի քրիստոս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 324բ2։ "Եւ պատուիրեաց. որք զքրիստոս պաշտեն, կատարել զսուրբ Խաչի. գիւտին ի Մարերի ի Ժ. ի փառս յիսուսի քրիստոսի՝ խաչեալ թագաւորին մերոյ որ աւրհնեալ յաւիտեանս աՊատմութեանս մէջ՝ ոչ միայն առաջին և երկրորդ գիւտի խաչին և գտողաց արարուածներն իրարու հետ միացուած են, նման և աննման պատմուածներով ճոխացուած, ըստ Լարուբնեայ և Մ. Խորենացւոյ, այլ և Կոստանդիանոսի և Սեղբեսարոսի Զրոյցն ևս - գրեթէ մեծաւ մասամբ - մէջ բերուած, նշանաւոր տարբերութիւններով, այլովք հանդերձ։ Հետևաբար խորագրէն դուրս և ընդարձակ մանրամասնութիւններ կը պարունակէ, և ուսումնասիրութեան արժանի է։ Ուշագրաւ է հետևեալ րացատրութիւնը. "Եւ բաղումք ի զաւրացն (իմա Կոստանդիանոսի) ձերտեցան ի հայրապետեն Սեբայ, այն է Սեղբեստրոս, են„։ 115. Անդ։ "Վասն բևեռացն քրիստոսի խաչին. թէ որպէս գտաւ ի ձեռն Յուդայի։ Իսկ երանելի թագուհին Հեղինէ, մայրն Կոստանդիանոսի արքային մեծի, լցեալ հաւատովքն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 325ա2։ "Ջանայր դարձուցանել յերկրպագութիւն քրիստոսի աստուծոյ մերոյ փառք յաւիտեանս ամէն„։ 116. Թղ. 326բ1. "Պատմութիւն։ Սուրբ խաչին։ Թէ որպէս գնաց գերի ի Պարսս։ Եւ որպէս դարձաւ ի Պարսից սուրբ խաչն. աստուածընկալ։ Եւ եղև յետ թագաւորելոյն Մուրկայ արքային Հ(ո)ռոմոց. քանզի արկ(ռ)եալ էր կին զԶաֆրիան՝ քոյրն Խոսրովու արքային Պարսից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 328ա1։ "Այս գործեցաւ ի թըւականիս հայոց ի. ԿԲ. ամին„։ 117. Թղ. 328ա2։ "Պատմութիւն սուրբ Խաչին, թէ որպէս դարձաւ ի Թաւրիզայ. (Եւ բերին յԱրզռում։ Իսկ Կարնոյ.... (եղծուած) ի քաղաքն Թէոդոսուպաւլիս]։ Իսկ արքայն Հերակլէս որ. Ժ. բիւրաւորաւք եմուտ ի Թաւրիզ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 330բ2։ "Եւ այնպէս տարածեցաւ համբաւ զաւրութեան խաչին քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 118. Անդ։ "Վկայաբանութիւն սրբոյն։ Գէորգայ։ Զաւրավարին։ Ի յամս Դիոկղետիանոսի ամբարիշտ ինքնակալ կայսեր էր քաջամարտիկ մարտիրոս վկայն քրիստոսի և արի նահատակն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 335ա1։ "Զոր ի յական թաւթափելն էած զԳէորգ պատանին ի դուռն տաճարին իւրոյ՝ ատենահաս քաջ նահատակն սուրբն Գէորգ զաւրավարն„։ 119. Անդ։ "Պատմութիւն։ Գետարգել սուրբ նշանին։ Թէ ուստի և որպէս բերաւ ի Հայս։ Յորժամ հաւատաց ի քրիստոս մեծն Կոստանդիանոս, առաքեաց զմայրն իւր Հեղինէ յԵրուսաղէմ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 338ա1։ "Եւ նոքա լալով անկան յոտս նորա, և հա(յ)ցէին զթողութիւն ի նմանէ, ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ 120. Թղ. 338ա2։ "Պատմութիւն։ Թումայի։ Առաքելոյն։ Որ վաճառեցաւ ի Հնդիկս։ Յետ համբարձմանն քրիստոսի յերկինս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 342ա1։ "Եւ անտի դարձեալ գնաց ի Հնդիկս, և անդ կատարեցաւ ի փառս քրիստոսի աստուծոյ„։ 121. Անդ։ "Վկայաբանութիւն։ Սրբոյն Կղեմայ։ Հայրապետին։ Սուրբ հայրապետն Կղեմէս հռոմայեցի էր ազգաւ, և յոյժ հմուտ հելլենական հանճարոյն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 