497

ՇԱՐԱԿԱՆ ԽԱ

ՌՀ = 1621 - ՌՀ = 1621

ID

Number

497

Old record number

2063

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԽԱ

Start date

ՌՀ = 1621

End date

ՌՀ = 1621

Date details

ՌՀ( = 1621)։

Copy place

Պոլիս։

Reference

Type

Number of pages

559

Dimension

7x10 (6,5x 10,2)

Layout

միասիւն (5x7)։

Writing details

նոտր շատ մանր։

Codicology

17, որոնցմէ ժը ունի 6 թղ., իա, խզ՝ 14 թղ., լբ՝ 16 թղ., լթ՝ 9 թղ., խ՝ 10 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 12 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

17։

Binding

փայտեայ կաշեպատ, չորութեան պատնառով կռնակի կողմը քիչ մը փնացած է, գոցելու զոյգ ականջները ինկած են. ինալու վրայ է նաեւ ձեռագիրը գոցելու շարժական կաշիի հատուածը. կողքերը ներքին կողմէն ծածկուած են շատ նուրբ գծաւոր մետաքսի լաթով։

State of preservation

լաւ եւ անթերի։

Copyist

Կամախցի Պօղոս երէց։

Owner

անյայտ։

Commanditaire

Illuminator

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

առջեւն ու ետեւր երկու դատարկ մագաղաթներ։

Lettrines

շատ քիչ, երբեմն բազմագոյն, ընդհանրապէս միագոյն։

Initials

կարմիր են։

Marginal illuminations

Images

չկան։

Canon tables 1

Թղ. 1ա։

Canon tables 2

24ա, 45ա, 71ա, 94ա, 134բ, 154բ, 209ա, 271ա. ընդհանրապէս բազմագոյն եւ շատ յաջող, տիրողն է ոսկեգոյնը։

Title text

գրեթէ չկան, եղածները կարմիր գոյնով են։

Blank pages

ընդ մէջ պահպանակին եւ Թղ. 1ին կան երկու դատարկ թուղթեր, ապա դատարկ են Թղ. 270ա-բ, Թղ. 545բ-546բ, Թղ. 546բ կատարուած են գրիչի փորձեր։

Colophon

1. Թղ. 442բ. «Ես անարժանս եմ Կամխցի եւ ամենայն ոտից կոխան հող եւ փոշի, անուամբ միայն երէց, գործովս չար մեղաւք ի լնի։ Ի թվականիս հայոց ազգի ՌՀ( = 1621) աւելի, աւարտեցաւ սայ ի յամսի Յունիսի ժ օրն վերջ արի։ Ով սուրբ ընթերցողք այսմ աստուածախօս տառիս, անմեղադիր լերուք սղալանացս եւ մանտր ու խօշոր գրիս, զի եմ ի դառն ժամանակիս որ Սուլթան Օսմանն գնաց ի վերայ լեհու»։ 2. Թղ. 545ա. «Փառք Ամենասուրբ Երրորդութեանն եւ միաստուածութեանն Հօր եւ Որդ(ւ)ոյ եւ Հոգ(ւ)ոյն սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւ։ Արդ գրեցաւ եղանակաւոր տառս որ կոչի շարակնոց, ի մայրաքաղաքն ի Կոստանդինուպօլիս, թվին ՌՀ( = 1621)։ Եր(բ) մահն գայ՝ մուտ ի սենեակն եւ փակեա զդրունս քո եւ պաղատելով ասա Հայր սուրբ, ուսոյ մեզ զբանս քո, Որդիտ սուրբ ցոյց զերեսս քո, Հոգիտ սուրբ սրբեա զմեզ ի մեղաց եւ ասայ Հայր մեր որ յերկինսդ ես սուրբ»։ 3. Թղ. 70բ. «Զգձող բանիս սորա, որ բազում բանիւք աշխատեցա(յ) ի վերայ սորայ, եղբայրք, զՊօղոս իրիցս յիշեցէք ի Քրիստոս»։ 4. Թղ. 382բ. «Զմեղաւոր սուտանուն գրիչս հող ու մոխիր (բառ մը ջնջուած) յիչեալ ի Քրիստոս»։ 5. Թղ. 466ա. «ՈՀ զփցուն գրչակս աղաչեմ յիշել ի Տէր, ով սուրբ ընթերցողք, եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս»։ 6. Թղ. 486բ. «Եւ զմեղաւոր գծող սորա զԿամախեցի Պօղոս իրիցս, յիշեցէք ի Տէր եւ Աստուած զձեզ յիշէ իւր կարքայութեանն)»։

