385860ՌԽ = 1591։
րոլորգիր շատ սեւ մելանով։
20, որոնցմէ ա, գ, ե, զ, է, ը, ժե, ժթ, ի՝ 8 թուղթով են, ժ, ժգ՝ 10 թղ. ժբ՝ 12 թղ. ժա՝ 15 թղ. դ՝ 9 թղ. ժգ՝ 7 թղ. ժէ՝ 6 թղ. բ՝ 4 թղ։
թուղթ հաստ, անողորկ, դիւրաբեկ. գործածութենէ եւ հնութենէ քիչ մը սեւցած, երբեմն ալ դեղնոտ գոյն մը ունին։
տախտակ, պատած սեւ կաշիով։ Առաջին կողքին վրայ պարզ գծերով շրջանակ մը կայ, որուն մէջտեղը, վարէն դէպի վեր, մատի մը հեռաւորութեամբ երկու զուգընթաց գիծեր կը բարձրանան սիւնաձև զարդ մը ձեւացնելով։ Երկրորդ կողմի կողքն ալ նոյն շրջանակն ունի, որուն վ անկիւններէն երկու գիծեր նիշտ կեդրոնին մէջ զիրար կը կտրեն։ Գոցելիք կաշեկտորը՝ կայ. կոճկելիք օղերբ եւ ամբողջ գամերը թափած են։
շատ գէշ վիճակի մէջ է. բոլորովին քայքայուած է, եւ մէջտեղի մասը իյնալու կորսուելու դիրքի մէջ։ Թղ. 13-15 իրարու փակցուած են, բայց յետոյ՝ զանոնք իրարմէ բաժնուելու, կամ բանալու ջանքով՝ բոլորովին պատոտած են եւ անպիտանացած. թ եւ ժդ թերթերը չկան. Թղ. 23-24ի միջեւ թղ. կը պակսի. ժգ թերթի առաջին ու վերջին թղ. ինկած են. Թղ. 127-128ի միջեւ թղ. կը պակսի։ Կարմրագիր վերնագիրներէն հազիւ 1-2 բառ կը կարդացուին՝ մնացածն ի սպառ աւրուած։
Գալուստ Խարբերդցի, ապա Մելքիսէթ քահանայ։
մ'ունի սկիզբէն, ԺԵ-ԺԶ դարու բոլորգիր մեծադիր (16x11,2) աւետարանի մը, երկսիւն (9,5x5,5) թուղթ մը, ունենալով ընդ ամէնը 68 տող։ Սիւն ա, «Եւ խոզարածքն փախեան...», բ, «ասէ ցանդամալոյծն՝ թողեալ լիցին քեզ...», գ, «արի առ զմահինս քո եւ երթ...», դ, «ի տանն, եւ ահայ բազումք մաքսաւորք...»։ Իսկ վերջին կողմի պահպանակէն՝ փոքր կտոր մը մնացեր է, ուր կը կարդացուին «... մեծի արքային. եւ մի՛ ի գլուխ քո երդընուցուս...», «այլ եղիցի ձեր բան այոյն՝ այո...» «որ տարապարեակ վարիցւ.„։ Իսկ կողմի հերդէս կողմը թաներ կարմրագոյն կտաւով մը ծածկուած է տախտակը։
եւ
կան Թղ. 4ա, 24ա, 37ա, 38ա, 42բ, 59ա, 87բ, 113բ, 136ա, 152բ, 153բ, 154ա։
չկան։
ինչպէս նաեւ միւս զարդերբ պարզ են, եւ հոն կը տիրեն սեւ, մութ կարմիր եւ կապոյտ գոյները, տես Թղ. 4ա, 24ա, 87բ, 113բ, 130ա։
կարմիր են բայց անընթեռնլի։
Թղ. 1բ։
Թղ. 135բ, 155բ-156բ։
Հ. Մկր. Աւգերեանի անտիպ ցուցակէն կիմանանէ, բէ «Եեաս առ մեզ ի սոլւայ Ի 1830 Օգոս. 8»։ Մատեանս է Մաշտոց փոքրագիր, որու ցանկը տ. Թղ. 1ա, ուր կան հետեւեալ կանոնները։ 1. Թղ. 4ա։ «(Կանոն) մկրտութեան»։ - Թղ. 19ա. կը դնէ սա խրատր. «Բայց գիտելի է, եթէ երեք խորան է եկեղեցին, մի անկամ աւագ խորան երկրպագէ, մի անկամ աջ խորանն, եւ մի անկամ յահեակն։ Իսկ եթէ խորանն է մի, (մի) անգամ համբուրէ զմէջ խորանին, եւ մի անգամ աջակողմէն, եւ մի անգամ ձախայկողմ։ Եւ զայս չափ է երկրպագութիւն, եւ ոչ այլուր»։ 2. Թղ. 28ա։ «Կանոն պսակ առնելոյ»։ Տպ. օրինակին հետ համեմատելով՝ ձեռագիրս շատ աւելի համառօտ կը տեսնենք։ Թողլով շարականները, որոնցմէ ո՛չ մէկը կը յիշուի, ներկայ մաշտոցս «Պաւղոսի Եփես». ընթերցուածն ալ «Կանայք իւրեանց արանց հնազանդ լինիցին»ը կը զեղչէ։ Գոհ կ'ըլլայ Ծննդոց, Եսայեայ եւ 2 Աւետր. ընթերցուածով, ինչ որ սովորական չէ։ Խըրատներն անընթեռնլի են։ 3. Թղ. 36բ։ «Կանոն պսակն