376

ՄԱՇՏՈՑ ԾԷ

ՌԻ = 1571 - ՌԻ = 1571

ID

Number

376

Old record number

1891

Title

ՄԱՇՏՈՑ ԾԷ

Start date

ՌԻ = 1571

End date

ՌԻ = 1571

Date details

ՌԻ = 1571։

Copy place

ի Լիմն, աւարտեալ՝ յԱրծըւաբեր Աստուածածնին. ի դուռն Թէոդորոսի զաւրավարին՝ ի գեաւղն որ կոչի Խառակոնիս։

Reference

Type

Number of pages

226

Dimension

17-16,5x 13 (16,8x13)

Layout

միասիւն (12x9,4)։

Writing details

բոլորգիր միջակ, շատ գեղեցիկ։

Codicology

20, որ է, 16, յաւելմամբ 2 պր. սկզբէն, եւ 2 ետեւէն. որոնցմէ սկզբի ա՝ 4 թղ. բ՝ 16 թղ. վերջի ժէ՝ 8 թղ. ժը՝ 4 թղ. Ժգ՝ 14 թղ. միւսները 12 թղ. ունին։

Principal subject

Subject details

թուղթ բամպակեայ դիւրամաշ, գէշ հարթուած. Թղ. 1-4 եւ 2236 տարբեր թուղթ է։

Number of lines

19-21։

Binding

կիսակաշի կարմրազոյն, արդի՝ բայց շատ անխնամ, կողքը՝ պարզ խաւաքարտ է, սպիտակի պէս հասարակ թուղթով մը պատուած։

State of preservation

թէեւ գիրքը գրեթէ անթերի հասած է մեզի, բայց այժմ գէշ վիջակի մէջ է եւ նոր կազմի մը կը կարօտի։ Թղ. 4-5 եւ 214-5ի միջեւ՝ մի մի թղ. կը պակսի։ Թղ. 6ա, 22բ-23ա որ պարապ պիտի ըլլային, նկար փորձելով աղտոտեր են. Թղ. 80-197 կռնակի կողմանէ ներքին անկիւնը խոնաւութենէ շատ կրած է. Թղ. 210էն մինչեւ վերջ՝ նոյն անկիւնը մաշած է եւ թուղթերն իրարմէ քիչ մը բաժնած։ Ետեւէն ալ թղ. կը պակսի։ Սկիզբի եւ վերջի մէկ մէկ պրակ, թէեւ նոյն գիրով են, հաւանաբար յետոյ աւելցուած են, որովհետեւ ատոնց պրակի թիւը չէ նշանակուած։ Բացի 2 թղ. պակասէն, գիրքը ոչ մէկ տեղ վնասուած է։

Copyist

Owner

՝ Տէր Յովսէփ Արքեպիսկոպոս։

Commanditaire

Illuminator

Binder

, Զաքարիա եպիսկոպոս երկրիս Քաջբերունի, նարտար գեղագիր եւ նկարիչ իր ժամանակին։

Parchment flyleaf

չունի։

Lettrines

Initials

Marginal illuminations

շուրջ քառասուն հատ, բոլորն ալ յաջող՝ նուրբ ճաշակի եւ ճարտար ձեռքի գործ, մանիշակի, վարդի եւ մութ կարմրի գոյները՝ արուեստով բարեխառնած, սիրուն թռչնագրեր ու ծաղիկներ տուած են։

Images

Թղ. 23բ. հաւանաբար ստացողին կենդանագիրն է, նուրբ դէմքով, հագած է բիւզանդական սրբազան ըզգեստներ, բազմախաչեան եմիփորոն մը կը կրէ ուսերուն վրայ, վեղար գլխուն, մէկ ձեռքով՝ օրհնելու դիրքին մէջ է, ձախ ձեռքով բռնած է գիրք մը։ Շատ գեղեցիկ եւ յաջող նկար մըն է։

Canon tables 1

Թղ. 24ա. զարդագիրներու ոճով։

Canon tables 2

տասի չափ են. շատ գեղեցիկ պէտք է եղած ըլլայ Թղ. 132բ.ինը, որ հաւանաբար ստացողին անունը կը բովանդակէր՝ կամաւ վատ ձեռք մ'աւրած է։

