380

ՄԱՇՏՈՑ ԿԱ

ՌԻԸ = 1579 - ՌԻԸ = 1579

ID

Number

380

Old record number

1024

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԿԱ

Start date

ՌԻԸ = 1579

End date

ՌԻԸ = 1579

Date details

ՌԻԸ = 1579ի ձմեռը։

Copy place

Թղ. 129բ «Քաղաքն Ղարասարին, ի դուռն սուրբ Ստեփանոսին ընդ հովանեաւ սուրբ Աստուածածնին եւ սուրբ ուխտերացս եւ կարկամեալ սուրբ Նշանիս»։

Reference

Type

Number of pages

132

Dimension

17x12 (13,5x 9,5)

Layout

միասիւն։

Writing details

բոլորգիր նորագոյն։

Codicology

10 իւրաքանչիւրը 12 թղ. միայն վերջին դատարկ թուղթն ինկած է։

Principal subject

Subject details

թուղթ ստուար դիմացկուն, հնութենէ թխացած։

Number of lines

19։

Binding

տախտակ՝ կարմիր կաշեպատ սեւի զարնող։ Երկու կողքերը խաչաձեւ դրոշմազարդ, կրկին քառակուսի շրջանակներէ պատած, եւ ճառագայթաձեւ 4 գծերէ դրոշմուած։ Գոցուելիքի գամերն ինկած են։

State of preservation

բաւական լաւ պահուած է։ Առաջին թուղթը քիչ մը մաշած է. Թղ. 131բ-132բ գրի եւ զարդի գրչափորձեր կան. Թղ. 2ա ունի 3 տուն շարական «Այսաւր ցընծա եկեղեցի ի հոգեւոր հարսանիս... Այսաւր փեսաւէրն եւ բարեկամն... Այսաւր շնորհեցաւ մեզ դեղ կենաց նշխարեք սորին ոսկերաց, ի ձեռն սուրբ լուսաւորչին՝ Հայաստանեաց աշխարհի»։ Թղ. 132ա-բ անվարժ գրչի եւ լեզուի տաղ մը կայ Պատարագի կամ Ս. Հաղորդութեան ի պատիւ։

Copyist

Owner

Թղ. 130ա տեղը պարապ ձգած է։

Commanditaire

Illuminator

Binder

Սարգիս աբեղայ կամ կրօնաւոր, որդի Խոնայ Դաւթի։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

ընդհանրապէս թռչնաձեւ են գունաթափ կարմրով մը։ Շատ կայ. այսպէս Թղ. 4ա, 17բ, 27բ, 30ա, 36ա, 37բ, 41ա, 55ա, 62ա, 68ա, 74բ, 80ա, 89ա, 103բ, 105բ, 122բ. երբեմն ալ մեն գրի վերի պոչով զարդ կը ձեւացնէ. Թղ. 93ա, 68ա, 124բ։

Initials

Marginal illuminations

իւրաքանչիւր կանոնին հատ մը կայ. Թղ. 4ա, 36ա, 41ա, 61բ, 68ա, 80ա, 88բ, 103բ. որոնցմէ շատերը սուրբի դէմքեր կը ներկայացնեն. իսկ Թղ. 105բ կարմիր կանաչ խաչափայտ մէ, որուն պատուանդանին 2 սուրբեր են փարած։

Images

2 միայն, Թղ. 3բ, 209բ. առաջինը Քրիստոսի մկրտութիւնը կը պատկերացնէ, երկայնամօրուս ու ծուռ սըրունքներով եւ խոշոր ոտքերով Մկրտիչ մը եւ ուրիշ սուրբեր, եւ Հոգին Սուրբ որ աղաւնակերպ կ'իջնէ։ Երկրորդը, կարմիր յատակի վրայ՝ թխագոյն խաչելութիւն մ'է, արեւն ու լուսին վերէն, աջ ու ձախ կողմ՝ 2 սուրբեր. իսկ Քրիստոսի մարմինը, մանաւանդ բազուկները ծուռ ու մուռ նկարած. դէմքը, երկայն մօրուքն ու մազերը՝ բաւական յաջող։