342ա1։ "Եւ յորժամ մտանէին՝ գտանէին զկանթեղն ի վառ, և հիացեալ փառս ետուն աստուծոյ. եւ երկրպագէին տապանին Կղեմայ. որոյ յիշատակն աւրհնութեամբ եղիցի ի վերայ մեր„։ 122. Անդ։ "Վկայաբանութիւն։ սրբոյն։ Բագարատա եպիսկոպոսին։ Սուրբն Բագարատ աշակերտ էր սրբւոց առաքելոցն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 347ա2։ "Եւ դարձաւ ի քաղաքն Տոռոմենւոյ և նստաւ յաթոռն սրբւոյ Բագարատայ՝ ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 123. Անդ։ "Պատմութիւն։ Սուրբ առաքելոցն Անդրէի և Մաթէոսի։ Թէ որպէս գնացին յաշխարհն մարդակերացն։ Յորժամ առին հրաման սուրբ առաքեալքն քարոզել ընդ ամենայն աշխարհս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 349բ1։ "Սուրբ առաքեալն Անդրէաս էր ի ցեղէն Նեփթաղիմայ, եղբայր Պետրոսի մեծի և առաջին աշակերտին քրիստոսի„։ 124. Անդ։ "Պատմութիւն անարծաթ բժշկեաց։ Կոզմայի և Դամիանոսի։ Հարազատ եղբարցն։ Կին մի այրի՝ անուն Թէոդիտայ) բարեպաշտ և երկիւղած յաստուծոյ„ ևն։ Վերջ Թղ. 351բ1։ "Եւ ապայ սրով սպանին զսուրբսն ի մարտի ամսոյ ի. ԺԴ. և այնպէս կատարեցան բարի խոստովանութեամբ ի քրիս125. Անդ։ "Պատմութիւն։ Սրբոյն Յոհաննու։ Աւձնեցոյն, թէ ուստի էր նա։ Սուրբն հայրապետն Յոհաննէս էր ի գաւառէն Տաշրաց, որ արդ կոչի. Լաւռէ. ի գեղաքաղաքէն. Աւձնւոյ. յազատ տանէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 355ա2։ "Եւ որպէս զցորեան մաքուր ի շտեմարանս առանց որ(ո)ման՝ հաւաքեցաւ ի գերեզմանի մարմնով՝ ի նոյն անապատին ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ Պատմութեանս լեզուն և ոճը մինչև Թղ. 352բ2 "Հանդերձ քահանայիւքն իւրեանց յերկիրն՝ ուստի եկեալ էին„ ընտիր է, յստակ և հին. իսկ աստի և անդր, -ուր յանկարծ խօսքը Մանազկերտի ժողովին վրայ կը դառնայ, իբր ի Թու. Հայոց ՃԻԵ. ( = 676), հետևակ է և աղաւաղ։ Այս փոփոխութիւնս նշան է հաւանօրէն, թէ այդ մասը եկամուտ է և ետքէն աւելցուած։ Եւ այս բանս ակներև է նոյն իսկ վիշապներու առասպելական պատմուածքէն, ինչպէս նաև կայսրէն իբրև դեսպան դրկուած Վասեդ իշխանին անսովոր հիւանդութենէ մը բռնուիլն, Յոհ. Օժնեցւոյ աղօթքով բժշկուիլն, կրօնաւորիլն և ի Հայս մնեալն։ 126. Թղ. 353բ1։ "Պատմութիւն գալըստեան Մուհամատին ի հայս։ Եւ գնալն ընդդէմ։ Սրբոյն Սահակայ. Ըռըշտունեաց եպիսկոպոսին։ Իշխանն Արծրունեաց Թէոդորոս Ըռըշտունի իբրև լուաւ թէ Մուհամատ բազում զաւրս կուտեաց„ ևն։ - Վերջ Թղ. 356բ2։ "Ի սորա յաւուրս յայտնեցաւ սուրբ Խաչն ի Վարագ, և էր թվականն. Ճ. Բ. և բարեպաշտն Վարդ պատրիկն գնաց յերկրպագութիւն սուրբ նշանին Վարագայ„։ 127. Թղ. 357ա1։ "Նոյեմբերի ամսոյ ի. ԺԴ. Վկա(յ)աբանութիւն։ Յոհաննու Ոսկիբերանին. Կոստանդինուպաւսի հայրապետին։ Աշխարհալոյս վարդապետն սուրբն Յոհաննէս Ոսկիբերանն էր ի քաղաքէն Անտիոքայ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 360բ1։ "Սայ եկաց պատրիարգ. Է. ամ, և տըւաւ յաքսորս. Գ. ամ. և հանգեաւ ի Կոմանայ. Ծ. ամաց, և թաղեցաւ ընդ Բասիլիսկոսի„։ 128. Թղ. 360բ2։ "Վկայեաբանութիւն։ Փիլիպպոսի. առաքելոյն, և Բարդուղիմէոսի և Մարիամի, ի Նոյեմբեր. ԺԴ։ Ի ժամանակս ամբարըշտ արքային Տր(այ)իանոսի (Ադրիանոսի2) առաքեալ(ն) քրիստոսի սուրբն