5361046ձեռագրին ընդհանուր հանգամանքէն ու գիրէն դատելով՝ ԺԴ դար, ո՛չ աւելի ուշ։
բոլորգիր հին։
ստորին լուսանցքները մաշած ըլլալով՝ գրեթէ ջնջուած են թերթաքանակները։
թուղթ բամպակեայ։
արդի, թղթակազմ, կաշեպատ, դրոշմազարդուած։
վատ, որովհետեւ ձեռագրին առաջին կէսը կորսուած է, ու ներկայիս կը սկսի աւագ շաբթու կանոնով. միջանկեալ ալ զանազան տեղեր մէկ կամ աւելի թուղթեր ինկած են. այսպէս ընդ մէջ Թղ. 6-7, 18-9, 28-9, 29-30, 51-2, 63-4, 73-4, 86-7, 96-7, 106-7, 116-7, 124-5, 135-6, 143-4, 158-9, նոյնպէս եւ ձեռագրին վերջաւորութեան։ Թղ. 42-51 կազմի ատեն գլխիվար կազմուած են, որով Թղ. 41ի կը յաջորդէ Թղ. 51 գլխիվար։ Ձեռագրին արտաքին եւ ստորին լուսանցքները շափազանց սեւցած ու մաշած են՝ վնասելով գրութեան։ Զանազան տեղեր նորոգուած են թղթիկներով, -
անյայտ։
չկան։
գրեթէ ամէն կանոնի առաջին գիրը, մեծամասնութեամբ միագոյն են, ընդհանրապէս յաջող, որոնք հնութեան պատճառով մաշած են։
կարմիր թանաքով են։
ոչ շատ, որոնք միագոյն են, ու մեծ մասամբ մաշած կամ դժգունած արտաքին լուսանցքը մաշած ըլլալուն հետեւանքով. երբեմն նաեւ կտրուած են։
չկան։
Թղ. 19ա, 91ա։
36բ, 127ա, 145բ, բոլորն ալ յաջող ու յատկանշական իրենց տեսակին մէջ, միագոյն, որ է սրնագոյն են եւ շատ յաջող՝ մանը եւ գեղեցիկ խաղերուն մէջ։
եւ
չկան, սակայն կազմուելու ատեն ընդ մէջ Թղ. 29-30 արդի նոր թուղբ մը աւելցուած է։
1. Թղ. 56ա. «Տէր Աստուած, քո սուրբ եւ հրաշալի յարութեամբ ողորմեա՛ մեղուցելոլ գրչի ելեքսանոսի եւ ծնողաց իւրոց 2. Թղ. 145ա. «Եւ զԱլեքսանոս սուտանուն քահանայ՝ յիշեսջիք ի Տէր, յիշեաց լիջիք ի Քրիստոս»։
ձեռագրին մէջ պիտակի մը վրայ գրուած է. «Զայս անկատար շարականս ստացաւ գրատան վանացս սրբոյն Ղազարու՝ որ ի Վենետիկ, Վ. Հ. Յովհաննէս վրդն. մեր Ձօհրապեան, ի ճանապարհորդութեան իւրում, որ եւ եհաս յամի 1791»։ Մատեանս է Շարակնոց, պակասաւոր. կը պարունակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. 1ա. (Կանոն Մաղկազարդին)։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 81. ձեռագիրը կը սկսի Մեծացուսցէով, նախորդ թուղթերը ամբողջութեամբ կորսուած են։ 2. Թղ. 1ա. «(Կանրե) Մեծի Երկուշսբարին» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 32-87. ունի հետեւեալ տարբերութիւնները, ա. Աւագ շաբթու իւրաքանչիւր օրուան կը յաջորդէ «Արարչական բանին» երգը՝ իր սովորական ստորաբաժանումներով։ բ. Թուղթ ինկած ըլլալով՝ կը պակսի Աւագ Հինգշաբթի օրուան կանոնը։ գ. Աւագ Ուրբաթ օրուան «Եկայք հաւատացեալք» Համբարձիին կը յաջորդէ «Չհանդուրժեալ», եւ ապա «Այսաւր անճառ» եւ այլն երգերուն անցնելէ առաջ՝ միջանկեա, մտած է «Ներսէսի ասացեալ երրորդ ժամու. Աւրհնեմք ըզքեզ Հայր անսկիզբն» (հմմտ, Ա. Շրկ. § 198)։ դ. Աւագ Ուրբաթ եւ Շաբաթ օրերը չունին Մեծացուսցէ։ 3. Թղ. 19ա. (Կանոն Պասէքին) անվեր. ՀԾմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-144. նկատելի է. ա. § 96 Յովհաննու կանոնին մէջ չէ նշանակուած «Որ զբան» Մեծացուսցէն։ բ. § 117 Ս. Խաչի խորագրէն վերջ նշանակած է նաեւ Խաչի կանոնին առաջին բառերը՝ այսպէս. «հ. Այսաւր ընդ ա. Յարեւելից փ. Ապաւէն ցու։ գ. ԱզՏէր աւրհ, Այսաւր նշա. Այսաւր ի սուրբ գո»։ - «ո. Ի յերկնից. Եւ բազմու. Ընդ երեւ. Եւ ըզծագ. Ամեն»։ - «տ. Գաւազան. Սա է զէն յաղ, Սա է աթոռ տէր. Սա է սեղան. Սա է Կարապետ»։ 4. Թղ. 65ա. «Կանովն ծննդեան Յովհաննու Մըկրտչին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 145-152)։ 5. Թղ. 78ա. «(Կանովն) սրբոյ Տապանակին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 153-170)։ 6. Թղ. 101բ. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-5, 177-8, 181-3, 185-195։ § 181էն առաջ կայ՝ Տարագոսեանց եւ Նիկողայոսի ծանօթ շարականները. իսկ Ղեւոնդեանց կանոնին կը յաջորդէ «Շարական սրբոց Հայրապետաց. Այսաւր երկնայնոցըն ընդ մեզ» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 176 Ճաշու շարականը)։ Ձեռագրիս մէջ զանց եղած է Հայրապետաց կանոնը։ §§ 179-180 Ս. Բարսղի եւ Գրիգոր աստուածաբանի շարականներուն փոխարէն՝ ձեռագիրս ունի ամբողջական կանոններ։ 7. Թղ. 110ա. «Կանովն սրբոյն Բարսղի Կեսարու եպիսկոպոսապետի. որ է ի Յունվարի ա. աւրհ. Այսաւր աւծութեամբ թագաւորեալ» (սկզբնատառք՝ «Արքա Հեթում»)։ - Թղ. 111ա. «Է. Որ ըզնախնեաց հարցն առ որ»։ - Թղ. 111բ. «ո. Որ կրկնակի Հոգւոյղ իջմամբ»։ - Թղ. 112ա. «տ. Այսաւր ընդ անմարմնոց զաւրսն»։ - Թղ. 112բ. «մկ, Լուսապայծառ իմաստիւք»։ 8. Թղ. 112բ. «Կանովն սրբոյն Գրիգորի աստուածաբանին, որ է ի Յունվարի իե. աւրհ. Հոգւոյն սրբոյ հընչման քնար եւ երգարան»։ - Թղ. 113բ. «հ. Հարցն Աստուած եւ Հայր զբան»։ - Թղ. 114ա. «ո. Այսաւր որ յեկեղեցւոյ նոր երկին»։ - Անդ. «տ. Խընմբակցելով երկնաւորացն եկեղեցի»։ Թղ. 115ա. «մկ. Որ լուսով աստուածային բանիւ»։ Օրհնութեան, Հարցի, Ողորմեային եւ Տէր յերկնիցի սկզբնատառերը կը կազմեն «Հեթում. Հեթում արքա խնդրեաց»։ 9. Թղ. 115բ. «(Կանոն) սրբոյն Նիկողայոսի եպիսկոպոսի, որ է ի Դեկտեմբերի զ. աւրհ. ԴՁ. Խնամոց քոց միշտ ներգործութեան ... ԱԿ. Երկնային մաքրութեամբ գնիկողայոս ... Այսաւր հրեշտակաց պար ցԸնծութեամբ»։ Թուղթ ինկած ըլլալով՝ կանոնը կիսատ կը մնայ. եղած շարականներու սկզբնատառերը կը կազմեն. «Խնդրեաց արքայն Հ[եթում]»։ Կանոնիս կը յաջորդեն հետեւեալ ծանօթ շարականները. Եփրեմի, Եւստռատիոսեանց, Երկուց բիւրոցն, Ստեփաննոսի Ուլնեցւոյ զոյգ շարականները, Միւռոնի օրհնութեան զոյգ շարականները, Սուքիասանց, Վահանայ Գողթնացւոյ, Դաւթի Դըւնեցւոյ, Կիրակոսի զոյգ շարականները, Ոսկեանց, Ատովմանց, Վարդանանց («Արիացեալք», «Նորահրաշ»), Ղեւոնդեանց կանոնը կիսատ է՝ թուղթի մը անկումով, եւ հուսկ «Շարական սրբոց հայրապետացն. Այսօր երկնայ10. Թղ. 124ա. «Երգ արեւագալին» (հմմտ. Ա. Շրկ. § 197)։ 11. Թղ. 125ա. «Երգ երեկոյեան ժամու խաղաղականի»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. § 199, որու կը յաջորդէ խնկարկութեան շարականը. «Յայս (յ)արկ ... Մըշտածուխ խնկոյն ... Աստուածեան ծնընդոցըս ցաւղ»։ 12. Թղ. 127ա. «Կանովն համաւրէն աՃենայն Մարտիրոսաց» (Հմմտ և. նրկ. 3։ 13. Թղ. 143ա. «Կանովն սրբոյն Գէորգայ (զաւրավարին), որ է ապրիլի ամսոյն ի. Գովեալ գնդից զինուորաց»։ Թուղթ ինկած ըլլալով՝ մնացած է միայն Օրհնութեան առաջին մասը, որու սկզբնատառերը կը կազմեն. «Գրիգոս» (կանոնին ամրողջական պատկերը տես ձիք. Շրկ. § 14. Թղ. 144ա. «Շարական սրբոյն Թադէոսի առաքելոյն. մկ. ԴՁ. ստ. Սրովբէաքուկդ ջահից»» (սկզբնատառք ՀՍարգրս 15. Թղ. 144բ. «Շարական յորժամ քահանայն սգեստաւորի ի պատարագ մատչել. Խորհուրդ խորին». (սկզբնատառք «Խաչատուր է»)։ 16. Թղ. 146բ. «Կանովն հանգստեան ննշեցելոց ի Քրիստոս» (Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 208-215)։ 17. Թղ. 159ա. (Աւրհնութիւնք ՅարուՀմմտ. Ա. Շրկ. §§ 216-223. թուղթ ինկած ըլլալով՝ ԱՁ-ԱԿ Օրհնութիւնները կը պակսին, նոյնպէս ԴԿ կիսատ կը մնայ։