Canon tables 1

չկան։

Canon tables 2

2 հատ միայն կան, Թղ. 4ա, 103ա, շատ պարզ բաներ եւ նոյն մեղմ կարմիրով։

Title text

եւ ՏՆԱԳԼՈՒԽՔ կարմիր մելանով։

Blank pages

Թղ. 1բ, 3ա, 131ա։

Colophon

Թղ. 26ա, 103ա, 129բ-130բ։

Informations

Թղ. 2ա «Յիշատակ ուխտիս սրբոյն Ղազարու ի վենետիկ, ի ձեռն Պրն. Մինասայ տէր Պետրոսեան ի Տրապիզոնէ, 1809 - ՌՄԾԸ. արդեամբք Հ. Թովմայ Վրդ.ին մերոյ Մաքսեդեան»։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրադիր, եւ կը բովանդակէ 16 կանոն, որոնց ցանկը տես Թղ. 2բ «Այս ինչ հօքեալ ( = հաւաքեալ) կա(յ) ի գիրքս այս» հետեւեալ կարգով. 1. Թղ. 4ա։ Առանց վերնագրի ունի Մկրտութեան կանոնը որ կը սկսի «Տէր Աստուած մեր»։ 2. Թղ. 17ա։ «Կանովն (յ)որժամ տղայ վաղջանի»։ Ամէն բանով նման է Դ. Մաշտ. հմմտ. 8 34, բացի հետեւեալ տարբերութիւններէ. - Թղ. 23ա. Ընթերցուածէն առաջ՝ կայ Օրհնեցէք մանկունք, ցըր Դ. Մաշտ. չունի։ - Թղ. 24բ. Աւետ. Իբրեւ ճաշեցին-էն վերջ կը դնէ Քզ. «Վասն ուղելոյ» Դ. Մաշտ. «Վասն ի գիշերի»ն։ - Թղ. 25ա։ «Բարեբանեալ ես տէր Աստուած» աղօթքը՝ ունի երկրորդ մաս մ'ալ «Աւրհնեալ ես տէր Աստուած յաւիտենական» որ չկայ միւսին մէջ։ - Թղ. 28ա. կը դնէ «Աւետ. Ղկ. «Եւ եղեւ ի վաղիւն... Նային», Դ. Մաշտ. «Ի նմին ժամու ցնծացաւ Յիսուս հոգւովն»։ - Թղ. 28բ-30ա. ունի «Աւրհնեալ ես բարեխնամող» 2 մասով աղօթք մը։ Դ. Մաշտ. ուրիշ մը։ 3. Թղ. 30ա։ «Կանովն պսակ առնելո(յ)»։ Կարգր նոյն է Ա. Մաշտ. 8 20ին հետ, միայն Թղ. 32բ։ «Տէր Աստուած զաւրութեանց» աղօթքին երկրորդ մասը տարբեր է։ - Թղ. 36ա. ունի «Եւ յաւուրն երրորդի վերացուցանէ քահանայ զթագն»։ Անդ, «Աւետ. Յովհ. Եւ աւուրն երրորդի հարսանիք էին ի Կանա.. Քրզ. Լուիցէ տէր ձայնի աղաչ». եւ ապա աղօթք մը «Աւրհնեալ ես ամենակալ Աստուած, որ արարեր», զորս չունի Ա Մաշտ. այլ անոնց տեղ 5 տողնոց աղօթք մը, տես Վենետ. տպ. 1831, էջ 82 4. Թղ. 37ա։ «Կանոն հաղորդ տալոյ»։ Ամէն ինչ Ա. Մաշտ. § 21ի պէս է, բացի 3 կէտերէս։ - Թղ. 37ա։ «Քրզ. Վասն ի վերուստ»էն առաջ, կը յարէ «շար. Ի վերանալ», որ Ա. Մաշտ. չունի։ - Թղ. 37ա-38բ։ «Տէր Աստուած ամենակալ» 2 մասով աղօթք մը, որուն Բ մասը միայն՝ «Աւրհնեալ ես տէր Աստուած ամենակալ արարիչ» կը համաձայնի Ա. Մաշտոցին։ - Թղ. 38բ-39բ։ «Ընթերց. յԵս. Եւ եղեւ յամին յորում» մինչ Ա. Մաշտ. «Յուշ լիցի» 5-6 տողով հակիրճ մը կը դնէ։ 5. Թղ. 41ա։ «Կանովն զամենայն վախճանեալսն ի հանգիստն փոխել»։ Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 22։ Գլխաւոր տարբերակները կը նշանակեմ։ - Թղ. 41ա։ «Ասեն կանոն. զԵրկինք պատմեն». մինչ Ա. Մաշտ. նոյն կանոնին միայն 3 սղմ. կը պահանջէ։ - Թղ. 47բ։ «Որ թագաւորդ ես յաւիտենից» աղօթքէն վերջ, կը յաւելու «Աւետ. Մրկ. Այլ վասն աւուրն այնորիկ եւ ժամու» զոր Ա. Մաշտ. չունի։ - Թղ. 49ա։ «Աւետ. Յովհ. Ամէն ամէն ասեմ ձեզ որ զբանն իմ» Ա. Մաշտ. «Եթէ ոչ հատն»։ - Թղ. 56բ։ Կը դնէ «Քրզ. Վասն ի վերուստ», Ա. Մաշտ. «Վասն գտանելոյ»։ 6. Թղ. 61ա։ «Կանովն տեառնական