Փիլիպպոս գնաց ի սահմանս Ասիացւոց՝ յԵրապաւլիս քաղաք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 362ա2։ "Եւ ելեալ գնացին Բարդողիմէոս ի Լիկայոնայ, և Մարիամ՝ Յորդանան, ըստ հրամանաց տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի„։ 129. Անդ։ "Պատմութիւն։ Ներսէսի հայրապետին. Եւ Խադեայ եպիսկոպոսին։ Ի յերրորդ (ամի) թագաւորութեանն Արշակայ եկաց յաթոռ եպիսկոպոսութեան հայոց մեծն Ներսէս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 365ա2։ "Դու յիսուս գթայ սուրբ թագաւոր. Ի յայներեկ աւրն ահաւոր. Որ չի լինիմ գլուխ ի կոր„։ Պատմութիւնս քաղուած է Բուղանդէն և Մեսրոպ Երէցէն։ Վերջին մասն (Թղ. 364բ2-365ա2) ոտանաւոր դրուատն կամ հաւաքողէն և կամ գրչէն յերիւրուած ըլլալու է։ 130. Թղ. 365ա1։ "Պատմութիւն։ ՍրբոյԿ Գրիգորի Ակռականդացւոյն։ Սուրբն Գրիգոր էր ի Սիկիլիայ կղզւոյն յարևմտից. (ի) քաղաքէն Ակռականդիւոյ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 370բ1։ "Յայսմ աւուր Ըմբըռնաղ է, այս է՝ ձմեռնամուտ, որ զի՞նչ այսաւր լինի՝ նոյնպէս և ամենայն ձմեռն տարւոյն՝ ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 131. Թղ. 370բ21։ "Պատմութիւն վարուց. սուրբ հաւրն՝ Սքանչելագործ։ Հայրապետին։ Նիկողայոսի։ Եւ Սպերիդոնի։ Մեծ և սքանչելագործ հայրապետն Նիկողայոս մի էր ԳՃ։ և. ԺԸ. հայրապետացն„ ևն - Վերջ Թղ. 372բ1։ "Որք կարդան զանուն սուրբ հայրապետին Նիկողայոսի, արագապէս հասանի նմա փրկութիւն ի տեառնէ աստուծոյ„։ 132. Անդ։ "Վկայաբանութիւն սրբոյն Մինասայ։ Երմոգինեայ և Գրարոսի։ Ի ժամանակս ամբարիշտ արքային Մաքսիմիանոսի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 375բ1։ "Դարձեալ միւս այլ սքանչելիս պատմեմ, ով սիրելիք, եղեալ ի սրբոյն Մինասայ։ Հրեայ ոմն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 376բ1։ "Մինչև յայտնեցաւ նմա ընդունելի ապաշխարութիւն նորա ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 133. Թղ. 376բ1։ "Վկայաբանութիւն սրբոցն։ Բարդողիմէոսի։ Եւ Յուդայի առաքելոցն քրիստոսի։ Գլուխն ամենեցուն քրիստոս աստուած մեր ընտրեաց երկոտասան առաքեալս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 379ա2։ "Եւ առեալ հաւատացելւոց զմարմին սուրբ առաքեալւոյն և թաղեցին ի նոյն տեղին, նոյնպէս և զայլ վկա134. Թղ. 379ա2-բ1։ "Պատմութիւն։ Սպերիդոնի։ եպիսկապոսին։ Սուրբ եպիսկոպոսն Սպերիդոն էր ի Կիպրոս կղզոյն, և էր նա հովիւ ոչխարաց„ ևն։ - Վերջ Թղ. 381ա2։ "Եւ առաքինի վարիւք կեցեալ ամս բազումս, հանգեաւ խաղաղութեամբ ի քրիստոս„։ 135. Թղ. 381բ1։ "Երանելոյն։ Յակոբայ Սրճոյ հայրապետին։ Ասացեալ պատմագրաբար. Յաղակս քրիստոնէութեան հաւատւոյ՝ մեծ քաղաքին Անտիոքայ։ Լուսով քո բանին գամ առ քեզ, որդի աստուծոյ„ ևն - Վերջ Թղ. 387բ2։ "Եւ Պետրոս գնաց ի սեփական վիճակն իւր ի Հռոմ. և անդ մահու խաչի կատարեցաւ ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ Անտիոք քաղաքի դարձի պատմութիւնն է՝ Պետրոս և Յովհաննէս և Պօղոս առաքելոց ձեռքով, Պատմութիւնս Յակոբ Սրճեցւոյ յատուկ լեզուով և ծանօթ մի ուրիշ ճառի խօսքերով կը սկսի. բայց շարունակութեան մէջ լեզուն և ոճը բոլորովին ռամկօրէնի կը փոխուին։ Հետևաբար կաս