Other notices
— - Bibliographic notice
501
ՇԱՐԱԿԱՆ ԽԵ
ՌՀԸ = 1629 - ՌՀԸ = 1629

ID
Number
501
Old record number
1219
Title
ՇԱՐԱԿԱՆ ԽԵ
Start date
ՌՀԸ = 1629
End date
ՌՀԸ = 1629
Date details

ՌՀԸ( = 1629)։

Copy place
Չմըշկածուի Կարմիր վանք։
Reference
Type
Number of pages
292
Dimension
10x14 (9x14,7)
Layout
միասիւն (5,5x10,2)։
Writing details

բոլորգիր։

Codicology

19, որոնցմէ թ ունի 14 թղ., ժա՝ 15 թղ., ժթ՝ 8 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 16 թղ.։

Principal subject
Subject details

թուղթ մագաղաթանման։

Number of lines
23։
Binding

փայտեայ կաշեպատ, սակայն կաշին չորութեան պատնառով չափազանց վնասուած է, կռնակի կողմը հազիւ պատառիկ մը մնացած է։ Նոյնպէս խեղճ վիճակի մէջ են մնացած կաշիները։ Ունի երկու ականջներ, ձեռագիրը գոցելու կաշիով հանդերձ, ներքին կողմէն ծածկուած է կարմիր կերպասով մը։

State of preservation

բացի կազմէն՝ մնացածը շատ լաւ վինակի մէջ է, միայն թէ Թղ. 20բ-21ա իրար կպած ըլլալով՝ գրութիւնները վնասուած են։

Copyist
Վարդան աբեղայ։
Owner

տէր Սահակ Բենկացի։

Commanditaire
Illuminator
Binder
անյայտ։
Parchment flyleaf

առջեւն ու ետեւը մէկ մէկ թուղթ. միջին երկաթագիր երկսիւն աւետարանի հատուած մըն է։

Lettrines

գլխաւոր կանոններու առաջին գիրերը, երեք կամ չորս գոյներով, շատ յաջող գիրեր են։

Initials

կարմիր են։

Marginal illuminations

բազմաթիւ, բոլորն ալ ճաշակաւոր եւ յաջող են, տիրող գոյներն են կարմիր, կապոյտ եւ մանաւանդ դեղինը՝ որ առաջին անգամ ըլլալով կը հանդիպինք նման զարդերու մէջ։

Images

չկան, սակայն լուսանցազարդի ձեւով՝ Թղ. 39բ։

Canon tables 1

Թղ. 2ա, 103ա, 140ա։

Canon tables 2

Թղ. 9ա, 41բ, 81ա, 178բ, 222ա, 239բ, 260ա, զարդերը նման են լուսանցազարդներուն։

Title text

կարմիր են. շարականներու առաջին տողերը շատ ստէպ մութ կարմիր են։

Blank pages

Թղ. 1ա, 1բ, 102բ, 290բ, 291ա-292բ, ուր երբեմն գրիչի փորձեր կամ անվարժ ձեռքի զարդեր կատարուած են։

Colophon

Թղ. 288բ. «Փառք եռակի անձնաւորութեանն եւ եզակի տէրութեան Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սըրբոյ, այժմ։ Արդ գրեցաւ շարակնոցս որ կոչի Խլկցի, ի լաւ եւ յընտիր յաւրինակէ, ձեռամբ անարժան Վարդան աբեղիս. սխալանացս անմեղադիր լերուք, զի կարն մեր այսչափ է. ձեռքս ի յամէն բան կու ձկտայ, ի յայգի շինելն եւ փորելն, ի քարն, ի պատնի փուշն եւ ի պաւստան, ի քախնելն եւ ի ցանելն, ի խոտն եւ ի փեթկին պետրելն, դարձեալ ի գիրն. վասն այն չէ խիստ գովելի, ով եղբայրք։ Յերկրէ յերկինք հունդ մանանեխի կուտած, ամէն հատի բիւր հարիւր հազար բերան աւրհնեալ է Աստուած յամենայն յարարածոց, որ ետ կարողութիւն փծուն եւ ախմար Վարդան գրչի խաբեբայի եւ ոչ աբեղի, որ միայն զանունս ունիմ եւ ոչ ըզգործս. վայ է ինձ աւուր դատաստանին թէ պահած կայ Վարդանին, ի յուլանալ առաւաւտին եւ ոչ ասեմ զսաղմոս Դաւթին, եւ ոչ լսեմ զերանին. ահա հայիմ յիմար մտաւք եւ արբեալ եմ ի մեղըս հին, տեսնում ուր կայ կին եւ գինի, որ ատելի է ճըլմարտին, երթամ խմեմ զնայ անյագ եւ զրուց տամ զաղտեղին, մեղայ ասա որ ազատիս եւ կեր չլինիս անքուն որթին։ Գրեցաւ յականց շարոցս ի թվականութիւնս հայոց ՌՀԸ( = 1629), յերկիրս Չմըշկածուի Կարմիր վանք, ընդ հովանեաւ սուրբ նշանին։ Ձեռամբ յախմար Վարդան գրչիս սուրբ ուխտիս, ժդ( = 14) անձն կրաւնաւորիս որ կան ի յայս քարաժեռ անապատիս. ամէն։ Լրացաւ սա անձին իւրոյ Բենկացի տէր Սահակին եւ կենակցին իւրոյ Թաթարին եւ որդւոյն տէր Սարգսին եւ թոռան Յովս(է)փ սարկաւագին, որ կայ ի յոստս խաչին եւ հաւր տէր Սահակին, որ ետ փափագանաւք գրել վասն անձին իւրոյ։ Ով ընթերցողք, յորժամ քաղցր եղանակաւ պաշտէք զշարականս, խնամաւք բռնէք եւ զգաստ պահէք ի հրոյ եւ ի ջրոյ, ի նամոյ(?) եւ խիստ չողոյն, զի կարի խիստ եւ դժար է շարակնոցին գրելն. ով ընթերցողք։ Մարդ որ շարակնոց գրէ, պարտ է որ ձեռն ի յայլ բան չի տանի. բայց ես անարժանս, ձեռքս ի գիրն է դարձեալ ի բան ի յայգոյ շինել, բանալ, փորել, ի պատն է, ի փուշն է, ի յայծոց փորել, ի փեթկի տեսնալ, վասն այն կարի գովելի չէ, անմեղադիր լերուք. ամէն։ Հայր մեր որ յերկինս»։ 2. Թղ. 102ա. «Վայ զիս յաւր դատաստանին որ հանապազ ի հոգս աշխարհիս մաշեցայ եւ ոչ ճանաչեցի զաւգուտն. բայց հասեալ կամ ի դուռն մահու յակամայ կամօք եւ ոչ ունիմ գործ մի բարի, որ նովաւ մխիթարիմ. միթէ ինքն անբարկանալին Աստուած ողորմի մեղաւորիս եւ ազատէ զիս զանարժան Վարդանս ի մեղաց. ամէն»։ 3. Թղ. 178ա. «Զմեղաւք տառապեալ ոգիս, զՎարդան անարժան գերիս, զանկեալս ի մեղաց ախտիս, աղաչեմ յիշել ի Տէր, եւ տալ ողորմիս, ով եղանակաւղ»։ 4. Անվարժ բոլորգրով Թղ. 289բ. «Աստուած ողորմի Հարապետին, Կիրակոսին, Տաւնաւգին եւ թոռին Հարապին, Ազատէ դստերն Թուրվանտէ. որ(ք) եդին յիշատակ իւրեանց հոգ(ւ)ոյն, Աստուած ողորմի իւրեանց հոգ(ւ)ոյն ամէն, ռ ( = 1000) ամէն։ Դարձեալ երետ ի ձեռն տէր Սահակին եւ իւր որդ(ւ)ոյն տէր Սարգիսին եւ թոռին Տովասափիե»

