806

ՏԱՂԱՐԱՆ ԻԱ. եւ ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

ԺԷ դար - ԺԷ դար

ID

Number

806

Old record number

1819

Title

ՏԱՂԱՐԱՆ ԻԱ. եւ ԺՈՂՈՎԱԾՈՅ

Start date

ԺԷ դար

End date

ԺԷ դար

Date details

Ժէ դար. Ձեռագիրս բազմաթիւ անձերէ գրուած է, որոնք թողած են յիշատակագրութիւններ՝ 1621-1703 տարիներուն։

Copy place

անյայտ։

Reference

Type

Number of pages

108։-

Dimension

11x15

Layout

միասիւն։

Writing details

այլազան, մեծ մասամբ նօտր, կան նաեւ բոլորգիր էջեր։ Թղ.101-106 հնագոյն բոլորգրով է։

Codicology

12, որ նորոգողը ձեւացուցած է, համադրելով ձեռքին տակ ունեցած թերի եւ պակասաւոր ձեռագիրներ։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

զանազանեալ։

Binding

արդի կաշեկազմ, միջուկը ստուարաթուղթ։

State of preservation

նոր կազմուած ըլլալով՝ այժմ բաւարար, բայց միջանկեալ ինկած են բազմաթիւ թուղթեր, մանաւանդ որ զանազան գրութիւններու համադրութիւն մըն է։

Copyist

բազմաթիւ, որոնցմէ յիշատակութիւն թողած են՝ Խաչատուր դպիր Կեսարացի (1621ին), Պետրոս սարկաւագ (1652ին), Սիմէոն դպիր Սեբաստացի եւ անոր որդին՝ Տէր Սահակ (1702-3ին), որու կնիքը տեսս թղ. 107բ։

Owner

թղ. 25-38ին՝ Նուրի սարկաւագ։ Թղ. 6բ կայ ութանկիւն կնիք մը ուր կը կարդացուի. «ԸՍՏԱՄՊ - ՕԼՑԻ ՊՈՂ - ՍԷՐՑ» (ըստամպոլցի Պօղոս երէց), որ հաւանաբար ըլլայ ստացող մը։