վերջին դաբերում թարգմանուած է, և կամ նոր յերիւրանք մը։ Մէկէն աւելի նշանաւոր կէտեր կան Պետրոս առաքելոյ գլխաւորութեան և ի Հռովմ վիճակելոյն և վախճանելոյն նկատմամբ։ Գեղեցիկ է մանաւանդ Պօղոս առաքելոյն տուած նորասքանչ քարոզութեան դերը և մանրավէպնեթէ ստուգիւ Սրճեցւոյ բանաստեղծական գրչին հարազատ ծնունդ եղած համարինք զայն, ունի մեծ կարևորութիւն։ 136. Թղ. 387բ2։ "Պատմութիւն սըրբոյն։ Երեմիա մարգարէին։ Եւ աշակերտաց նորա։ Բարուքայ. և Աբիմելեքայ։ Յորժամ կամեցաւ աստուած մատնել զԵրուսաղէմ ի գերութիւն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 399ա1։ "Սայ նշան ետ Եգիպտացւոցն՝ զշարժումն կռոց նոցա, և զանկումն և զխորտակումն ի ձեռն մանկան միոյ ծնելւոյ ի կոյսէն՝ փրկչին Իսրայէլի„։ (Հմմտ. տպագրութիւն Վենետկոյ, Թանգ. Հին և Նոր Նախն. - Անկանոն Գիրք Հտ. Ա. եր. 358-364)։ 137։ Թղ. 399ա2։ "Յիշատակ։ Յոբայ երանելի նահատակին և արդարոյն քրիստոսի։ Երանելի նահատակն Յոբ, հայրն համբերութեան՝ էր ի թոռանցն Ես(ո)ւեայ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 392ա1։ "Եւ քաղցրացւոյց որպէս զիւր րանսն Առակեաց ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ Քաղուած է պատմութիւնս ի Յորայ Գրոց, բայց ճոխացուած է նշանաւոր յաւելուածներով ի Կտակէն Յոբայ, - որուն յունարէն 2 խմբագրութիւններ կան (տես #. #. #####, ######### ######## II. ######### (1897) 104-137)։ Օր. աղաղաւ, Թղ. 392ա2. սոյն տեղեկութիւնս կը տրուի անոր բնակութեան մասին. "Եւ էր բնակութիւն նորա յԱւսիտ աշխարհին, ի Միջագետս ասորոց՝ որ է Ոսիտ երկէրն ի մէջ Ամբայ, Մերդնայ և Ուրհայոյ„։ Թղ. 391ա1։ "Եւ ասաց տէր. դու ուստի դայս ով պեղծ. և ասաց սատանայ՝ Սահեալ ի ներքոյ երկնից և կրգողեալ և չրջեալ ընդ ամենայն երկէր. իբր թէ զամենայն յիմ կամն արարի, և հասեալ կամ„։ Թղ. 391բ2. "Եւ ասաց սաստիկ որոտմամբ և ահագին հնչմամբ. Ով է դայ որ թագուցանէ յինէն զբանս. և ասաց զամենայն ինչ ի ստեղծմանէ արարածոց և յայտնեաց Յոբայ զամենայն„։ Իսկ ի վերջ գրութեան յետ յանուանէ թուելոյ վեց ազգահամարս ի յԱբրահամէ՝ վրայ կը բերուին հետևեալ տեղեկութիւնքն. "Եւ գայ Յոբ յաւուրս Ամբամայ հաւրն Մովսէսի. և յերկարեալ յետ Մովսեսի ամս բազումս։ Եւ գիտելի է զի Յոր պատկեղ է Ադամայ՝ կրիւք անձինն, թագաւորութեամբն և տառապանաւք փործանացն, և վերստին նորոգու թեամբն։ Եւ թէ ո՛վ գրեաց զբանք սսրա և զպատ մութիւն. ասեն թէ Մովսէս գրեաց մարգարեաբաջ զպատմութիւն. և յետոյ Սողաւմսն սրտրքսեաց, այս է՝ տրնատեաց, և քաղցրացւոյց որպես զիւր բանսն Առակեաց„ ևն ևն։ 138. Անդ։ "Պատմութիւն, և յիշատակ մատին։ Առաքելոյն։ Պետրոսի։ Քահանայ մի արժանաւոր՝ զարդարեալ ամենայն առաքինութեամբ՝ հայ ազգաւ, ի գաւառէն Կոկովտայ, ի գեղջէն որ Բծայր կոչի, այսինքն՝ Գոմէր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 394բ։ "Յորմէ բազում նշանք լինին և առողջութիւնք ամենայն ցաւոց՝ ի փառս քրիստոսի և սուրբ առաքելւոյն Պետրոսի„։ 139. Թղ. 394ա2։ "Պատմութիւն։ Եւ յիշատակ է սրբոյն։ Եղիսէի մարգարէին։ Մարգարէն Եղիսէ էր ի ցեղէն Ոուբենի„ ևն։ Վերջ Թղ. 395բ1։ "Եւ յարուցեալ եկաց ի վերայ ոտից իւրոց և գնաց ի տունն իւր փառաւորելով զաստուած„։ Չորբորդ Թագաւորութեան Գրցէն է, ի բաց առեալ սկզբնաւորութիւնը, որ աւանդավէպ մը կը յիշեցնէ, այսպէս. Եւ յորժամ ծնաւ նա ի մաւրեն իւրմե, երկու երի(ն)կք որ կային ոսկի ի Դան և ի Բեթել՝ այնքան էոչեցին մեծածայն որ լսեցին յԵրուսազէմ։ Եւ քահանայապետն որ կայր ի տաճարին՝ ասաց, թէ մարգարէ ծնաւ այսաւր՝ որ բառնա զկռապաշտութիւն յԻորա(յ)ելէ„։ 140. Անդ։ "Պատմութիւն։ Մոսէ(ս)ի մարգարէն։ Եւ Ահարոնի։ Եւ քուերց նորա։ Նախամարգարէն և աստուածախաւսն Մովսէս առաջին էր ամենայն մարգարէից„ ևն։ - Վերջ Թղ. 399ա2։ "Որ յարուցեալ եկն ի Թափաւր՝ վկայ աստուածութեանն յիսուսի քրիստոսի որդւոյն Մարիամու„։ Ուշագրաւ են, Թղ. 398բ1, հետևեալ մեկնութիւնքն. "Զի յերևմանէն աստուծոյ՝ լուսաւորեցան երեսք նորա Մովսէսի ըզպայծառութիւն հանդերծեալ կենացն և զոր Ադամ ի դրախտին ուներ, մինչ զի ոչ կարէին որդիքն Իսրայեղի հայել ի նայ... Վասն որոյ. Է. քաւղ ծգեին ի վերայ երեսացն Մովսէսի, և ապա կարէին խաւսել ընդ նմայ որդիքն Իսրայեղի։ Եւ մաւրուս ոչ ունէր Մով սէս, ի լուսափայլութենէ դիմացն„ 141. Անդ։ "Հոռի. ԺԱ. և Սեպտեմբերի Ի։ Պատմութիւն սրբոյն Եւստաքէոսի. Եւ որդւոցն. նորա։ Սուրբն Եւստաքէոս էր ի Հռոմ քաղաքէ՝ ստրատելատ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 401բ2։ "Յորմէ բաղում բժշկութիւնք լինին՝ ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ և սրբւոց նորա„։ 142. Անդ։ "Ասացեալ սրբոց վարդապետացն. Ներբողեան ի պատիւ ամենայն սրբոցն աստուծոյ՝ հնոցն և նորոց։ Կաթողիկէ եկեղեցի. սուրբ՝ երկին հաստատեցաւ յերկրի„ ևն։ Վերջ Թղ. 404բ1։ "Արդարքն որպէս զարմաւենիս ծաղկեսցին և որպէս զմայրսն Լիբանանու բազումք եղիցին ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերւոյ„։ 143. Անդ։ "Պատմութիւն։ Մարխայ։ Եւ Կոսփարայ։ Այր ոմն անուն Մարխաս յերկրէն Սըսայ, հաւատով քրիստոնեայ, և ազգաւն հայ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 408ա1։ "Եւ Կոսփար կեցեալ ի ճգնաւորական կարգն ամս. Ե. և փոխեցաւ ի քրիստոս„։ (Յոյժ հետաքրքրական է հին վիպասանական գրուածս, և արժանի լուրջ ուսումնասիրութեան)։ 144. Անդ։ "Վարք և յիշատակ։ Սուրբ հարանցն (հաւրն) Սրապիոնի։ Պատմեաց մեզ սուրբ հայրն Սրապիոն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 411բ1։ "Եւ գոհացեալ ի նմանէ, թէ որպէս պահէ և զաւրացուցանէ զկամարարս իւր ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 145. Թղ. 411բ2։ "Յիշատակ Վարուց։ Սուրբ հաւրն Մարկոսի հռոմայեցւոյն։ Արք երեք ի Միջագետաց ասորւոց. և ի Վանաց Աստղիպիոսի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 414ա2։ "Եւ մեք խաղաղութեամբ դարձեալ՝ եկաք յաշխարհս մեր, և յամենայն տեղիս պատմեցաք. և գրեցաք զսքանչելիսն աստուծոյ„։ 146. Անդ։ "Յիշատակ տեսլեան. սուրբ վարդապետին։ Յովհաննու Գառնեցւոյն։ Զոր պատմեաց մեզ և ասաց այսպէս. Մինչ էի ես ի Հռոմկլայն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 415բ2։ "Այլ արժանի արար զիս՝ գիտել զխորհուրդս կամաց իւրոց„։ 147. Թղ. 415բ2։ "Յիշատակ։ Սուրբ նահապետացն։ Աբրահամու։ Սահակայ։ Եւ Յակոբայ։ Աբրահամ որդի էր Թարայի և էին Քաղդեացիք՝ ազգաւ Ասորիք, և բնակէին ի Բաբելոն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 