Informations

ստացած են 1877ին Սերովբէ Ալի. շանի միշոցով։ Մատեանս է Շարակնոց, կը բովանակէ հետեւեալ կանոնները։ 1. Թղ. 2ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնի) եւ այլն կանոններ (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 1, 3)։ 2. Թղ. 9ա. «Կանովն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին» եւ այլն (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-16)։ 2. Թղ. 27ա. «Կանովն Անտովնի անապատականի» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25)։ 4. Թղ. 41բ. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիւրակէի աղուհացիցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-78)։ 5. Թղ. 81ա. «Կանովն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 79-38)։ 6. Թղ. 103ա. (Կանոն Պասէքին) եւ այլն (Հմմտ. Ա. Երկ. §§ 89-144)։ 7. Թղ. 150ա. «Կանովն ծնընդեան Յովեանեո։ Կարապետին» (Հմմտ. Դ. երկ. 3 8. Թղ. 165ա. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 153-170)։ 9. Թղ. 191բ. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-186, 188-195. § 185ի կը յաջորդեն Կիւրղի եւ Նիկողայոսի շարականները։ 10. Թղ. 213բ. «Երգ առաջի աւուրն ... Նորաստեղծեալ» եւ այլն։ - Թղ. 218ա. «Երգ արեւագալին»։ - Թղ. 219ա. «Երգ եր(ր)որդ ժամու ... Աւրհնեմք ըզքեզ Հայր» եւ այլն (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 196-139)։ 11. Թղ. 222ա. «Կանովն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսաց» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207)։ - Թղ. 239բ. «Կանովն համաւրէն ննջեցելոցն» (հմմտ. ԻԴ. Շրկ. § 21)։ - Թղ. 256բ. «Տեառն Ներսէսի վասն ննջեցելոցն. Աստուած անեղ անժամանակ։ Թղ. 260ա. «Աւրհնութեներ Յարութեան Քրիստոսի Աստուծոյ» (հմմտ. Ա. Շրկ. §կ 216-223)։ 12. Թղ. 276ա. «Յովաննէս վարդապետի ասացեալ է սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչի. (Ա-Ք)։ - Թղ Այսաւր գուարճացեալ» 279բ. «Նորին ի լեառն Սեպուեւու. Լերինք ամենայն այսաւր»։ 13. Թղ. 280բ. «Անձինք սուրբ Աստուածածնի ասացեալ է Կիրակոս վարդապետի. Արեւելք գերարփին»։ 14. Թղ. 283բ. «Շարական սրբոյն Սարքէի զաւրավարին, ևմենասուրբ երրորդո15. Թղ. 284ա. «Շարական երկոտասան Առաքելոցն. Ի յանսահման ծովէն»։ 16. Թղ. 285ա. (Շարական խոտանարակացն). «Յաւուրց վերջին ժամանակին»։ 17. Թղ. 286ա. «Խորհուրդ խորին անհաս»։ - Թղ. 287ա. «Շարական Խնկարկութեան. Յայս (յ)արկ նուիրանաց»։ 18. Թղ. 287բ. «Արարիչ եւ մարդասէր անոխակալ»։

Content