340

ՄԱՇՏՈՑ ԻԱ

ԺԵ դար - ԺԵ դար

ID

Number

340

Old record number

138

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԻԱ

Start date

ԺԵ դար

End date

ԺԵ դար

Date details

անյայտ, հաւանօրէն 1378-1430ին գրուած է։

Copy place

Reference

Type

Number of pages

92

Dimension

18x12 (13,5x 8,4)

Layout

միասիւն։

Writing details

Codicology

8, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։

Principal subject

Subject details

թուղթ մագաղաթանման, պինդ եւ ողորկ։

Number of lines

20։

Binding

փայտեայ կաշեպատ՝ շագանակագոյն, դրոշմազարդերով։ Կողերը ներսէն պատեալ են ոսկեդրուագ աղօտ կարմիր թուղթով. առաջնոյն մէջ նկարուած է Տիրամայրն նիսուս մանուկն ի գրկին, եւ երկուստեք # ########### վերտառութիւնը։

State of preservation

շատ լաւ ըստ ամենայնի, միայն ունելիքը կամ կոնակներն հանուած են։ ԳիՐ բոլորգիր միջակ եւ ընտիր։

Copyist

Owner

նախկինն անյայտ, ապա այլք (ըստ կիսեղծ յիշատակաբանին եւ կնքոյն՝ Արրահամ եւ Արգար)։

Commanditaire

Illuminator

Binder

։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

սակաւաթիւ են եւ եռագոյն։

Initials

Marginal illuminations

համեմատ զարդագրոց. մէկը միայն մեծագոյն եւ քառագունեան։

Images

բնաւ։

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

1 հատ միայն, Թղ. Օա. եռագոյն է, այսինքն մանիշակագոյն, աղօտ կարմիր եւ կապոյտ՝ սպիտակ ենթակայով։

Title text

կարմիր են. իսկ խրատագիրք սեւ եւ մանրիկք։

Blank pages

Թղ. 1, 2, 3ա, 5ա, 89, 90, 91, 92։

Colophon

1. Թղ. 3ա գրչէն, ըը սակայն նորոգողի կողմէն քերթուած է, եւ հետեւեալ կցկտուր ու կիսեղծ բառերը կը կարդացուին. «Այս մաշ(թոցս)... նոր քաքէ ումպակին ... ւրել երե.. հա... իին.» եւն։ 2. Ի վերջ մատենին (այսինքն Նաղաշի Գանձին) բուն գրչութեամբ. «Փառք ամենասուրբ Երրորդութեանն Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ, այժմ եւ անզրաւ յաւիտենին»։ Դիտելով որ այս տողերուս եւ յիշեալ Գանձին միջեւ 6 տող դատարկ թողուած է հետեւաբար անոր մասն չի կրնար եղած լինել, այլ հաւանօրէն գլխաւոր յիշատակարանին սկիզբը։