419բ1։ "Եւ Յակոբ ի միտս իւր եկեալ՝ տայր փառս աստուծոյ և աւրհնէր զաստուած„։ Պատմուածքս Ծննդոց Գրքին վրայ յերիւրեալ է, և ունի ուշագրութեան արժանի աւանդավէպեր՝ իբրև յետսամուտ յաւելուածներ։ Օր. աղագաւ, ի սկգրան՝ Առանայ համար ըսուածն. "Մեռաւ առաջի հաւր իւրոյ Թարայի, վասն զի արար զծնունդ ջորոյն, ևն։ Եւ Աբրահամու մասին, թէ. "Եւ էղևբազմանալ ճայից՝ և ուտեին զբերս երկրին Քաղ. դեացւոց։ Շատ աղագեցին զկուռսն և ոզ եղևփրկութիւն։ Ապա Աբրահամ ձեռն յաստուած ձգեա և ասաց. Անտես արարիզ, դո՛ւ հայեաց ի տառպանս մեր, և սաստեայ տարմուց հաւուցս։ Եւ ընդ ասելն՝ ի չիք դարծան, և այլ ո՛չ երևեցած յարտորայսն Աբրահամու, այլ ո՛չ երկմտեցաւ ի հաւատոցն։ Եւ այն եղև սկիզբն և պատճառն աստուածապազտութեան Աբրահամու„։ Եւ Թղ 417ա2, կ'ըսուի Սահակայ մասին. "Եւ ի. Ի. տարի ոչ մերծեցաւ ի նա (իմա ի Հռեբեկայ) Սահակ վասն ողջախոհութեան իւրոյ, զի նման և աւրինակ էր քրիստասի„։ 148. Անդ։ "Այս այլ նահապետեացն է։ Գիրքս։ Եւ իբրև եհաս ի հունն Յորդանանու՝ տասանորդեաց զխաշինս իւր (Յակոբ) և եհան. ԴՃ. յամենայնէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 423ա2։ "Եւ բերեալ ի Սիկիմ՝ անդ հանգուցին յայրին՝ ի փառս աստուծոյ մերոյ, աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ (Ասոր ալ աղբիւրը նոյն է, բայց անյայտ։ Հաւանական է որ Թալմուտէն, և Թառկումէն առնուած ըլլան)։ 149. Թղ. 423բ1։ "Տեսիլ աստուածածնին. զոր յայտնեաց նմա հրեշտակն։ Զտեղի տանջանեաց մեղաւորացն։ Ով պատուական և աստուածասէր ժողովուրդք, քրիստոսի հաւատացեալք„ ևն։ - Վերջ Թղ. 428ա1։ "Եւ զիրաւունս քահանային, զի վասն ձեր ննջեցելոց ձերոց աղաւթս առնեն հանապազ, և տքնին վասն ամենայն հաւատացելւոց„։ 150. Անդ։ "Սրբոց հրեշտակապետացն։ Գաբրիէլի և Միքայէլի։ Եւ ամենայն երկնային։ Զաւրացն. հրեշտակացն։ Յաւուրսն անաստուածութեան յորում զձեռագործ կուռսն՝ աստուած պաշտէին„ ևն։ - Վերջ Թղ. 429բ2։ "Եւ փառաւորեաց աստուած զտեղին զայն որ կոչի Խոնաս՝ աղաւթիւք սուրբ հրեշտակապետին Միքայելի„։ 151. Անդ։ "Պատճառք յաղակս։ Երկնայնոց զաւրացն։ Թէ որպիսիք եղեն. փառաբանութիւնք նոցա։ Եւ թէ ոյք են առաջինք, և միջինք, և վերջինք։ Իսկական էութիւն և գերագւոյն աստուածութիւն ամենասուրբ երրորդութիւնն յառաջ քան զամենայն յաւիտեանս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 431ա1։ "Որով նըւաճեն զհաւատացեալսն ի պաշտաւն և ի փառաբանութիւն աստուծոյ„։ (Հմմտ. Դիոնիսեայ՝ Յաղագս Երկն. Քահանայապետութեանց. և Ն. Շնոր152. Անդ։ "Տեառն. Ներսիսի. ասացեալ Մաղթանք. առ հրեշտակապետսն։ Գաբրիէլ և Միքայէլ և ամենայն զաւրսն երկնաւորացն։ Արդ պաղատիմք հոգեղէնսդ՝ տկարքս„ ևն։ Վերջ Թղ. 432բ2։ "Ասացեաւ և գրեցաւ ճառս ի Ներսիսէ եպիսկոպոսէ. յեղբաւրէ Տեառն Գրիգորիսի՝ հայոց կաթողիկոսի։ Ի խնդրոյ նորին ի. Ո. և ի. ԺԱ. Թըւականին. որք հանդիպիք սմա և աւգտիք ևս ինչ իւիք„։ 153. Անդ։ "Պատմութիւն սրբոյն Յակոբայ. Մծբնայ. Հայրապետին։ Զոր գրեաց Մելիտոս։ Եւ աշակերտին. Մարուգէ միայնակեցին։ Մովսէս աստուածային աւրէնադիրն որ եհերձ զծովն կարմիր„ ևն։ Վերջ Թղ. 440բ1։ "Եկեալ Յոհաննէս արքայն յԸստամպաւլայ, որ կոչեցաւ Չըմշկիկ, եհան