473

ՇԱՐԱԿԱՆ ԺԷ. ԵՒ ՏՕՆԱՑՈՅՑ

ՋԽԳ = 1494 - ՋԽԳ = 1494

ID

Number

473

Old record number

854

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԺԷ. ԵՒ ՏՕՆԱՑՈՅՑ

Start date

ՋԽԳ = 1494

End date

ՋԽԳ = 1494

Date details

ՁԽԳ ( = 1494)։

Copy place

«Ի գաւառս եկեղեաց, որ այժմ Եզնկայ կոչի, ի գիւղս Խոզնցիք»։

Reference

Type

Number of pages

386

Dimension

8x13

Layout

միասիւն (6,2x9,5)։

Writing details

բոլորգիր, ընտիր խազագրութեամբ։

Codicology

33, որոնցմէ ա՝ 8 թղ., ժէ՝ 11 թղ., իգ՝ 10 թղ., լգ՝ 7 թղ. ունին, մնացածները իւրաքանչիւրը 12 թղ.։ Առաջին եւ վերջին թերթերէն առաջ կան երկու երկու թուղթ եւս, որ ագուցուած են կազմութեան ատեն։

Principal subject

Subject details

թուղթ ընտիր։

Number of lines

21։

Binding

փայտեայ կաշեպատ, դրոշմազարդերը հազիւ տեսանելի են. գոցելու զոյգ ականջները ինկած են, մնացած են հետքերը։ Ներքին կողմէն պատուած են նուրբ կանաչ մետաքսով մը։

State of preservation

շատ լաւ, զօրաւոր կազմով. մէկ կամ աւելի թուղթեր ինկած են ընդ մէջ էջ 3-4, 5-6, 264-265։ Թղ. 271, 378 պատռած են եւ կէսը մնացած է։

Copyist

Վրբանէս երէց, որ նոյն է ԺԶ Շարականի գրիչին հետ։

Owner

առաջինն անյայտ, ապա Աւետիք(?)։

Commanditaire

Illuminator

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

առջեւինը ինկած է, նոյնպէս նաեւ ետեւինը, որմէ մնացած է փոքրիկ հատուած մը, լատին արարողութեան հատուած մը կը թուի ըլլալ։

Lettrines

գլխաւոր կանոններուն սկիզբը, կարմիր եւ կապոյտ գոյներով, բոլորն ալ շատ յաջող։

Initials

կարմիր են։

Marginal illuminations

ոչ ստէպ, սակայն եղածները շատ յաջող եւ վարժ ձեռքի գործ են։

Images

չկան։

Canon tables 1

Թղ. 3ա։

Canon tables 2

Թղ. 7բ, 49բ, 94ա, 161բ, 208բ, 262ա, 305բ, 340ա։

Title text

կարմիր. ստէպ շարականներու առաջին տողր մութ կարմիր է, իսկ երկրորդ տողը՝ խորագիրներու գոյնով։

