459

ՇԱՐԱԿԱՆ Գ

ՉՀԴ = 1325 - ՉՀԴ = 1325

ID

Number

459

Old record number

1356

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ Գ

Start date

ՉՀԴ = 1325

End date

ՉՀԴ = 1325

Date details

ՉՀԴ( = 1325)։

Copy place

«Ի ձորս Խորին անապատի, ի վանքս Փերներ»։

Reference

Type

Number of pages

312

Dimension

10,7x15 (10,5x 15,3)

Layout

միասիւն (7,5x11,2)։

Writing details

բոլորգիր վարժ խազագրութեամբ։

Codicology

29, իւրաքանչիւրը 12 թղ., սակայն շատ մը տեղեր (տես Հանգամանք) թուղթ ինկած է, որով ա-դ թերթերը միասին ունին 31 թուղթ, ը, թ, ժզ, իա՝ 10 թղ., ժբ, իբ, իզ՝ 11 թղ., իհե՝ 13 թղ., իը՝ 7 թղ., իթ՝ 8 թղ.։

Principal subject

Subject details

թուղթ, չափազանց գործածուած։

Number of lines

21։

Binding

փայտեայ կաշեպատ դրոշմազարդ. կռնակի կողմը նորագոյն կաշիով պատած է, առանց դրոշմազարդի. կողքերը ներքին կողմէն պատուած են կապոյտ հասարակ կտաւով։

State of preservation

թէեւ կազմը բաւական հաստատուն է, սակայն ձեռագիրը չափազանց գործածութենէ մաշած է, ստորին եւ կողմնակի լուսանցները սեւցած, Թղ. 124-139 լուսանցները ցեցակիր եղած։ Մէկ կամ աւելի թուղթ ինկած է ընդ մէջ Թղ. 4-5, 14-15, 24-25, 3435, 4-44, 97-Ե8, 77-73, 57-36, 167 163, 107-166, 215-216, 225-226, 284-236, 296-299, 304-305։ Թղ. 36բ ձեռագրին մէջ յետագային դրուած է եւ նոր գրչութեամբ ամբողջացուցած շարականը։ Թղ. 27ա, 55ա, 97բ, 146ա, 210ա լուսանցները աղտոտած են անվարժ ձեռքէ մը։ Թղ. 312ին ստորեւ կտրուած է վնասելով նաեւ գրութեան։

Copyist

Կոստանդին Հերմընցի։

Owner

Թուխան կրօնաւոր։

Commanditaire

Illuminator

հաւանաբար գրիչը։

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

առջեւէն ու ետեւէն կան երկուքի ծալուած կլոր երկաթագիր, երկսիւն, մագաղաթեայ աւետարանի մը պատառիկներրը. գրութիւնն է Յովհաննու կտակի աւետարանէն հատուած մը։