զսուրբն ի Մծբնա, տարաւ ի Կոստանդիանուպաւլիս ի Դ. Ճ. և ի. Ժ. թըւականիս հայոց, և անդ եդին պատուով ընդ այլ սրբոցն՝ որ անդ կան, ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ Պատմութեան սկիզբը նոյն է Վենետկեան 1874ի տպագրութեան հետ, այլ շարունակութիւնն և վերջարանը շատ տարբեր։ 154. Անդ։ "Ի յիշատակ սուրբ մարգարէին Դաւթի։ Յառաջին Թագաւորութեանցն համառաւտեալ։ Եւ զղջացաւ տէր, զի թագաւորեցոյց զՍաւուղ„ ևն։ - Թղ. 443ա2։ "Յերկրորդ թագաւորութենէ։ Եւ եղև յետ մահուանն Սաւուղայ դարձաւ Դաւիթ ի հարկանելոյ զԱմաղէկ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 443բ2։ Եւ երեսուն և. Գ. ամ թագաւորեաց ի վերայ Իսրայէլի և Յուդայ՝ յԵրուսաղէմ, և մեռաւ խաղաղութեամբ„։ 155. Անդ։ "Ի սմին աւուր յիշատակ է սրբւոյն Յակոբայ Տեառնեղբաւր։ Առաքեալն ՃԱՌԸՆՏԻՐ ԻԴ. յաստուծոյ սուրբն Յակոբոս, եղբայր տեառն ըստ մարմնոյ, որդի էր Յովսեփայ աստուածահաւրն, որ անուանեցաւ այր Մարիամու աստուածամաւրն„ ևն։ - Վերջ Թղ. 445ա2։ "Նահատակնն՝ ընդ նահատակսն, հայրապետն՝ ընդ հայրապետսն„։ (Հմմտ. տպ. Թանգ. Հին և Նոր Նախն. Հտ. Գ. եր. 449-453)։ 156. Անդ։ "Վկայաբանութիւն սրբւոյն Ստեփաննոսի Նախավկային։ Նախավըկայն քրիստոսի սուրբն Ստեփաննոս էր յՀԲ աշակերտացն քրիստոսի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 445բ2։ "Եւ Յոհաննէս հայրապետն Երուսաղէմայ տարաւ եդ ի սուրբն Սիոն. և յետոյ տարան ի Կոստանդիանուպաւլիս, և անդ եդին մեծաւ պատուով ընդ այլ սրբւոցն, յորմէ բազում նշանք լինին ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերւոյ, աւրհնեալ յաւիտեանս ամէն„։ 157. "Թղ. 446ա1։ "Երանելոյն Եփրեմի՝ Խորին ասորւոյ։ Ասացեալ, ներբողեան. Ի սուրբն Ստեփաննոս Նախավկայն քրիստոսի աստուծոյ մերոյ։ Անդրանիկն մարտիրոսաց նախավկայն Ստեփաննոս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 448բ2։ "Եւ կակղացաւ կարծրութիւն չարչարանաց մարմնոյ ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերւոյ„։ 158. Անդ։ "Պատմութիւն։ Սրբոց առաքելոցն։ Պետրոսի։ Եւ Պաւղոսի։ Թէ զիարդ կատարեցան ի Հռոմ։ Այն ինչ իբրև լուան հրէայքն՝ ժողովեցան և մատեան ընծայիւք առաջի Ներոնի կա(յ)սեր„ ևն։ - Վերջ Թղ. 453բ2։ "Եւ այնպէս կատարեցան ի քրիստոս բարի հաւատով„։ (Հմմտ. Թանգ. Հին և նոր Նախն Հտ. Գ. եր. 30ւ45)։ 159. Թղ. 453բ2-454ա1։ "Պատմութիւն. առաքելոցն քրիստոսի։ Յակոբայ։ Եւ Յոհաննու։ Որդւոցն Որոտման։ Սիրելի աշակերտքն յիսուսի Յակոբոս և Յոհաննէս քոյրորդիք էին յիսուսի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 455բ2։ "Եւ ինքն Յոհաննէս եկն անդրէն յԵփեսոս„։ Պատմութիւնս չկայ ի տպագրեալն, և է հետաքրքրական Յակոբայ գլխատման ի Հերովդեայ։ և նշխարաց ի Սպանիա փոխադրուելուն և սքանչելեաց՝ մէկ կողմէն, և միւս կողմէն ալ աւազակապետ երիտասարդին մանրավէպներով, զոր կը դարձնէ Յովհաննէս այլովք հանդերձ, ի խրատ եպիսկոպոսաց։ 160. Անդ։ "Վասն աւետարանին քրիստոսի, թէ ո՞րպէս և ուր գրեցաւ։ Յետ հաւատալոյն ամենայն կղզւոյն Պատմոսի, և ի վախճանել թագաւորին Դոմետիանոսի որ աքսորեաց զմեզ ի Պատմոս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 457բ1։ "Եւ մեր յոյժ հիացեալ զարհուրեցաք և լացաք դառնապէս. կացաք յաղաւթս առ սուրբ դիրս նորա, և դարձաք ի քաղաքն՝ փառաւորելով զքրիստոս աստուածն մեր„։ Հտմո.