Informations

Ձեռագիրս յամի Տեառն 1759 մտեր է հաւաքմանս մէջ. մեր միաբան Վ. Հ. Մկրտիչ Վ. Անանեան Կ. Պոլսէն բերած է ի Վենետիկ յիշեալ թուականին։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր եւ փոքրաքանակ, բայց ուղղագիր եւ ընտիր, նաեւ շեշտաւորութեամբ և առոգականութեան նըշաններով ուշագրաւ։ Մաշտոցս 15 կանոն միայն կը պարունակէ, հետեւեալ կարգով։ 1. Թղ. 3բ-7բ։ Ձետեղուած է նախ չրաժարիմքը, ապա Դաւանութիւն հաւատոյ, ապա Խոստովանութիւն մեղաց։ 2. Թղ. 8բ։ «Կանոն մկրտութիւն առնելոյ։ Նախ ասեն Աւրհնեալ հոգիդ սուրբ Աստուած ճշմտ. Ամէն։ Սղմս. Ծ. Ողորմեա ինձ Աստուած»։ (Մնացեալը տես ժէ. Մաշտ Մաշտոցս Թղ. 10ա առաջին աղօթքին յաջորդող երեք սաղմոսներուն կը յարէ. «Եւ մանեն նարաւտ։ Զկնի շարական. ԲԿ. Երրորդութիւն անբաժանելի եւ զաւր։ Որ էջն յերկնից, այսաւր և հանգե։ Որ ի խորհուրդս փըր։ Եւ Հայր մեր։ Եւ ապա բառնայ կնքաւորն զերեխայն ի վեր»։ - Թղ. 12բ։ «Աւետարան ըստ Մատթէոսի. Իսկ մետասան աշակերտքն»։ - Թղ. 13ա։ «Բացէք ինձ ըցդրունս» սաղմոսին կը լարէ. «Շրկն. Արեգակն արդարութեան Քրիստոս ծագ։ Որ փոխանակ ծոցած։ Այսաւր տրտմական»։ Թղ. 17ա-բ։ «Եւ հրամայէ մերկացուցանել զերեխայն», կը յարէ. «Եւ ասեն շրկն. ԴՁ, Առաքելոյ աղաւնոյ իջանել»։ - Թղ. 20բ։ «Եւ կապեն գաւտի ի մէջսն, եւ թագ ի գըլուխն, եւ խաչ ի վիզն»։ 3. Թղ. 23ա։ «Կանոն քառասնաւրեայ մանկանց ի վերայ կնոջն։ Եւ քահանայն ասէ զաղաւթս զայս. Տէր Աստուած մեր, որ եկիր ի փրկութիւն ազգի մարդկան»։ - Թղ 23բ։ «Եւ ապա ասեն սաղմ. Ողորմեա ինձ Աստուած։ Եւ ասէ շարական ԳՉ. Աստուածածին երկնային դուռն աստուածայ։ Եւ մտանէ յեկեզեցին. Եւ ասէ զաղաւթս ի վերայ պատանւոյն. Տէր Աստուած մեր, որ յաւուրս քառասուն ըստ աւրինացն ի տաճարըն եկիր յընծայումն»։ - Վերջ Թղ. 24ա։ «Եւ հաղորդեցուցանէ սուրբ խորերդոյն, փառաւորելով զՔրիստոս»։ Կանոնս համագրութիւն մըն է ԺԳ Մաշտոցի չորս համարներուն (§ 58-61)։ 4. Թղ. 24ա։ «Կանոն պսակ առնելոյ։ Տանին զհարսն եւ զփեսայն ի դուռն եկեղեսւոյն եւ խոստովանեցուցանէ քահանայն զնոսա ճշմարիտ հաւատով։ Եւ տայ քահանայն զձախ ձեռն հարսինն ի յաջ ձեռն փեսային։ Եւ ասեն շարական ԳԶ. Նայեա ի մեզ եւ ոցորմեա մեզ։ Եւ մտանեն յեկեղեցին։ Շրկ. ԳՉ. Ուրախ լեր սուրբ եկեղեցի»։ (Մնացածն հմմտ. Դ. Մաշտ. § 29)։ Մաշտոցս ունի յաւելուածով՝ վերջին աղօթքէն ետք (Թղ. 30ա). «Եւ հաղորդեցուցանէ սուրբ խորհրդոյն։ Եւ տան բաժակ կամ շաքար կամ նուշ կամ մեղր եւ կարագ... Եւ ի գնալն ասեն շրկ. Որ զերկնաւոր թագաւորութեանրդ։ Եւ մտեալ ի տուն նստուցանեն զփեսայն ի բարձի, եւ զհարսն ի յաջ կողմն փեսային նստուցանեն ի միասին։ Եւ ասեն զտաղս զայս. Ամենաղաւր տէր թադաւոր թադաւորաց. թագաւորիս մեր զգեցո հանդերձ փառաց»։ 5. Թղ. 31ա։ «Եւ յաւուրն ութերորդի չերգուցանէ զպսակն», (Հոմտ, Դ. Մաշտ6. Թղ. 32ա։ «Կանովն Հաղորդ տալոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 31)։ 7. Թղ. 35բ։ «Կանովն համաւրէն զամենայն ննջեցեալսն թաղմամբ առ Քրիստոս յուղարկելոյ։ Ասեն նախ. Աւրհնեալ Հոգիդ սուրբ Աստուած ճշտ. Ամէն։ Սաղ. Ծ. Ողորմեա ինձ Աստուած ըստ։ Եւ ապա զԵրկինք պատմեն կանոն Սղ. ի բուն ասեն։ Եւ կանոնագլուխ զմահու Դատեան։ Եւ եւս խաղ. Աւրհնութիւն եւ փառք։ Շարական. Ես ասացի ի վերանալ յինէն աւուրց իմոց թէ գնացի ես ի դրունըս դժոխոց (դկ. աւադ աւրհն.)։ Ի վերանալ յինէն աւուրց իմոց տէր աւգ։ Զչարչարանը։ Բարեխաւսութ։ Ամենասուրբ Երրորդ։ Ամենազօր խաչ։ Ամենաւրհն։ [Հանգստ) Հայր անըսկիզբըն բա։ Որդիդ միած։ Հոգիդ ճշմրտ։ Խնդրեմք ի քէն թագաւոր։ Յորժամ գաս փ։ Ի նստել քո։ Որ արարիչդ ես ար։ Որ երկայնամի։ Որ միւսանդամ։ Թագաւոր փառաց Քրիստոս անմահ։ Չորս հաւասա։ Յորժամ գաս։ Թադաւոր փառաց Քրիստոս յոյս։ ի յերեւել հրաշի, Ի հարկանել փողո։ Որ ի հաւրէ առաք։ Որ ի խաչին բեւ։ Որ զդժոխս աւ։ Ես ասացի տէր։ Պակասեցայ ազ։ Յաւուր յայնմիկ մ։ Հայեցայ ի բարձ։ Ահա ի խաղ։ Այլ կենդանիք։ (ապաշխ) Քրիստոս Աստըւած յոյս ապ։ Առքեզ բաղմ։ Որպէս զաւ։ Զմեղս իմ խոստ։ Դու տէր որ ճշմ։ Տուր ինձ ցըն։ Ալիք յանցան։ Արդ զինչ արար։ Մեղայ քեզ Քրիստոս։ Տէր որ ի մէջ լե։ Տէր ի սրտէ։ Զի կեցից եւ ապաշ։ Մեղուցեալ անձա։ Վիրաւորեցայ։ Մոլորեցայ ես։ Մեղայ քեզ տէր քաւե։ Ոչխար եմ բան։ Ի ծովու մեղաց ալ (Մրտր.) Չողորմութեան քո զդ։ Ի պատրաստեալ քո։ Ի նստել քո յա։ Որ կոչեցեր ըզհեռա։ Որ դերագոյնք։ [Գրգի) Որ ի վիրապն։ (Յար.) Որ զկերպարանըս մա։ Որ ի վերայ նախաս։ Եւ յերրորդ աւ։ [Հզգլ.) Ի համբառնալ բան։ Համահաւաքեալ։ Յանկարծա։ (Ածծ.) Ի քեզ եմք ապաէ։ Որ քան զերկի, Որ քան զարեգ։ [Խչի.] Այսաւր նըշան յաղ։ Փայտ կենաց։ Յաղթօղ զաւր»։ Մնացեալն ամբողջ տես Ժի. Մաշտ. § 8։ Սակայն Մաշտոցս չունի ԺԷ. Մաշտոցի Թղ. 52բ-58 կրկին դանձերը, այլ ունի ընդհակառակն (Թղ. 41ա) յաւելուածով. «Աստուած անեղ անժամանակ» հանգստեան չորս շարականներ, Քրիստոս որդի Աստուծոյ։ Հայր մեր, եւ սոյն խրատագիրը. «Եւ եթէ ի մանկանց եկեղեց(ւ)ոյ է, կամ ի դպրաց, կամ ի տանուտ(ե)րաց, տանին ի դուռն եկեղեցւոյն, եւ ասեն շարական հանգստեան ԳՁ. Ի ձայն մեծի զուարթնոյն»։ - Թղ. 52ա Վերջին աղօթքէն ետքը, ունի յաւելուած «Ճանապարհ մոլորելոց եւ ճառ։ Ի վերինն երուսաղէմ ի բնակարանըս հր։ Ի մահիճս իմ զարթուցին զիս պահանջ։ Քրիստոս Որդի եւ Հայր մեր»։ 8. Թղ. 52բ։ «Երկրորդ աւուր առաւաւտուն (ստ. լ. վրայ Այգուցն)։ Գան ի գերեզմանն ասելով. Զամբիծսն։ [դկ) Յիսուս միած։ Բըղխմամբ. բանիւ բա։ Յովսէփ քեզ հաւ։ Զանապ։ Որ արարիչ։ Որ թագաւորդ ես յաւետ։ Որ ունիս իշխ։ Ընդ սուրբըս քո։ Յորժամ եկին ի։ Յայնժամ հրեշ։ Իսկ նոցա զար։ Ի հարաշարժ աղբ։ Այսաւր ի սուրբ։ Հըրճուողակ։ Այսաւր զպասե։ Այսաւր ընդ ար։ Այսաւր ընդ անդր։ Աստուածածնի եւ խաչի։ Սաղ. Կց. Եղիցին ականջ։ Փ. Ի խորոց կարդացի»։ Մնացեալը տես նոյնութեամբ ԺԷ Մաշտ § 8։ Միայն թէ Ս. Բարսղի «Գոհանամք զքէն տէր» աղօթքին վերջ (Թղ. 58բ) Մաշտոցս ունի հետեւեալքը. «Ռահ գործեալ երկնաւորաց։ Աղաչանաւք սըրբոյ խաչին եւ ան։ Աստուածածին անարատ մայր տեառն եւ Կոյս սուոս. Քրիստոս Որդի եւ Հայր մեր»։ Իսկ ԺԷ. Մաշտ. § 9. այն է՝ «Կանոն եւթն աւուրն» հոս կը պակսի։ 9. Թղ. 58բ։ «Կանովն (Տղայաթաղ) զամենայն վախնանեալ տղայսն՝ հաւատեվ առ տէր ուղարկել»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 34)։ 10. Թղ. 70բ։ «Այգուցն» (Տղայաթաղին)։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 35)։ 11 Թղ. 73բ։ «Կանովն ոգեհանգիստ առնելոյ կամ պատարագ մեռելոց»։ (Հմմտ. ԺԲ. Մաշտ. § 9)։ 12. Թղ. 77ա։ «Աւրհնութիւն աղի»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 13)։ 13. Թղ. 77բ։ «Կանովն զարմտիս, սերմ, շեղչ եւ ենձան աւրենել»։ (Հմմտ. Ա. Մաշտ. 14. Թղ. 80ա։ Կանոն օրհնութեան խաղողոյ։ «Բայց խաղող աւրհնելոյ։ Սաղ. Կց. ի պտղոյ ցորենոյ գինւոյ ձիթ։ ՓԽ. Ի ևարդալ իմում լուա։ Աւետ. (ըստ) Յոհան. ՃԼի. Ես եմ որթն ճշմարիտ եւ հայր իմ մշակ է։ Քրզ. Սուրբ խաչ աղ։ Աղ. Պահպանիչ»։ 15. Թղ. 80ա։ «Աղաւթք որ պիղծ ինչ կերեալ իցէ» (Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 39)։ 16. Թղ. 30բ։ «Աղաւթք ի վերայ երդմնահարի» (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 16)։ 17. Թղ. 81ա։ «Գանձ ննջեցելոց. Մինդ ի յէէն բանդ որ ի Հաւրէ»։ Սկզբնատառք Մանվելս։ 18. Թղ. 84բ։ «Տաղ. Ով քահանայք եւ վարդապետք աստուածաբան»։ 19. Թղ. 86ա։ «Ողբ մանուկ տղայ նընջեցելոց ի Նաղաչէ. Արարիչն արարածոց մեր բարկացաւ»,

Content