Informations

1963ին Տիար ժագ Մաթոսեան նուիրած է վանքիս։ Մատեանս է Ձայնքաղ Շարակնոց, առաջին մասը (§§ 1-8) կը հետեւի ԻԸ Շարակնոցին, զանց ընելով Հարցերը՝ նաեւ Մարտիրոսաց եւ ննջեցելոց կանոններուն. սակայն ամէն Օրհնութենէ վերջ կը նշանակէ նոյն կանոնին պատկանող Հարցին առաջին բառը, լուսանցքի վրայ դնելով ինչ ձայնի պատկանիլը։ Իսկ § 10 կը պարունակէ միայն Հարցերը ութ ձայներու կարգով. հոս ալ ամէն Հարցէ վերջ կը նշանակէ նոյն կանոնին պատկանող Մեծացուսցէ, Ողորմեա, Տէր յերկնից շարականներու առաջին բառերը, Բացի ասոնցմէ կան յաջորդաբար ուրիչ նորութիւններ։ Ներկայ Շարակնոցս ունի հետեւեալ շարականները։ 1. Թղ. 1ա. ԱՁ. շարականներ։ 2. Թղ. 24ա. ԱԿ. շարականներ։ 3. Թղ. 45ա. ԲՁ. շարականներ։ 4. Թղ. 71ա. ԲԿ. շարականներ։ 5. Թղ. 94ա. ԳՉ. շարականներ։ 6. Թղ. 134ա. ԳԿ. շարականներ։ 7. Թղ. 154բ. ԴՁ. շարականներ։ 8. Թղ. 209ա. ԴԿ. շարականներ։ 9. Թղ. 269բ. Տարւոյն մէջ հանդիպած զանազան պահքերու ցանկը. «Մանիր ով ընթերցող, Հոգւոյն գալստեան կիրակի օրն բարեկնդան է, Եղիական պահոցն»։ - Վերջ անդ. «Բարեկենդան զպասն չի լուծեր, բայց խթումն կու լուծէ»։ 10. Թղ. 271ա-365ա. Ութ ձայներու համաձայն Հարցեր. իւրաքանչիւր Հարցէ յետոյ նշանակած է նոյն Հարցին Մեծացուսցէ, Ողորմեա, Տէր յերկնից, Ճաշու շարականներու առաջին բառերը՝ կարմիր սկզբնատառերով։ ա. Թղ. 271ա. «ԱՁ. հ. Տընաւրինեցաւ յարգանդի կուսին» եւն.։ բ. Թղ. 280բ. «ԱԿ. հ. Որ յառաջ քան զյաւիտեանս անժամանակ» եւն.։ գ. Թղ. 289բ. «ԲՁ. հ. Փառաւորեալ Աստըւած» եւն.։ դ. Թղ. 299ա. «ԲԿ. հ. Որ զտիրականդ կերպարան» եւն.. ե. Թղ. 305բ. «ԳՁ. հ. Անըսկիզբն էակից բանրդ» եւն.. զ. Թղ. 318բ. «ԳԿ. հ. Արարչակիցըդ Հաւր համագոյ» եւն.։ է. Թղ. 323բ. «ԴՁ. և. Որ ի վերայ քերովբէից նըստեալ» եւն.։ ը. Թղ. 345բ. «ԴԿ. Ի. Որ ըզնախագրեալսն յառաջագոյն» եւն.։ 11. Թղ. 365ա-367ա. Ութ ձայներով սկսող շարականները կանխող սազմոսներու խազագրութիւն. «ԱՁ. Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած... Մեծացուսցէ անձն իմ զՏէր ... Ողորմեա (ինձ) Աստուած... Աւրհնեցէք զՏէր յերկնից ... Աւրհնեցէք Մանկունք զՏէր ... Սիրեցի զի լուիցէ ... Տէր թագաւորեաց». «ԱԿ. Աւրհնեալ ես Տէր» եւն.