Թանդ. ևն, Հտ. Գ. եր 287-292, տարբերութիւններով։ Մասն է Պատմութեան Յոհ. Աւետ. ի Պրոխորոնէ, յորում նշանաւոր են Աւետարանիս գրութեան պատճառին, տեղւոյն, սկզբնագրին՝ զոր գրեալ ի քարտիսի տարաւ իր հետ Պրոխորոն, և անոր որբագրեալ որինակին, զոր թողուց, կ'ըսուի, առարեալն առ Եփեսացիս, այլովք հանդերձ, տեղեկութիւնքն։ 161. Անդ։ "Պատմութիւն Վարուց. և սքանչելեաց։ Սրբույն։ Բարսղի հայրապետին։ Այս մեծ և սքանչելագործ այրս աստուծոյ՝ սուրբն Բարսեղ„ ևն։ Վերջ Թղ. 462ա1. "Ուր և եդին մերձ հայրապետացն որ յառաջ քան զնա՝ Եւսեբեայ, և Ղեւոնդեայ՝ յեկեղեցի սրբւոյն Եւսիւքիանոսի (Եւսիգնիոս) մարտի162. Թղ. 462ա2։ "Սրբւոյն Յակոբայ. Սրճոյ եպիսկոպոսին։ Ասացեալ Վասն յարութեանն քրիստոսի։ Լուան Աննայ և Կա(յ)իաբայ զաւետիս յարութեան քրիստոսի ի զինուորացն, և բեկան սիրտք նոցա մեծապէս ի բանից նոցա„։ ևն։ - Վերջ Թղ. 465ա2։ "Միածին խոստովանիմ զնա, մի՝ յերկուց կատարեալ բնութեանց. աստուած և մարդ։ Միածինն դաւանեմք զնա աստուած մարդացեալ, և մարդն աստուածացեալ. և երկրպագեալ ընդ հաւր և ամենասուրբ հսգւոյն„։ (Հետևողութիւն է Նիկոդիմոսի Աւետարանին։ Ասորերէնը կը պակսի)։ 163. Անդ։ "Պատմութիւն սրբւոյն։ Աբդըլմսէհի. ծառային քրիստոսի։ Այր ոմն հրէայ մեծատուն, ի Շիգար քաղաքէ„ ևն։ - Վերջ Թղ. 470ա1։ "Թարգմանեցաւ պատմութիւն ծառային աստուծոյ՝ յասորոց ի հայ գիրս՝ հրամանաւ Գուրգենայ Արծրունւոյ, ի թրվականութեանս հայոց. Գ. Ճ. և. ԻԲ. ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ 164. Թղ. 470ա2։ "Պատմութիւն վարուց սքանչելի առն աստուծոյ սրբոյն Ըռուսինոսի Տնտեսին։ Այր մի՝ ի գաւառէն Մոկաց՝ ազգաւ հայ, և էր տնտես Վանացն Փեասայ„ ևն։ Վերջ Թղ. 472ա2։ "Փոխեցաւ յանանց կեանս և յանպատում ուրախութիւնսն ի փառս քրիստոսի աստուծոյ մերոյ„։ (Յոյնն և ասորին կը պակսին. զուտ ազգային է)։ 165. Անդ։ "Պատմութիւն. Վարուց. Սըրբւոյն Ալէքսիանոսի առն աստուծոյ։ Ալեքսիանոս մարդն աստուծոյ՝ որդի էր միամաւր առն պատրկի„ ևն։ - Վերջ Թղ. 472բ1։ "Հանգեաւ սուրբն Ալէքսիանոս մարդն աստուծոյ ի մարտի. ԺԷ. յաւուր արարչութեան աստուծոյ, որ երևի լոյսն գերազանց„։ 166. Անդ։ "Վկայաբանութիւն։ Սրբւոյն Քրիստափորի։ Շանագլուխ. առաքելւոյն։ Ամս թագաւորութեանն Յուլիանոսի և ի դատաւորութեանն Դէովկղիտիանոսի էր հալածումն„։ ևն։ - Վերջ Թղ. 473բ1։ "Եւ յետ աղաւթիցն քարոզեաց զքրիստոս, և հաւատացին յաստուած„ (Թերի մէկ էջ)։ 167. Թղ. 474ա1։ Վկայաբանութիւն սրբոցն Գուրիասայ, Սամօնա և Աբիբասայ (սկիզբէն թերի և առանց խորագրի)։ "... Կնդրուկս խնկոց կռոցն, և յերկիր պագանել կայսերն„ ևն։ Վերջ Թղ. 475բ1։ "Մեծապէս փառաւորեցան քրիստոսի խոստովանող վկայքն Գուրիաս, Սամաւնաս և Աբիբաս, ի փառս քրիստոսի աստուծոյ„։ 168. Անդ։ "Անանիա վարդապետի։ Ասացեալ. Վասն անցաւոր աշխարհիս։ Արդ եթէ կամիս՝ յաղթես աշխարհի և ոչ ըմբռնիս ի կենցաղոյս„ ևն։ - Վերջ Թղ. 477ա2։ "Արդ յորժամ երկրաւոր զբաղմունքս պատրեն զմիտս ձեր, դուք զայս ամենայն զմտաւ ածէք, և յաստուծոյ զօգնութիւն խնդրեցէք և մեղաց թողութիւն„։ (Թուի Ան. Նարեկացւոյն)։

Content