Blank pages

Թղ. 1ա, 2բ, 118բ, 385բ366բ, որոնք սակայն աղտոտած են եւ գրափործ եղած։

Colophon

1. Թղ. 383բ. «Փառք ամենասուրբ Երրորդութեանն Հաւր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգ(ւ)ոյն սրբոյ, այժմ եւ յաւիտեանս. ամէն։ Արդ գրեցաւ շարակնոցս եւ տաւնացոյցս ի մի տուփ, ձեռամբ բազմամեղի եւ անարժանի Վրթանէս սուտ երիցու, ի թուականիս հայոց ՋԽԳ ( = 1494), ի գաւառս Եկեղեաց. որ այժմ Եզնկայ կոչի, ի գիւղս Խոզնցիք, ի դրան սուրբ Աստուածածնին եւ սուրբ Կարապետին։ Արդ յերես անկեալ աղաչեմ զձեզ որդիք լուսոյ, ով ոք հանդիպիք սմա տեսանելով կամ աւրինակելով, յիշեսջիք ի սուրբ աղաւթս ձեր զամենայն երախտաւորսն մեր, եւ զբարիհոգի կրաւնաւորն զանուանակից Սիմէռնի ծերուն(ւ)ոյն, որ է քաջ հմուտ նաղաշութեան եւ է նոր վարդապետ ինձ եւ բարի խրատատու։ Եւ զիս զանպիտան հողս յիշել ի Տէր աղաչեմ զձեզ, եւ Աստուած յիշկ զձեզ յիւր սուրբ արքայութիւնն. ամէն»։ 2. Թղ. 339բ. Թուղթին կեդրոնը պատռած ըլլալով՝ զանազան բառեր եղծուած են. «Զողորմուկս խիստ լալի, եւ զտ(արտ)ամս յամենայնի, Մոյլս եւ ըզլոյծս ի գործ բարի զգրչակս ի յայս իմաստ բանի զձեզ աղաչեմ սիրովն (...)։ յիշման առնել զիս արժանի, թէպէտ որ չեմ ես արժանի, այսմ բանի զոր խնդրեցի։ Ով որդիք (նոր) Սիովնի, եւ ժառանգորդք վերինն երկնի յորժամ դիպիք այսմ տառի զՎրթանէս չէրէց ան(...), (...) ըզմեղաւք լցեալս ի լի։ որ շարակնոցըս գրեցի, եւ սկիզբն արի տաւնացուցի, (...) յիշէ զմեզ ի յերկրի, Աստուած յիշէ զնա ի յերկնի»։ 3. Կան զանագան մանր յիշատակագրութիւններ հետեւեալ կերպով, Թղ. 103բ. «Ջեղկելի հողս զՎրթանէս սուտ էրիցս յիշեա՛ ի Տէր եւ Աստուած զքեզ Թղ. 118ա. «Ով եղբայր, յորժամ հանդիպիս այսմ տառիս, յիշեայ զիս զեղկելիս, եւ դու ի Քրիստոսէ յիշեալ լիցիս, յարքայութիւնն պսակիս»։ Թղ. 336բ. «Զանպիտան հողս յիշեայ»։ 4. Գլխաւոր յիշատակարանին կից, սակայն տարբեր մելանով. Թղ. 384ա. «Դարձեալ աղաչեմ զհանդիպողսդ յիշման առնել արժանի զԱւետիք (տող մը ջնջուած) զըստացաւղ շարակնոցիս, ի վայելումն անձին իւրո(յ), զոր Տէր Աստուած վայելել տացէ երկարեալ ամաւք եւ խաղաղական կենաւք, մինչեւ ի խորին ծերութիւն. ամէն եւ եղիցի։ «Յովաննէս սարկաւագին եւ իւր ծնաւղացն մահդասի (ջնջուած) եւ մաւրն Սանդխտոյ, յիշեցէք եւ ողորմի ասացէք հոգոց նոցին վասն սիրոյն Քրիստոսի եւ յոյսուն արքայութեան, եւ դուք յիշեալ լիցիք ի կոչումն ուրախութեան. ամէն»