աւրհնելոյ». մանրամասնութիւնք, տես Դ, Մաշտ. § 22։ 7. Թղ. 67բ։ Կանոն աղ օրհնելոյ. զոր մոռցած է գրել, եւ առանց վերնագրի՝ նախորդ կանոնին հետ կը կցէ։ Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 13։ Դ. Մաշտ. § 23։ 8. Թղ. 68ա։ «Կանովն ոգեհանգիստ առնել կամ պատարագ մեռելոյ»։ Հմմտ. Ա Մաշտ. § 14։ 9. Թղ. 70բ։ «Աւրհնութիւն սեղանոյ տեառնականի եւ պատարագի»։ Տես Ա. Մաշտ. § 15։ 10. Թղ. 71բ։ «Աւրհնութիւն հատի պատարագի». տես Ա. Մաշտ. § 16։ 11. Թղ. 74ա։ «Աւրհնութիւն հատի որ հանապազ աւրհնի». տես Ա. Մաշտ. 8 17։ 12. Թղ. 74բ։ «Կանովն ջուր աւրհնելոյ յաւուր յայտնութեան Տեառն մերոյ Յիսու սի Քրիստոսի. Երթան ի սուրբ Յորդանան եւ ասեն. Կց. Յաստուած ընկալ։ Զկնի կցեն. սղ. ԻԸ. Մատուցէք Տեառն որդիք. Կց. Չայն Տեառն»։ Ամէն բանով համաձայն է Ա. Մաշտ. § 29, եւ Դ. Մաշտ. § 37։ 13. Թղ. 88բ։ «Կանովն մեծ Հինգշաբաթին Ոտնլուային»։ Ամէն բանով նման է Դ. Մաշտ. § 39։ Դիտողութեան արժանի են հետեւեալները։ - Թղ. 88բ։ «Եւ եւս գոհութիւն» քարողէն առաջ, 2 անգամ կը պահանջէ սղ. Մ, նախ «ի թիւ», յետոյ «ձայնիւ»։ Թղ. 93ա. փոխանակ Ընթերց. յԵս. դնելու, «Յով. Առքլ. ի կթղց. թղթ. Մի՛ երկնչիր ծառայ եմ» գրած է սխալմամբ։ Չունի Պետրոսի Առաք. ընթերցուածը, զոր Դ. Մաշտ. եւ տպ. օրինակը կը դնեն։ - Թղ. 99բ։ «Տէր Աստուած մեր որ վասն բազում ողորմութեան» տպագրին պէս ունի. մինչ Դ. Մաշտ. ուրիշ մը կը դնէ «Քրիստոս թագաւոր»։ - Թղ. 100ա-բ. խրատն ու իմաստները թէ՛ Դ. Մաշտոցէն թէ տպագրէն կը տարբերին եւ յատուկ ուշադրութեան արժանի են։ Կ'ըսէ. «Եւ ապա տեառնագրեսցէ զեւղն երիցս սուրբ խաչիւն ասելով. Աւրհնեսցի, աւծցի եւ սրբեսցի իւղս այս, նշանաւ սուրբ խաչիւս եւ սուրբ աւետարանաւս յանուն Հաւր. եւն։ Ըստ նմին աւրինակի եւ զջուրն երիցս։ Եւ այնուհետեւ զգեցցին ըզղենջակս եպիսկոպոսն եւ այլք ի գլխաւորաց երիցանցն։ ... Եւ մի ոմն ի քահանայիցն խաչանման դրոշմեսցէ իւղովն ի վերայ թաթից երկուց ոտիցն... Եւ (յ)որժամ կատարեսցի լուացումն ժողովրդեանն, ապա զնոսա լուասցեն». կամ ըստ Դ. Մաշտ. Թղ. 109ա. «Եւ յորժամ կատարեսցի լուացումն ժողովրդեանն, ապա որ աւագագոյնքն են՝ լուասցեն զքահանայն»։ 14. Թղ. 103բ։ «Կանովն պղծեալ տանարի աւրհնելոյ. Սղմ. ԻԹ. Դարձոյց զսուղ իմ յուրախութիւն։ Ընթերց. յԵս. Այսպէս ասէ բարձրեալն»։ - Թղ. 104ա։ «Պաւղ. Առաք. ի Հռովմ. Իսկ արդ ասեմ, միթէ մերժեա՞ց Աստուած։ Ալէլ. Հիմունք նորա»։ - Թղ. 104բ։ «Աւետ. ըստ Մարկ. Եւ մտեալ ի տաճարն՝ եհան»։ - Թղ. 105ա։ «Քրզ. Վասն սուրբ տեղւոյս շինութեան»։ Աղաւթք «Բարեբանեմք զամէնաւրհնեալ անուն քո, բազմադութ»։ 15. Թղ. 105բ։ «Կանոն խաչ աւրհնելոյ»։ (Հմմտ. Դ. Մաշտ. § 21)։ 16. Թղ. 122բ։ «Գանձ մեռելի. Մինդ ի յԷէն». 7 տուն, որուն սկզբնատառք կը կազմեն «Մանվելս»։ 17. Թղ. 120բ։ «Ոդբ գեղեցիկ. Եկայք այսաւր եղբարք ամէն». 13 տուն. սկղբնատառք «Երգ Արիստակեսի»։ 18. Թղ. 127բ։ «Ողբ մեռելի. Ո՜վ քահանայք եւ վարդապետք աստուածաբան». վերջ Թղ. 129բ. «զի տէրն քաղցր է եւ պարտական ողորմութեան»։

Content