Lettrines

կանոններու առաջին գիրերը. նուրբ սակայն հեռու են արուեստի գործ ըլլալէ։

Initials

Marginal illuminations

շատ ստէպ, սակայն գործածութենէ սեւցած։

Images

չկան։

Canon tables 1

Թղ. 111բ. միագոյն։

Canon tables 2

Թղ. 41ա, 35ա, 201ա, 252ա, 273ա։

Title text

կարմիր։

Blank pages

Թղ. 311բ։

Colophon

1. Թղ. 310բ. «Յամի եւթնհարիւր եւ եւթանասուն եւ չորսերորդի թուաբերութեանս Հայոց ( = 1325), ի թագաւորութեանն Հայոց Լեւոնի որդւոյ Աւշին թագ(աւորին). եւ ի կաթողիկոսութեանն Կոստանդեայ Լամբրունցւոյ, գրեցաւ երգս այս շարականք, ի ձորս Խորին անապատի, ի վանքս Փերճեր, ընդ հովանեաւ սուրբ Սիոնի եւ սուրբ նշանացս Քրիստոսի, ձեռամբ սպիտակ եւ ձեւով անւամբ քահանայի Կոստ(անդին), ի խնդրոյ սրբասէր եւ աղաւնատիպ ծերունի հաւրն Թուխանի, ի վայելումն դեռաբոյս պատանեկին քեռորդւոյ նորին Պաւղոսի։ Արդ աղաչեմ զամենեսեան վասն սիրոյն Քրիստոսի, յիշեցէք ի բարին Քրիստոս զվերոյ գրեալս ծերացեալ կրաւնաւորն Թուխան, եւ զբարեպաշտուհի քոյրն Թանկ, եւ զծնաւղսն իւր զհանգուցեալսն ի Քրիստոս, զհայրն իւր Անձրեւ, եւ զմայրն իւր, եւ զամենայն զարմն իւր, եւ մեղաց թողութիւն հայցեցէք, զի ստացաւ զսա յարդար վաստակոց իւրոց, թողլով զսա յիշատակ յաշխարհի առաջի Քրիստոսի անջնջելի։ Ընդ նմին յիշեցէք զհեզն եւ զբարիբարոյ միւս քեռորդին իւր Կիրակոս։ Նաեւ զողորմելի գերիս ծրագրաւղ սմին Կոստ(անդին), եւ անմեղադիր լերուք, զի կար մեր այսչափ էր եւ յընդիր աւրինակէ էր։ Եւ Աստուած յիշողացդ եւ մեզ յիշելոցս ողորմեսցի յիւրում ւալստեանն, եւնմա փառք յաւիտեանս 2. Թղ. 84բ. «Կոստանդեայ Հեթմնցւոյ Տէր ողորմեա եւ ամենայն ուղիղ հաւատա3. Թղ. 293բ. «Եւ Թուխան կրաւնաւորի եւ իւրայնոցն ամենայնի, որ ստացաւղ է տառիս»։ 4. Թղ. 311ա. (Բնագրէն տարբեր մելանով). «Արդ ցանկացող եղեւ այսմ աստուածային հողովերդ(7) շարակնոցիս, առաքինութեամբ պերճացեալ Գրիգոր քահանայ, ստացաւ զսա յետոյ ի վայելումն անձին իւրոյ եւ յիշատակ ծնողաց իւրոց, հաւրն իւր(ոյ) Թուրանշին, եւ մաւրն Մարիամին եւ եղբաւրն իւր(ոյ) Կեցունին եւ իւր քեռուն(7) Յովա(?) եւ ամենայն զարմից իւրոց յիշատակ. եւ Աստուած ձեզ եւ մեզ ողորմեսցի ամէն, Ի թվ. ՊեԸ( = 1419)»

Informations

«Ընդ այլոց ձեռագրաց՝ Գարոլի Փռանկի, զեեաց Գ. է. Գարեղին ձարբ, ի ն, Պոիետ, Մատեանս է Շարական, որ հաւատարիս կերպով կը հետեւի Ա. Շարականին՝ չնչին տարբերակներով. կը պարունակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 1ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնին)։ Ձեռագիրս սկիզբէն պակասաւոր ըլլալով, կանոնը կը սկսի Ողորմեայով. «Որ ողորմեցար ի մեղս». մնացեալը հմմտ. Ա. Շրկ. § 1։ 2. Թղ. 2բ. «Կանոն ծննդեան Աստուածածնին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 3. «Որ ի բարձրութիւնս երկնից» շարականը նշանակուած է ոչ իբր Ճաշու շարական, այլ իբր Մանկունք եւ Համբարձի։ 3. Թղ. 5ա. (Կանոն Աստուածայայտնութեան նրագալուցին)։ Մէկէ աւելի թուղթերու անկումով՝ կանոնը կը սկսի «ո. Անկանիմք առաջի քո» հմմտ. Ա. Շրկ. § 6։ 4. Թղ. 5բ. «Կանոն առաջի աւուրն Յայտնութեան» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 7-14)։ 5. Թղ. 20ա. «Մեծացու(ս)ցէք Յարութեան» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 15)։ 6. Թղ. 24ա. «Կանոն Տեառնընդառաջին Խ.աւրեայ ի տանարն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 16, սակայն ձեռագրիս մէջէն մէկէ աւելի թուղթ ինկած ըլլալով՝ կանոնին միայն սկիզբն ու վերջը մնացած 7. Թղ. 25ա. «Կանոն Անտոնի անապատականի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-26։ Միջանկեալ թուղթ ինկած ըլլալով՝ կիսատ են Յովհաննու եւ Յակովբայ, Համօրէն Առաքելոց եւ Յովնան մարգարէի կանոններ։ 8. Թղ. 41ա. «Երգ Բուն Բարեկենդանին առաջի կիւրակէին աղուհացից Տեառն Ներսեսի ասացեալ»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-79։ Թղ. 77բ78ա. ի միջանկեալ թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսի Գր. Լուսաւորչի գրեթէ ամբողջ կանոնը եւ վեցերորդ կիրակէի խորագիրը։ 9. Թղ. 87ա. «Կանոն Գալստեան Տեառն յԵրուսաղէմ»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 80. թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսին երկրորդ Հարցը, Մեծացուսցէն, Ողորմեան, Տէր յերկնիցը։ 10. Թղ. 88բ. «Կանոն երկրորդ Ծաղկազարդին» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 22-23)։ 11. Թղ. 111բ. «Կանոն սրբոյ Պասէքին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 89-137) 12. Թղ. 158ա. (Կանոն ՊենտակոսՊենտակոստէի Ա-է օրերու կանոնները իրենց բոլոր մանրամասնութիւններով հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 138-144։ Սակայն ձեռագրիս մէջ թուղթ ինկած ըլլալով, առաջին օրուան Օրհնութեան սկզբնաւորութիւնը կիսատ է։ Նմանապէս եօթներորդ օրուան կանոնէն կը պակսին՝ Հարցը, Ողորմեան եւ Տէր յերկնիցը։ 13. Թղ. 168ա. «Կանոն ծնընդեան Յովհաննու (Մկրտչին). ԱԿ. Արեգակն արդարութեան ծագեալ». (Ա-Ք տուն)։ - Թղ. 171ա. «Է. Որ աւետաւոր քում»։ - Թղ. 172ա. «ո. Երկնաւոր փեսայ անըստուեր»։ - «տ. Այսաւր ցնծան հրեշտակք ի յեր14. Թղ. 172բ. «Կանոն Յովհաննու Մկրտչին. Գ2. Ջմարգարէ բարձրելոյն եւ զթագաւորն»։ - Թղ. 173ա. «ԳՉ. հ. ՋԶուարճանայ այսաւր եկեղեցի քո Քրիստոս»։ Թղ. 173բ. «ո. Ճրագ ճըշմարտութեան սուրբ»։ - «(տ). Առաքեալըն յԱստուծոյ Կարապետ»։ - Թղ. 174ա. «ԴԿ. մկ. Մարգարէից գերագոյն»։ - «6շ. Այսաւր ցնծայ եկեղեցի ի հոգեւոր»։ 15. Թղ. 174ա. «Կանոն սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 147-152)։ 16. Թղ. 185ա. «Կանոն սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 153)։ 17. Թղ. 186բ. «Կանոն Վարդավառին առաջի աւուրն» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 15418. Թղ. 192բ. «Կանոն սուրբ Շողակաթին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 157)։ 19. Թղ. 194ա. «Կանոն Փոխման Աստուածածնին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 158-160)։ 20. Թղ. 201ա. «Կանոն Նաւակատեաց Եկեղեւոյ»։ Խաչի ութօրէքի եւ յաջորդ տօներու շարականները հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 161-170, հետեւեալ տարբերութեամբ. երկրորդ օրուան շարականներէն՝ օրինակուած է նախ «Խաչի քո Քրիստոս» եւ ապա «Յաղթաւղ եւ զնոր»։ Չորրորդ օրուան մէջ կը պակսի «Հարցն զշողակաթին ասա իւր սարաւքն» խորագիրը։ Թուղթի մը անկումով կիսատ մնացած է Գիւտ Խաչի կանոնին Օրհնութիւնը, կը պակսին ամբողջութեամբ Հարցը, Մեծացուսցէն եւ Ողորմեային առաջին տունը։ 21. Թղ. 216բ. «Կանոն համաւրէն մարգարէիցն»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-194. Միջանկեալ թուղթ ինկած ըլլալով (Թղ. 255բ-226ա) Հրեշտակաց կանոնի Հարցէն սկսեալ մինչեւ յաջորդ Հայրապետաց կանոնի Հարցը կլ պակսին։ 22. Թղ. 238ա. «Շարականք սրբոց Ղեւոնդեանցն. ԴՁ. Պայծառացան այսաւր սուրբ եկեղեցիք լուսաւորչաւք»։ - Թղ. 238բ. «ԻՉ. երգեմք ձեզ երդս ըզհրեշտակա23. Թղ. 239բ. «Կանոն սրբոց ՂեւոնդՀմմտ. Ա. Շրկ. § 195. այն տարբերութեամբ որ Ա. Շրկ.ը մեր § 22ը կը դնէ մեր։ 23էն յետոյ։ 24. Թղ. 242բ. «Երգ Տեառն Ներսեսի Հայոց կաթողիկոսի արարչութեան եւ ի խորհուրդ միաշաբաթին եւ ի Յարութեան Քրիստոսի» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 196-199)։ 25. Թղ. 252ա.«Կանոն համաւրէն մարտիրոսաց» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-207)։ 26. Թղ. 273ա. «Կանոն հանգստեան ննջեցելոց» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208- 215)։ 27. Թղ. 294ա. «Կանոն Յարութեան Հրհնութեներ» (Հմմտ. Ա. Երկ. §§ Ճ628. Թղ. 312ա. «Կանովն գիւտ նշխարաց սրբոյն Ներսեսի»։ Հմմտ. Բ. Շրկ. § 77։ Այս կանոնը առանձին թուղթ մըն է, որու վրայ կայ միայն Օրհնութիւնը եւ Հարցը, Կանոնս ուլ դարու գրութիւն է։

Content