1431041. ՋԺԲ = 1463։
բոլնիգեն մեծադիր, թուխ մելանով. իւկ բղոր անագլուխներուն տառերն և մեծ գլխոց ալ առաջին բառերը կարմիր մելանով գրուած են։
24, իւրաքանչիւրն 12 թուղթք։
՝ թուղթ բամբակեայ դեղնորակ և ողորկ։
՝ փայտեայ կաշեպատ՝ սև և զարդարուն։ գոցելու մասով. կողերը ներսէն պատած են սևագիծ դեղնագոյն այծեայիւ. իսկ առաջին կողի երեսն մետաղէ կամ արծաթեայ քանդակով, որ հանուած է։
Թղ. 1- 10 ստորին լուսանցաքղանցքն բոլորովին մաշած և հերձոտեալ են և թուղթերն ալ խոնաւութեան պատնառաւ իրարու կպած։ Խորաններէն մին կտրուած է միւսներէն ալ առաջին եօթ հատը մեծապէս վնասուած են. նոյն պատճառով տեղ տեղ ալ գրութիւնը քերծուած և վնասուած է։ Թղ. 115, 128, 259 - 262, 267-270 կարէն դուրս ելած են և փոքր ինչ վնա։ սուած։ Կողերուն եզերքն և կռնակն ևս վնասուած են և ապա սև լաթով նորոգուած։
՝ նախ էդիլշայ, ապա խոջայ էզդանբաղշ և այլք։
իւրաքանչիւր կողմէն մէկ մէկ թուղթ, մնացորդ Հարցոդաց (ՅԵԼ-ՅԼԹ, գլ.) 7ին Ոկաթագիր Ձեռագրի մը։
՝ շատ յաճախ. երկագոյն են, բայց քիչ անգամ մարդագիր, գազանագիր և թռչնագիր։
շատ յաճախ, մեծագոյն, միջակ և փոքր։ բաց ի ինքնագիւտ թռչնազարդերէն, կան նաև 2-3 փոքր պատկերներ։
՝ չկան։
10 հատ (տես Թղ. 1ա, 1բ, 2ա, 2բ, 3ա, 3բ, 4ա, 4բ, 5ա, 5բ)։ Եռագոյն են, այսինքն՝ վարդակարմիր, կապոյտ և բոցագոյն կարմիր՝ առանց ոսկւոյ։
4, (տես Թղ. 6ա, 81ա, 131ա, 212ա) քառագոյն մարդապատկերով և ծաղկագիր սկզբնատողով -
՝ աւետարանաց վրայ չկան, իսկ վերջը կարմիր և խոշոր, նման առաջին գլխոց սկզբնատողերուն։
Թղ. 5բ, 130ա2, 211ա2, 276բ2։
3-4, իրարու կը լաջորդեն. գլխաւորապէս 1. Յովհաննու աւետարանին վերջը կա գրչէն, ընդարձակ խորհրդածութիւններով չոր։ աւետարանաց մասին, զոր կրճատմամբ մէջ կլ բերենք. Աւրհնութիւն գոհութիւն բարեբանութիւն՝ գթածին ողորմածին՝ և մարդասիրին աստուծոյ հաւր, աստուծոյ որդւոյ, աստուծոյ հոգւոյն սրբոյ՝ եռանձնեայ, եղակի, համագոյ՝ համակամ, միաշար, անորիշ անբաժանելի՝ անքակ և անքանակ՝ միասնական սուրբ երրորդութեանն, այժմ և անգրաւ յաւիտենիւ ամէն։ Որոյ շնորհաւք աւարտեցաւ եռահրաշ և հոգիաղարդ աւետարանս, որ է շաղկապեալ երանեալ աւետարանչացն՝ ըստ բաղմերանգ գունոց ի մի ոստայն անկելով հանճար ...։ Որոյ ցանկացող եղեալ՝ սուրբ աւետարանիս պատուական և աստուածասէր տանուտէրն էդիլշայն, և կենակիցն իւր Խոնձայն, որ ծերացեալ էին ժա, մանակաւ և հասեալ ի վերջք աւուրց։ վառեալլ ի սէր սուրբ աւետարանիս՝ ստացան զգանձս աստուածային՝ զանգին մարգարիտս զվարդափթիի անուշահոտ բուրաստանս, զաստուածաբան աւետարանս յիշատակ բարի և բարեխաւս առ քրիստոս հոգւոյ իւրեանց և ծնաւղաց իւրեանց Ստեփանոսին և Աննային, այլ և Խոնձի ծնողացն Ստեփանոսին և Խութլուին։ Եւ ես անպիտանս ի կարգաւորաց Յովանէս գրիչ տեսի զսէր և զփափագ աստուածասէր տանուտրոջ Եդիլշին, և զբարեմիտ կենակցին իւրոյ՝ զԽոնձային, ձեռնարկեալ գրեցի զսուրբ աւետարանս ի քաղաքիս Արծ. կէ, ընդ հովանեաւ սուրբ Սքանչելագործիս՝ և