։ 12. Թղ. 367ա-373ա. «Առաջմէն մինչե։ ի վերջ շարականացն Հարցն, Ողորմեան, Տէր յերկնից եւ այլքն ի կարգն է. աւրհ. Երգեցէք ի ծն։ հ. ԴԿ. Որ զնախագրեալ» եւն. մինչեւ Ղեւոնդեանց կանոնը օրինակած է՝ իւրաքանչիւր կանոնի զանազան շարականներուն առաջին բառը, համապատասխան լուսանցքին վրայ նշանակելով ինչ ձայնի պատկանիլը՝ 13. Թղ. 374ա-382ա. Մեսեղիք եւ ալէ. Թղ. 382ա. Ալէլուեաներուն կը յաջորդէ հետեւեալ հետաքրքրական ծանօթութիւնը. «Այս են խազերուն անուանք. Շեշտ. զարկ. դիր. լերկ. խունճ. քաշ. թուր. սուր. բեր. ծոց. բեն կորճ. ձայ կորճ. դայ կորճ. է կորճ. խաղ. վերնախաղ. ներքնախաղ. զում խոսրովային. քարքաշ. փաթութ. հայուհայ. բաշտ. ծնկիկ. գլոր. բարձր հարեր. վեր քաչ. մի մնաւոր. փուշ. ա ե է ը ի ու աւ օ»։ 14. Թղ. 382բ. «վասն եօթն խորհուրդ(ոց) եկեղեցւոյ՝ գիտել պարտ է. առաջին մկրտութիւն. բ. դրոշմն ... ա. հաւատքն, բ. յոյսն» եւն.։ - Անդ. «Գրերն զոր էառ յԱստուծոյ Մեսրօպ այս են. բ, գ, զ, ժ. լ, ծ, ձ, ճ, շ. չ, վ, փ։ Ամենայն աւետարանի տունքն այս են թռ զճ լզ ( = 9636)»։ 15. Թղ. 383ա-426բ. Շարականներէն մաս մը, որոնք զանց եղած էին վերեւ (§§ 2, 3, 6, 8), հոս օրինակուած են՝ հետեւեալ կարգով. Թղ. 383ա. «Կանովն Յովաննու ծննդեան Ներսէսի ասացեալ է. ԱԿ. Արեգականն արդարութեան ծագման»։ - Թղ. 387ա. «Ի յանսահման ծովէն»։ - Թղ. 388ա. «Ամենասուրբ Երրորդութեան»։ - Թղ. 389ա. «Այսաւր անճառ լուսոյն... Նորոգող տիեզերաց»։ - Թղ. 397բ. «Արեւելք գերարփին»։ - Թղ. 402ա. «Այսաւր զուարճացեալ ցընծայ եկեղեցի դրախտ»։ - Թղ. 406բ. «Լերինք ամենայն»։ - Թղ. 408բ. «Անձինք նըւիրեալըք սիրոյն»։ - Թղ. 413ա. «Արարշական բանին հրաման, (Ա-Ք), «Նորաստեղծեալ ...»։ - Թղ. 419բ. «Աւրհնեմք ըզքեզ Հայր անըսկիզբն» (Ա-Ք)։ - Թղ. 421բ. «Նորահրաշ պսակաւոր»։ - Թղ, 423ա. «Անճառելի բանդ Աստըւած որ վասն մեր»։ - Թղ. 424բ. «Յաւուրց վերջին ժամանակին»։ 16. Թղ. 426բ. «Արարիչ եւ մարդասէր անոխակալ» (հմմտ. Է. Շրկ. § 98)։ 17. Թղ. 428բ. (Ողբ ննջեցելոց). «Ես ասացի ի վերանալ»։ 18. Թղ. 429բ. «Առաւաւտ լուսոյ արեգակն արդար». (Ա-Ք)։ 19. Թղ. 431ա. «Աշխարհ ամենայն առ իս նայեցեալ». (Ա-Ք)։ 20. Թղ. 432բ. «Արթունք եղերուք, արթունք իմաստունք, արթունք եւ պատրաստք ահա գայ Քրիստոս, տանջէ զմեղաւորս իմ Տէր ողորմեայ, Տէր ողորմեա, Տէր։ Բանին դրունք երկնից» եւն. (Ա-Ք)։ 21. Թղ. 434ա. «Աստուածածին մայր Քրիստոսի, իմ յոյսն դուն յաւուր մեծի. Տէր ողոր։ Բարեխօս ընդունելի» եւն. (Ա-Ք)։ 22. Թղ. 435բ. «Աղաչանք եւ պաղատանք գիշերային պաշտման յերբ ձայն վճարի յետ Քրիստոս Որդի աղօթիցն, մեծաւորն կամ աւաքէրէցն ասէ. ԱՁ. Յիշեսցէ բարեգոյթն եւ մարդասէրն Աստուած զհոգիս ...։ ԱԿ, ԳԿ. Պայծառացեալ Քրիստոս Աստուած որ պայծառացաւ ի թափօր ...։ ԲՁ, ԴՁ. Լուսաւորիչն տիեզերաց Տէրն մեր Յիսուս որ չարչարանօք ...