վերացուցանելոյ» Հազիւ էջ մը կը բռնէ. «Տէր Աստուած ամենակալ» աղօթքին առաջին մասը միայն ունի։ Տպ. էջ 81-32։ 4. Թղ. 37բ, «Կանովն հաղորդ տալոյ»։ Ասոր կարգն ալ Ա. եւ տպ. մաշտոցներէն կը տարբերի։ Նախ կը դնէ «Տէր Աստուած ամենակալ ամենայգութ ամենախնամ ծածկագիտող որդւոց մարդկան... եւ մի՛ ինչ ի ծածուկ մեղք սորա գաղտնիք կամ յայտնիք, եւ զպաղատանս մեր ընկալ, զի եւ մեք արժանի լիցուք գոհանալով» եւն, զոր ուրիշ Մաշտոցներ չեն ճանչնար։ Ընթերց. նոյն է։ 5. Թղ. 42բ։ «Կանոն զամենայն վախնանեալ տղայսն հաւատով առ Տէր ուղարկել»։ Հմմտ. տպ. 262-313։ Ընթերցուածներու մէջ երբեմն փոխանակութիւններ կ'ըլլան։ Թղ. 97բ-56ա։ «Հայր երկնաւոր» աղօթքին երկրորդ մասը, ըստ ձեռագրին այս է «Յայնժամ ծագեսցին ի արդարքն իբրեւ զարեգակն արքա(յ)ութիւնն. ո՞ արդեօք կարիցէ... կոչեցիր անապական զգեստու աւազանին ցնծալ եւ պարել զարքունական աթոռովք, զի դու ես Տէր՝ որ հաստատեցեր զամենայն ի փառս տէրութեանդ քո, եւ քեզ»։ Նոյնպէս Թղ. 56բ-59ա. տպ.էն կը տարբերի աղօթքի ետեւառաջութեամբ։ 6. Թղ. 64բ։ «Կանոն համաւրէն ամենայն ննջեցելոց», եւ լուսանցքի ստորեւ կայ «Աշխարհաթաղ»։ Սկիզբէն շատ թերի է թ թերթին անկումով։ Մնացած մասերը հմմտ. տպ. էջ 175-245, բացի շարականներէն՝ որ 7. Թղ. 87ա. «Կանոն տեառնական աւրհնելոյ»։ Յետ Գիրք եւ Աւետը. ունի «Ամենակալ Աստուած փառաւորեալ ի վերնական կարգապետութեանց ... յահագին աւուրն յորժամ դարձեալ միւսանգամ գաս յերկնից հատուցանել ըստ գործոց, եւ քեզ վայել...» աղօթքը, զոր Ա. Մաշտ § 12 տարբեր եւ համառօտ ունի։ 8. Թղ. 99ա։ «Աւրհնութիւն աղի. Աւրհնեալ ես Տէր Աստուած ամենակալ. հմմտ. Ա. Մաշտ. § 13. բայց շարագրութեամբ քիչ մը կը տարբերի։ 9. Թղ. 100ա։ «Կանոն ոգեհանգիստ տռնելոյ կամ պատարագելոյ». 2-3 ընթերցուածներէն վերջ, Թղ. 101բ-102աի միջեւ թուղթերու անկումով, բոլորովին թերի կը 10. Թղ. 102ա։ Խաչ օրհնելոյ կանոնն է։ Ամէն բանով նոյն է Ա. Մաշտ. § 11ին հետ, բայց ընդ մէջ Թղ. 102բ-103ա, 103բ-104ա, 104բ-105ա եւ 111բ-112ա շատ մը թուղթերու անկումով, բաւական Ընթերց., Գիրք, Ամեոր., Գրդ. եւ Աղոթգներ թերի կը մնան 11. Թղ. 113ա։ «Կանոն ջուր աւրհնեյոյ». հմմտ. Ա. Մաշտ. § 29։ Ուշադրութեան արժանի է, որ մինչ ձեռագիրս Մտթ. Աւետր. ամբողջ Գ. գլ. կը դնէ, Ա. Մաշտ. միայն Յիսուսի մկրտութեան մասը գրած է, «Յայնժամ գայ Յիսուս ի Գալիլիէ ի Յորդ. առ Յովհս...»։ Թղ. 126բ-127աի միջեւ թղ. ինկած է, որով Ս. Բարսղի աղօթքին փոքր մաս մը կը պակսի։ 12. Թղ. 134բ։ «Կանոն ոտնլուային երեկունն, զոր թարքմանեաց մեծն Գրիգոր վըկայասէրն». հմմտ. Դ. Մաշտ. § 41. սակայն ներկայ ձեռագիրս չունի Դ. մաշտոցի հետեւեալ Ընթերցուածները. «Բ թգւր. Եւ արար Քիրամ». «Մնացորդ. Եւ արար զծովն հալածոյ». «Պետրոսի. Սիրելիք՝ քանզի». «Պաւղ. Կորնթ. Ոչ կամիմ եղբարք եթէ տգէտք իցէք». «Յովհ. ի Կթղկ. Սիրելիք սիրեսցուք զմիմեանս»։ 13. Թղ. 152բ։ «Կանոն զհանդերձեղէն սպաս աւրհնելոյ»։ Հմմտ. Ա. Մաշտ. § 7։ 14. Թղ. 153բ։ «Կանոն սկին եւ մաղայզանն (իմա՝ մաղզմա) եւ աւազան աւրհնելոյ». տ. Ա. Մաշտ. § 8։ 15. Թղ. 154ա։ «Կանոն նոր դուռն դնել եկեղեցուն». տ. Ա. Մաշտ. § 3։