սուրբ Ստեփանոսի, ի թվականիս մերոյ. ՋԺԲ՝ ամի ի հայրապետութեան տեառն Զաքարիայի՝ ընդհանիւր հայոց կաթող իկոսի, և յաշխարհակալութեանն Ջհան. շային։ Եւ արդ յերես անկեալ՝ աղաչեմ զդաս։ կարգաւորաց՝ որք հանդիպիք սուրբ աւետարանիս՝ կարդալով, յիշեսջիք ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զվերոյասացեալ ստացող սուրբ աւետարանիս՝ զպարսն Եդիլշայն, և զբարեմիտ կենակիցն իւր՝ զԽոնձայն, և լի բերանով աս տուած ողորմի ասացէք ծնօղաց նոցին՝ Ստեփանոսին և Աննին, Ստեփանոսէն՝ և Խութլուին յիշեցէք ի քրիստոս, և զէդիլշի որդիքն՝ որ տարաժամ կենաւք փոխեցան ի քրիստոս զՄըկրտիչ և զիւր որդին զԿարապետն, այլ և զՍարգիսն։ և զքոյրք նոցին՝ զԳուլփաշայն և զԱմբարխաթուն և զխալինարն, այլ և զՍադաղայն և զեղբայրն Եդիլշին՝ զԱտոմ, և զքոյրն զԳուլշատ և զՍուլտանբախտ յիշեցէք ի քրիստոս, և լի բե րանով աստուած ողորմի ասացէք. այլ և զեղաբայրն Խաւնձին՝ զՍսւլտանշէն, և որդիքն իւր զՊետրոս և զԿարապետն՝ և Սառային։ աստուած ողորմի ասացէք։ սոցա՝ և աստուած ձեզ ողորմեսցի։ Դարձեալ կրկին անգամ աղաչեմ յիշել ի՝ մաքրափայլ յաղաւթս ձեր՝ զպարսն Նորտունկ՝ որ աւգնական եղև ի գին աւետարանիս, և զծնօղսն իւր՝ զԿիրակոս և զԳուլշատն։ և զտղայք նորին զՂարիպշայ և զՄիրիջան և զՀերապետ... Դարձեա, յիշեցէք ի քրիստոս զպարոն Կիրակոս՝ Սարփեցին՝ որ միջնորդ եղև՝ ի ստանալ սուրբ աւետարա նիս, և զծնօղս նորին զՀաղարբէկն, և զԵլգուն իս և զԿիրակոսի կենակիցն զԹագուհ(ի) յիշեցէք ի քրիստոս, և զորդին իւր զԹումայ և զՆաղխաթուն։ Դարձեալ կրկին աղաչեմ յիշել ի քրիստոս զքոյր Կիրակոսին՝ զՄսըրմելիք, և զորդի1 իւր զՍարգիս քահանայն, որ երիտասարդ հասակաւ փոխեցաւ ի քրիստոս, և սուգ անմխիթալ եթող ծերացեալ մաւր իւրոյ, յորոյ անուն և առետարանս գրեցաւ. այլ և զԿիրակոսի եղբայրն զՍտեծանոս յիշեցէք ի քրիստոս որ սպանա։ յանօրինաց։ և լի բերանով և ուղիղ սրտիւ ասացէք։ քրիստոս աստուած յորժամ գաս հայրենի փառօք՝ դատել զտիեզերս ամենայն, յանւանէ կոչես զնոսա՝ զորս յիշատակեցաք է սուրբ աւետարանս՝ յարքայութեան քում, տէլ յիսուս ընդ սրբոցն դասեա և ընդ արդարոց։ պսակեա՝ ամէն և եղիցի։ Եւ զիս զանարժան զգծողս զՅովանէս և զծնօղսն իմ զՅակոբ քահանայ և զՍալշուկխաթուն։ և զեղբարքն իմ զԳրիգոր՝ սրբասնեալ կրօնաւոր։ և զՆերսէս լի շնորհօք սարկաւագ, և զՅակոբ որդեակն իմ որ աշխատեցաւ ընդ իս, և լի բերանով աստուած ողորմի ասացէք,։ 2. Անմիջապէս կը յաջորդէ ուրիշ ստացողի մը կամ փրկանաւորողի մը յիշատակարանն, որուն անունը սակայն յետագայ ձեռք մը ջնջեր է, այսպէս. Ես (երեք բառ աւրուած) ար աղատեցի զսսարթ աւետարանս ի անաւրինաց՝ յիշատակ Մարդային, Վարդանի գուրոչ և զՎարդան և զուր կողակիցն իւր զՇահէն, և զԿուլբաշայն, և զՎարդանի եղբայրն իւր՝ զԴումայ յիշեսջիք ի մաքրափայլ աղաւթս ձեր. և տուինս (երկու բառ քերուած) սուրբ Սարգսի եկեղեցոյն, իր պաղընայ, և չունի ոք իշխանութիւն (որ հանէ զսայ ի սուրբ ուխտէս, պատժեսցի և յամենայն սրբոցն ամէն։ Ի թուականի. Հայոց։ ՋԶԲ։ Հայր մեր որ յերկինս,։ 3. Եւ ասոր կը յաջորդէ՝ մեծ բոլորգրով անթուական յիշատակարանս, որ կը թուի շարունակութիւն առաջնոցն. Դարձեալ յիշեցէք ի սուրբ և ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զբարեպաշտ և զհաւատարիմ տանուտէրն զխոջայ Իղդամբաղշն և զծնաւղք իւր՝ զհայրն զՅովանէս՝ և մայրն զԱղ իզխսաթուն, և կողակիցն իւր զՇահումխաթուն, և զամենայն արեան մերձաւորսն իւր զկենդանիսն և զհանգուցեալսն մանաւանդ յիշեցէք և լի բերանով աստուած ողորմի ասացէք, որ աղատեց զոսարբ աւետարանս ի յանօրի. նաց, ևն։ Անդ. նոյն գրչութեամբ. Դարձեա յիշեցէք ի սուրբ և ի մաքրափայլ յաղօթս ձեր զբարեպաշտ տանուտէրն՝ զոտսթնայ Եղդանբադշն և զորդիքն զՄուրատբաղշն, զԽուդաբաղշն, զՅո. վանեսն... Դարձեալ յիշեցէք ի քրիստոս զխօ. ջայ Յովանէս և զեղբայրն՝ զԿարապետն, և զորդիքն։ զԱւետիս և Զաքարէն որ միջնորդ եղև սուրթ աւետարանիս և ազատեցին ի յանօրինաց. քրիստոս աստուած զինքն (ազատեսցէ) ի յանօրինաց ամէն,։ 4. Ապա կը յաջորդէ (Թղ. 276բ) ուրիչ բոլորգրով, այսպէս։ Աստուած ողորմի Ալիխանին, իւր կնոջն Մխթումին որ տուին իւրեանց հոգոյն համար կարմիր մի։ Աստուած ողորմի Գոհարին հոգոյն որ տուեց. Բ. շահի։ Աստուած ողորմի Դանէլ սարկաւագին ծնաւղացըն հոգոյն որ աւետարանըս նոր կապել ետուր։ Աստուած ողորմի աշխատաւորացն։ ամէն։ Հայր.։
. Ձեռագիրս 1877ին մտեր է հաւաքմանս մէջ. Պր. Սեր. Մ. Ալիշանին ձեռքով ստացուած է նաև այս ի Կ. Պոլիս։ Մատեան։ է Ատետարան միջակադիր ամ բողջ. ի բաց առեալ Ցանկերը՝ ունի ամենայն ինչ ըստ տպագրութեան։ 1. Թղ. 1ա։ Եւսեբի առ Կարպիանո։ թղթին երկրորդ մասը (զի առաջինը կտրուած է)։ - Թղ. 1բ-5ա։ Կանոնք համաբարբառք։ 2. Թղ. 6ա։ Մատթէոս (առանց խորագրի)։ Գիրք ծննդեան Յիսուսի Քրիստոսի, ևն։ - Վերջ Թղ. 80բ։ - Անդ։ Աւետարան ըստ Մատթէոսի (Նախադրութիւն)։ Մատթէոս աւետարանիչն՝ յետ Ի. ամի վերանալոյ փրկչին գրեաց զիւր աւետարանն, ևն (հանդերձ տեղեկութեամբ մարդ խորհրդանշանին)։ 3. Թղ. 81ա։ Մարկոս (անվերնագիր)։ Սկիզբն աւետարանի Յիսուսի Քրիստոսի որպէս եւ գրեալ է Յեսայի մարգարէ, ևն։ - Վերչ Թղ. 130ա2։ - Թղ. 130բ։ Աւետարան ըսս Մարկոսի (Նախադրութիւն)։ Մարկոս աւետարանիչն աշակերտեալ Պետրոսի առաքելոյ՝ վէ. մին հաւատոյ, եղբաւրորդի գոլով Բառնաբայ առափելոյն. վասն որոյ փժտութիան ընդ Պաւղոսի եղեւ։ Եւ այլք ասեն թէ որդի Պետրոսի, և ի բերանոյ նորա գրեաց զաւետարանս Յետ ԺԵ ամաց Համբարձման փրկչին մերոյ՝ դաղմատ գրով ի լատին բարբառ, ևն։ 4. Թղ. 131ա։ Ղուկաս (առանց խորագրի)։ Քանզի բազումք յաւժարեցին, ևն։ Թղ. 208բ2։ Հարիւր եւ վաթսուն ասպարիսաւ,։ - Վերջ Թղ. 211ա2։ - Թղ. 211բ1։ Աւետարան ըստ Ղուկասու (Նախդր.)։ Ղուկաս աւետարանիչն աշակերտեալ Պաւղոսի, ևն։ 3. Թղ. 213ա։ Յովհաննէս (առանց խոբագրի)։ Ի սկզբանէ էր բանն, են։ - Վերչ Թղ. 272բ2։ - Թղ. 273ա1։ Սւետարան ըստ Յոհաննու (Նախադրութիւն)։ Յոհաննէս աւետարանիչն Յետ Հ. ամաց համբարձման տեառ։ մերոյ գրեաց զիւր աւետարան, ևն։ մ ...