Informations

կը պակսին։ Մատեանս է Շարակնոց, վը բովանդակկ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 1բ. «Մեսեդիք ծնրնդեան. Տէր ասաց...։ Մեսեդիք յարութեան. Տէր կարող եւ հզաւր ...։ Մեսեդի մարտիրոսաց. Եղիցի ողորմութիւն ...։ Մեսեդի ապաշխարութեան. Տէր լուիցէ ...։ Ճաշու սաղմոս յինանց. Քեզ վայելէ ...»։ Այս գրութիւնը յետին դարու գրչու2. Թղ. 3ա. «Կանոն ծնընդեան սուրբ Աստուածածնին ի ծնաւղաց իւրոց ի Յովակիմայ եւ յԱննայէ»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 1. թուղթ ինկած ըլլալով՝ ներկայիս մնացած է միայն Օրհնութիւնը եւ Համբարձին։ 3. Թղ. 4ա. «Կանոն ծնընդեանն սուրբ Աստուածածնին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 3)։ 4. Թղ. 6ա. (Կանոն Աւետեաց Աստուածածնին)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 4. ինկած են Օրհնութիւնը եւ Հարցը։ 5. Թղ. 7բ. «Կանոն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 6)։ 6. Թղ. 9ա. «Կանոն սրբոյ Յայտնութեանն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 7-4. մինչ Ա օրը կը կրէ «Յայտնութեան» խորագիրը, յաջորդ Բ-Է օրերը ունին «... աւուր ծննդեանն Քրիստոսի». Ը օր՝ ունի «Կանոն ութերորդ աւուրն»։ 7. Թղ. 24բ. «Մեծացու(ս)ցէք Յարութեան Տեառն մերոյ» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 15)։ 8. Թղ. 29ա. «Կանոն Տեառնընդառաջին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 16)։ 9. Թղ. 31բ. «Կանոն Անտոնի անապատականի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25)։ 10. Թղ. 49բ. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիրակէին աղուհացիցն, Տեառն ներսէսի ասացեալ», (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 11. Թղ. 94ա. «Կանոն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 79)։ 12. Թղ. 95բ. «Կանոն Գալստեան Տեառն յԵրուսաղէմ» (հմմտ. Ը. Շրկ. § 25)։ 13. Թղ. 97բ. «Կանոն երկրորդ Ծաղկազարդին»։ Հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 22-23. Մաղկազարդի կանոնին մէջ կը պակսի «բարեբանեալ ես Քրիստոս» Հարցը։ 14. Թղ. 119ա. «Կանոն սուրբ Զատկին, (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-137)։ 15. Թղ. 161բ. «Կանոն Պենդակոստէին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144)։ 16. Թղ. 173բ. «Կանոն ծննդեանն Յովաննու» (հմմտ. Դ. Շրկ. §§ 20-23)։ 17. Թղ. 192բ. «Կանոն սրբոյ Տապանակին» (Հմմտ. և. Շրկ. § 153)։ 18. Թղ. 194ա. «Կանոն Վարդավառին, (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 154-156)։ 19. Թղ. 200բ. «Կանոն Շողակաթին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 157-160)։ 20. Թղ. 224բ. «Կանոն սրբոց ՄարգաՀմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195։ Ս. Բարսեղի շարականին կը հետեւի Ս. Նիկողայոսի եւ Ս. Կիւրեղ հայրապետի շարականները (հմմտ. Բ. Շրկ. §§ 76, 75)։ Ձեռագիրս չունի «Մեղեդի մեռոնի ի վերայ նորածնելոցն» (Հմմտ. և. Շրկ. § 187)։ 21. Թղ. 252բ. «Երգ առաջի աւուրն ... Նորաստեղծեալ» եւն. (հմմտ. Ա. Շրկ. § 196, Թղ. 269բ-275բ)։ 22. Թղ. 258ա. «Երգ արեւագալին» եւն. (հմմտ. Ե. Շրկ. § 27, հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 23. Թղ. 262ա. «Կանոն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսաց» (հմմտ. և. Շրկ. §8 200-207)։ 24. Թղ. 281բ. «Կանոն համաւրէն ամենայն ննջեցելոց» (հմմտ. ԺԴ. Շրկ. § 28, հանդերձ ծանօթութեամբ)։ 25. Թղ. 301բ. «Տեառն Ներսէսի ասացեալ յաղագս ննջեցելոց. Աստուած անեղ»։ 26. Թղ. 305բ. «Աւրհնութեներ Յարութեան Տեառն մերոյ» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223)։ 27. Թղ. 324բ. «Յոհաննէս վարդապետի Եզնկաց(ւ)ոյ ասացեալ անձինք սրբոյն Գրիգորի Հայոց Լուսաւորչին» (Հմմտ. ժ. Երկ, 28. Թղ. 328ա. «Նորին ասացեալ Յոհաննէս վարդապետի Եզընկաց(ւ)ոյ. Լերինք ամենայն»։ 29. Թղ. 329բ. «Անձինք Փոխման Աստուածածնին Կիրակոս վարդապետի ասացեալ Եզընկաց(ւ)ոյ. Արեւելք գերարփին»։ 30. Թղ. 333բ. «Շարական սրբոյն Սարգսի զաւրավարին եւ որդ(ւ)ոյ նորա Մարտիրոսի. Ամենասուրբ Երրորդութեան»։ 31. Թղ. 334բ. «Շարական երկոտասան Առաքելոցն» (Հմմտ. Բ. նրկ. § 80)։ 32. Թղ. 335ա. «(Եարական). Ով գերահրաչ ծաղիկ»։ 33. Թղ. 335ա. «Շարական սրբոց եւթն Խոտաճարակաց որ յԻննակնեան վանսն կատարեցան» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 79)։ 34. Թղ. 336բ. «Շարական սրբոյն Մի. նասայ» (Հմմտ. է. Շրկ. § 60)։ 35. Թղ. 336բ. «Շարական յորժամ քահանայն զգեստ(աւորի). Խորհուրդ խորին»։ 36. Թղ. 337բ. «Շարական խնկարկութեան. Յայս յարկ»։ 37. Թղ. 338բ. «Շարական ննջեցելոց։ Արարիչ եւ մարդասէր»։ 38. Թղ. 340ա. «Տաւնացոյց եւ (կարգա)ցոյց եւ կարգաւորութիւն եւ հրահանգ տէրունական տաւնից, զոր եդեալ եւ սահմանեալ (է) սրբոյն Սահակայ հայրապետին. Աստուածայայտնութեան առաջին աւուրն» եւն։ - Վերջ Թղ. 383բ. «Այսպիսի արարողութիւնս ժամատեղ(ե)աց կատարի ի վանորայս լերանն Սեպուհոյ, ի փառս Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ։ Բայց զայս եւս գիտելի է զի աջակողմ եկեղեց(ւ)ոյն այն է ուր աւացանն է, եւ սախակողմն հարաւային դեեն 39. Թղ. 384բ. «Շարական Տարագոսի, կրդրոսի ե. Ասդրոնիկոսի» (հմմտ. Բ, Շրկ, 40. Թղ. 385ա. «Այլ շարական հանգըստեան. Սարսափելի որոտմամբ»։

Content