Commanditaire

Illuminator

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

Lettrines

եւ այլ զարդեր չկան։

Initials

Marginal illuminations

Images

չկան. մանուկ մը ուզած է գծել մարդու պատկեր՝ թղ. 75բ։

Canon tables 1

Canon tables 2

Title text

Blank pages

ուր գրիչի եւ գծագրութեան փորձեր կատարուած են՝ թղ. 7բ, 20բ, 75բ, 94ա, 108բ։

Colophon

1. Թղ. 22ա. «Գրեցաւ ի թվականիս հայոց ՌՃԾԱ (1702), ձեռամբ սուտանուն Սիմէոն դպրի»։ 2. Թղ. 24ա. «Յիշատակ է Տաղարանս Տէր Սահակին, որդի Սիմոնին. ով սուրբ մանկունք, յիշեցէք մաքրայփայլ յաղաւթս ձեր սուտանուն Տէր Սահակ, եւ դուք յիշեալ յիշեսցիք ի Քրիստոսէ. ամէն։ Հայր մեր որ յերկինս»։ 3. Թղ. 38բ. «Գրեցաւ սուրբ Տնաւրինականքս ձեռամբ (յ)ոգնամեղ եւ անարուեստ Պետրոս անուն սարկաւագիս, որ անուանս չեմ արժանի կոչելոյ։ Ով եղբայրք, անմեղադիր լերուք սղալանաց մերոց, աղաչեմ զձեզ ով ընթերձողք, յորժամ կարդաք զայս սուրբ տնաւրինականքս, Աստուած ողորմի ասացէք ինձ մեղաւորիս, եւ ձեզ ողորմի։ Ի թուականիս ՌՃԱ (1652), ի քաղաքն Երուսաղէմ, Մարտի ի ժ (10), աւրն չորեկշաբտի, ի վայելումն Նուրի սարկաւագին. ամէն»։ 4. Թղ. 49ա. «Ես Կեսարիացի Խաչայտուր դպիրս զտումարնիս գրեցի, մեղացս թողութիւն խնդրեցէք, Աստուած ձեր մեղացն թողութիւն շնորհեսցէ։ Ի թվականիս հայոց ՌՀ (1621), Ապրիլ ամսոյ է (7), աւրն շաբաթ. ամէն, Հայր մեր»։ 5. Թղ. 99բ. «Յիշատակ է թուխթս Տէր Սահակի որդի Սիմէոնին, է Տաղարանս։ Ով սուրբ մանկուքն, յիշեցէք ի մաքրայփայլ յաղաւթս ձեր զսուտանուն Տէր Սահակն եւ դուք յիշեալ լիջիք ի Քրիստոսէ. ամէն։ Հայր մեր»։ 6. Թղ. 100բ. «Սիմէոն դպիրս Սեբաստացի, Ջայս գրեցի եւ ողբացի, Եւ զդատաստանին օրն յիշեցի, Եւ մեղայ Տեառն գոչեցի»։ 7. Թղ. 107ա. «Թվին ՌՃԾԲ (1703) Նօասարդի Դ (4), Սինանն, Եղիան, Ինոքն Ըստամպօլ գնացին, օրն հինգշաբթի գիշեր»։ 8. Թղ. 107բ. «Ես Սիմէոն Սեբաստացի, Բարեաց թափուր եմ եղկելի, Ջի զձեւն ունիմ քրիստոնէի, Մեղօք լցեալ ազգի ազգի, Առ ձեզ գոչեմ արտասուալի, Ով ոք որ զիս յիշել կամի, Ի Քրիստոսէ յիշեալ լիցի, Յաջակողմեան դասեսցի, Որ գարքայութիւն» (կիսատ)։