։ ԲԿ, ԴԿ. Յոյս կենաց քաւիչ մեղաց ընդունող պատարագաց ... Աւրհնեալ է Աստուած յօիտեան. աւրհնեալ է հոգով զամենեսեան»։ 23. Թղ. 437ա. «Կանոնագլուխ կարգաւ ԱՁ. Դատեա Տէր զայնոսիկ» (ԱՉ-ԴԿ)։ 24. Թղ. 441բ. «Վասն շարականաց թէ ով է ասացեալ» (հմմտ. ԻԸ. Շրկ. § 11)։ 25. Թղ. 443ա. «Ըստ խորհրդոյ աւուրցըն, զոր արարեալ են աստուածաբան վարդապետք, ի խնդրոյ մանկանց եկեղեցւոյ եւ տօնասէր ժամ ասողաց, որ է այսպէս։ Նախ սկիզբն արասցուք Յայտնութեան առաջի աւուրն. Յորժամ Ուրախացիր սրբուհի լինի Աւրհնութիւն, նա հետ նորա ի նոյն ձայնէն նախ ասայ. Որ գխորհուրդ քո գալստեան»։ 26. Թղ. 451ա. «Քաղուածոյ շարականաց ըստ խորհրդոյ աւուրց տէրունականաց, ամէն. ԳԿ. Երգեցէք Տեառն երգ նոր». շարականներու առաջին բառերը միայն ունի եւ ոչ ամբողջ շարականը։ - Թղ. 463ա. «Քաղուածք (յ)աւուր ապաշխարութեան. Հայր բազումողորմ» եւն.։ 27. Թղ. 466բ. «Նոր կիրակին եւ Բուն Բարեկենդանին կանոնագլուխ. Աւրհնեա անձն իմ զտէր մինչեւ եմ ես. Աւրհնեցից ըզքեզ գոհութեամբ» եւն.։ 28. Թղ. 468ա-475բ. Քաղուածք Յարութեան, Մարտիրոսաց, ապաշխարութեան։ 29. Թղ. 476ա-530բ. (Տօնացոյց եւ աւետարացոյց եւ կարգաւորութիւն եւ հրահանգ տէրունական տօնից) անվերնագիր. «Յայտնութեան ճրագալուցին առաջի օրն» եւն.։ 30. Թղ. 531ա. «Խրատք իւղաբերից աւետարանին. Վասն ի վերուստ ասես» եւն.։ Ապա Թղ. 531ա-545ա կը հետեւին աւետարաններ Իւղաբերից, Բժշկութեան եւ Հանգստեան։ 31. Թղ. 547ա. (Երգ գիշերային ժամու). «Յիշեսցուք ի գիշերի ... Զարթիք փառք իմ ... Ձարթիր ընդէ՞ր ... Անբաժանելի եւ համագոյ»։ 32. Թղ. 548բ. «Սրբասացութիւնք միահամուռ. Ծննդ. Բազմութիւնըք ...։ Մեծի եշ. Որ վերանստիս ...։ Յին. խաչ. Ով է որպէս ...։ Կիրակ. եկեղ. Հրեշտակային ...։Պեց. Վասըն յիշատակի ...։ Մրտրսց. Սըրբութիւն սրբոց ...։ Առաք. Մարգ. Հայր(ապետաց), Վար(դապետաց). Ամենակալ ...»։ Սրբասացութիւններուն կը յաջորդեն հետեւեալ երգերը. Թղ. 550ա. «Որք ըզքրովբէիցն ...։ բշ. Լոյս ճշմարիտ...։ գշ. Հաց կենաց ...։ դշ. Դուռն երկնից ...։ եշ. Բան Հօր ...։ զ2. Վէմ հոգեւոր ...։ շբ. Գառն Աստուծոյ .... յր. Անարատ գառն ...։ հգ. Միաբան աղաչեսցուք .... բշ. Վեցթեւեան սերոբէք...։ գշ. Ընդ տեսանողաց ...։ Դշ. Որ ի վեցթեւեան ...։ Եշ. Որք զխաւար...։ ուր, Այսօր նրդին..., շը. Որս հրաւալի»։ 33. Թղ. 553ա. «Ժամամուտ կարգաւ»։ Հմմտ. ԻԹ. Շրկ. § 33. աւելի ունի «Գայիանեանց. Զյաղթական ձեր զհանդէս». «Գրիգորի. Գրիգոր սուրբ քահանայապետ»։

Content