Informations

30 Յունուար 1909ին մեր միաբաններէ Հ. Ալեքսիս Յովսէփեան բերած է Սուրբ Ղազար։ Մատեանս է Տաղարան, գրուած բազում գրիչներէ եւ համադրուած ի մի։ Մեծ մասամբ գրուած է Սիմէոն Սեբաստացիէ եւ անոր որդի Տէր Սահակէ, ԺԸ դարու առաջին տասնամեակին. 1621ին կը յիշուի Կեսարացի Խաչատուր դպիր մը.։ Թղ. 25-38 օրինակած է Պետրոս Սարկաւագ, 1652ին. իսկ վերջին հատուածը (թղ. 101-106) ԺԷ դարու Շարակնոցի մը հատուածն է։ Բացի այս գլխաւոր նշումներէն՝ կան ուրիշ անծանօթ գրիչներ։ Տաղարանիս բովանդակութիւնը հետեւ1. Թղ. 1ա. Տոմարի մասն. «Թվին հայոց ՌՇԻ, եօթներրեակն գ, վերադիրն թ, եւ բանալի գիրն Շան, աւագ լըրումն զ, օրն կի2. Թղ. 2բ. «Չար աստղն է այս. Լուսին ժա., իա., յարեւելքէ. բ., ժբ., իբ., մէջ յարեւելից մէջ հարաւոյ է»։ 3. Թղ. 3ա. «(Տաղ). Այս իմ լուսայտու աչերս, որ ցանկայր ամէն մարդ ինձի հնցեղ կուրացեալ իմիկս որ բնաւ իսկի չըշահի» (9 տուն, թերի սկիզբն ու աւարտին)։ 4. Թղ. 4ա. «Այլ տաղ անուշ. Սիրտս ի (..) դողար վախուս ձեռվիս ի բան չերթար յահուս, ինչպէս ճուղապ տի տան պապուս, որ կորուսեր եմ զչախուս» (7 տուն. սա Տադարանիս ժէ տաղն է՝ ըստ լուսանցքի նչու5. Թղ. 5ա. «(Տաղ). Քիմսա պէնի պիլմազիտի, կէլտում քաիայ անէյլայամ, պէն աւալի» (9 տուն. սա Տաղարանիս ԺԶ տաղն 6. Թղ. 6ա. «(Տաղ). Տարտիմ անտէթտուն պէնի տար տա տար մաներ մանի» (6 տուն. սա Տաղարանիս Ժէ տաղն է)։ 7. Թղ. 7ա. «(Տաղ Աստուածածնի). Մայր եւ մաքուր ամենեցուն լուսատու, շինեալ տաճար անեղ լուսոյն ի լուսոյ, մայր 8. Թղ. 8ա. «(Տեառն Ներսէսի Շնորհալւոյ). Յիսուս որդի Հօր միածին, եւ ճառագայթ կերպարանին» (քաղուածք)։ 9. Թղ. 19ա. «(Աղօթք). Սուրբ Մարիամ մայր Աստուծոյ, բարեխաւսեա՛ վասն մեր մեղաւորացս այժմ...»։ 10. Թղ. 20ա. «(Տաղ) ասացեալ է որ տանկացաւ. Հոգով մաքրեցայ ես անապատի, հովիւ քաչ դու խնդրեայ զմոլորեալ հոտի» (3 11. Թղ. 21ա. «(Ողբ). Իմ աչացս լոյս որդի արեւու, հոգի Մարտիրոս ճան ճան, զիարդ կորուսի իմ քաղցր անուշ, որդի ճրագ իմ ազիզի»։ (Նոյնը տե՛ս թղ. 45բ)։ 12. Թղ. 21բ. «(Տաղ աւագ Ուրբաթու). Գլխոյ պսակ զարմանալի, թագ ոսկէհուռ եւ հրաշալի, ընդէր պնդեցար ի փայտի, սիրտ իմ տոչորի եւ տապի»։ 13. Թղ. 23ա. Տապանագիր. «Այս է դիր հանգըստեան Աստուածատուր սեբաստացի անմեղուկի Պաղտասարի որդին, որ վկայեցաւ առաջի դատաւորաց ի Կոստանդինուպօլիս... ի թուաբերութեան հայոց ՌՃՄԹ»։ 14. Թղ. 25ա. Պատմութիւն սուրբ տեղեացն. «Նախ եւ առաջին ի քաղաք Նազարէթ, աղբիւրն ուր Գաբրիէլ հրեշտակապետն ետ զաւետիս կուսին Սարիամու եւ յղացաւ զբանն Աստուած. եւ տուն Յովսեփայ»։ Վերջ թղ. 36բ. «Եւ մարդ որ խնդրէ տեսանել զոք ի սրբոց, զով ոք որ ուզէ եւ երեւի առժամայն, եւ տեսողքն հիացեալ փառս մատուցանեն հրաշագործողին Քրիստոսի, ընդ Հաւր եւ սուրբ Հոգւոյն, այժմ եւ»։ 15. Թղ. 37ա. «Տաղ սուրբ Երուսաղեմայ ասացեալ քահանայի. ՅԱստուծոյ շինեալ քաղաք պատուական, ցանկալի զուարդնոց եւ որդոց մարդկան» (սկ. «Յակոբ քահանայի ասացեալ է»)։ 16. Թղ. 39ա. «(Տաղ սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին). ... ի կռոց սրբեաց, զողնխարս (?) վարատեալ ի մի հաւաքեաց, գնացեալ այրն Մանեայ, սիրով դադարեաց։ (Բ)ազում անգամ զնայ Տրդատ յաղաչեաց» (17 տուն, սկիզբը թերի)։ 17. Թղ. 42ա. «(Աղօթք). Աւրհնեալ Հայր երկնաւոր որ ծնաւ միածին. գովեալ Որդին անճառ...»։ 18. Թղ. 42բ. «(Ն)որին Գրիգորի դաւանութիւն հաւատոյ, չորեքտասան յաստիճանաւ, զոր ժողովեալ յայսպէս դաւանեմք հասարակ բառիւ, համառաւտ բանիւ. Խոստովանիմ եւ հաւատամք յամենակատար սրտիւ զՀայր յԱստուած, անեղ, յանծին եւ յանըսկիզբն. այլ եւ ծնաւղ Որդոյ...» (կիսատ)։ 19. Թղ. 44ա. «(Տաղ). Թագաւոր երկնաւոր անհաս անսահման, անեղ անժամանակ յաւիտենայկան, բնութեամբ միաւորեալ անբաժանական, անձամբ դիմօք յայտնեալ թիւ երրորդական» (10 տուն)։ 20. Թղ. 45ա. «(Տաղ սիրոյ). Դու ես չարնանային վարդ ու բու(ր)աստան, աչերդ 21. Թղ. 46ա. «(Տաղ). Ես եմ կորուսեալ ոչխար մոլորեալ ի սուրբ քո հաւտէն, հովիւ քաջ ի վայր հայեաց» (19 տուն)։ 22. Թղ. 47բ. «(Տաղ). Աստուած քարոզեաց եւ խրատ ետուր, երբ ոչ լսեցաք նայ ապտակ ետուր, ապտակ զայն ետուր զիմանալի սուր, սուր սուր երկսայրի սուր» (10 23. Թղ. 48բ. «(Տաղ). Հէյ ճանըմ մուրատի մաղպուլի եարիման զաւգահ լինին կուլ իւլզա» (6 տուն)։ 24. Թղ. 49բ. «(Տաղ Մեծին Ներսիսի). Նայ էր թոռն Յուսկան թոռին Գրիգորի, հայաստանեայց ազգի սուրբ լուսաւորչին, եւ Աթանայգինեայ զաւակ ցանկալին, եւ մայր նորա դուստր էր Տիրան արքայի» (39 տուն)։ 25. Թղ. 54բ. «Տաղ Գրիգորի Լուսաւորչին (Առաքելի) ասացեալ է. Ի լեառն Սեպոհոյ Գրիգոր աղաւթէր, եւ հրեշտակաց դասուն խաւսայկից լինէր» (21 տուն)։ 26. Թղ. 58ա. (Երգ ժամասացութեան). «Արարչական բանին հրաման, ի յերկրորգումե աւուր սկըզբան, ըղջուրսն ի ջուրց» (սկ. Ա-Ք)։ 27. Թղ. 63բ. «(Երգ ասացեալ է Ներսիսէ Շնորհալւոյ). Նոր հաւտին փոքու ցրուեալ քանզի զհովիւըն քաջ հարեալ» (սկ. Ն-Ք)։ 28. Թղ. 66ա. «(Տաղ Ծննդեան Քրիստոսի). ... Քրիստոս տղայ մանուկ ծնաւ, աւետիս քեզ արքա(յ) Դաւիթ, աւետիս քեզ հայր սուրբ Յովսէփ» (սկիզբը թերի)։ 29. Թղ. 67բ. «Յորդ(որակ) է, Յարեւելից գոյնէ ասայ. Երգ նոր աւետեաց բարբառ այսաւր մեզ հընչեաց» (սկ. «Երգ Ներսիսի 30. Թղ. 68ա. «(Տաղ Աստուածածնի). (Հ)րըշտակս ըզքեզ գովեմք, զմայրտ Աստուծոյ վերապատուեմք»։ 31. Թղ. 69ա. «Յորդորակ է պիտանի եւ անուշ. Աստուած(ած)ին մայր լուսոյ, տաճար բանին Աստուծոյ, զԱստուած ընդ մեզ հաշտեցոյ» (սկ. Ա-Թ)։ 32. Թղ. 70ա. «Տաղ խաչելութեան մեր Յիսուսի Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. Աստուածածին սրբուհի, ամէնաւրհնեալ տիրուհի, կայր առ խաչին Յիսուսին»։ 33. Թղ. 72ա. «(Տաղ սրբոյ էջմիածնի). Ահայ ասեմ բան գովեստի, մօրտ լուսոյ սուրբ տաճարիդ, Աստուածորդոյն իջման տեղի, աթոռ անմահ թագաւորի»։ 34. Թղ. 74բ. «(Տաղ ջրօրհնեաց). Ով զարմանալի խորհուրդք յայս մեծ»։ 35. Թղ. 76ա. «(Տաղ սրբոյն Ալեքսիանոսի).... Յորժամ զսէրն կատարեցին, տարին ոսկի սենակն ածեցին, զդուռն եւ ըզդրունք փակեցին, անհոգեցան եւ ննջեցին» (27 տուն, սկիզբը թերի)։ 36. Թղ. 82ա. «(Տաղ Յովհաննու Մրկըրտչին). Արեգական արդարութեան ծագմամբ արուսեակդ առաւաւտեալ նախընթաց ճանապարհի» (սկ. Ա-Ք)։ 37. Թղ. 87ա. «(Շարական սրբոյն Գրիգորի լուսաւորչին). Այսաւր զուարճացեալ ցնծայ եկեղեցի, դրախտ աստուածայ (տունկ) ծաղկեալ» (սկ. Ա-Ք)։ 38. Թղ. 91բ. «(Շարական սրբոյն Գրիգորի Լուսաւորչին). Լերինք ամենայն այսաւր նծացէք ընդ մեծապայծառ փառսն» (1ւ 39. Թղ. 93ա. «(Հանգանակ հաւատոյ)։ Հաւատամք ի մի Աստուած, հայրն ամենա40. Թղ. 95ա. «(Տաղ ի վարդին վերայ). Ծաղկունք ասեն հերիք արայ, քանի կանչես վարդին վերայ» (9 տուն)։ 41. Թղ. 96ա. «(Տաղ սիրոյ). Սրտիկս է լալու տղայ, զոր շաքրով կու խաղուեցնեմ, սրտիկս այ քենէ ի զատ, չի սիրեր» (11 42. Թղ. 97բ. «(Տաղ սիրոյ). Այսաւր զքեզ տեսայ եւ ուրախացայ, բարով զարդարեցեր տեառնէ գոհացայ» (սկ. Ա-Ճ, կը մնայ 43. Թղ. 99ա. «(Տաղ). Յերեկոյացեալ է ժամանակս յետինս, անձն իմ վիրաւորեալ, զիմ չար թշնամին ողբալի աղերսեմ բժըշկայ44. Թղ. 100ա. «(Տաղ). Սուրբ Աստուածածին տաւնդ աքարին (?), շատ մոմ շատ ճրագ վարեն, ի յանուն սուրբ Աստուածածին, Գաբրիէլն աւետիս երետ» (3 տուն)։ 45. Թղ. 108ա. «(Տաղ). Եղիազար, Եղիազար, հախ սան զայղըլմըշ տուր նազար» (6 տուն)։ Թղ. 101ա-106բ. ԺԷ դարու Շարակնոցի մը հատուածն է, բոլորգիր. թուղթերուն ըստորին լուսանցքը կտրուած ըլլալով՝ մեծապէս վնասուած է բնագիրը. 46. Թղ. 101ա-103բ. «(Շարական Հռիփսիմեանց. Անձինք նուիրեալք սիրոյն Քըրիստոսի) ... Ի վերայ միոյ պատուական մարգարտի» (սկ. Ի-Ք, կը պակսի առաջին 47. Թղ. 103բ-106բ. «Երգ Տեառն Ներսէսի հայոց կաթողիկոսի ասացեալ յաղագս մեծին Ուրբաթին գիշերին. Այսաւր անճառ լուսոյն ծագումն, ի փրկութեան մեր կատարումն» (սկ. Ա-Յ, կը մնայ կիսատ)։

Content