Title text

կարմիր են։

Blank pages

Թղ. 6բ։

Colophon

Թղ. 23բ, 220բ-223ա։

Informations

«Ի ձեռագրաց Հ. Եսայեայ Վրդ. մերոյ Տայեցւոյ, զոր եբեր ի 23 Հոկտեմբեր 1923»։ Մատեանս է Մաշտոց միջակադիր, որու ցանկը տես Թղ. 21բ. կը պարունակէ հետեւեալ կանոնները. 1. Թղ. «Կանոն երկրորդ ամուսնութեան»։ 2. Թղ. 2բ. «Յորժամ քառասնաւրեա(յ) լինի տղայն։ Աղթ. ի վերայ մանկան. Տէր Աստուած մեր որ եկիր ի փրկութիւն»։ Թղ. 3ա։ «Ի վերայ պատան(ւ)ոյն. Որ (սըխալմամբ Նոր) նորոգութիւնդ ես։ Տէր Աստուած մեր որ յաւուրս քառասուն։ Շրկ. Աստուածածին երկնային դուռն»։ 3. Թղ. 5ա։ Գանձ փոխման. սկիղբը թերի, կը սկսի «... ցրական, յորս եւ մեք երգեմք միաբան»։ 4. Թղ. 7ա։ «Կանովն Ոտնլուային»։ Ցանկին համաձայն ձեռագիրն ասով պէտք էր սկսիլ։ 5. Թղ. 15ա։ «Գանձ ոտնալ(ուային)։ Այս խորհուրդ լցաւ անդ գուշակեցաւ»։ 6. Թղ. 24ա։ Կանոն մկրտութեան. առանց վերնագրի։ - Թղ. 38ա։ «Զկնի Ը (8) ամաց՝ առեալ ածէ կնաքհայրն զմանուկն ի դուռն եկեղեցւոյն, եւ բերանով մանկանն տայ հրաժարիլ ի սատանայէ, եւ հաւատալ յամենասուրբ Երրորդութիւնն, եւ ուսուցանէ զամենայն խորհուրդս տնաւրէնութեանն Քրիստոսի, եւ հաղորդէ արժանա7. Թղ. 38ա։ «Խրատք զգուշութեան՝ հանդերձելոցն պըսակ առնուլ. Գիտասջիք որդեակք»։ - Թղ. 40ա։ «Չէ՛ հնար (առն եւ կնոջ) քակիլ ի միմեանց, որպէս եւ ոչ անդամք մարմնոյ՝ ի գլխոյ»։ 8. Թղ. 45ա։ Կանոն պսակ աւրհնելոյ, առանց վերնագրի։ 9. Թղ. 55ա։ «Կանովն պսակ վերացուցանելոյ»։ 10. Թղ. 56ա։ «Կանովն հաղորդ տալոյ»։ 11. Թղ. 59բ։ «Կանովն թաղման յորժամ ննջեցեալսն ի Քրիստոս յուղարկեն»։ 12. Թղ. 67բ։ «Գանձ վասն մեռել թաղեն. Մինդ ի յէէն». Մանվելս։ 13. Թղ. 70բ։ «Ողբ գերեզմանին. Ով քահանայք եւ վարդապետք»։ 14. Թղ. 78ա։ «Իսկ յերկրորդում աւուր». (այգալաց աշխարհաթաղին)։ 15. Թղ. 83ա։ «Կանովն եւթն աւուրն»։ 16. Թղ. 89ա։ «Կանոն յորժամ տղայ վախնանի»։ 17. Թղ. 99բ։ «Կանոն երկրորդ աւուրն»։ 18. Թղ. 101բ։ «Կանոն եւթն աւուրն»։ 19. Թղ. 103բ։ «Կանովն տեառնականի՝ որ է մատաղ ցասման»։ 20. Թղ. 111բ։ «Կանովն հոգեհանգիստ առնելոյ ննջեցելոց եւ աղ աւրհնել վասն զենմանց մատաղաց խաչի աւրհնելոյ»։ 21. Թղ. 117ա։ Աւրհնութիւն աղի. անվերնագիր։ 22. Թղ. 118ա։ «Կանովն խաչ աւրհնե23. Թղ. 132բ։ «Կանովն ջուր աւրհնելոյ» (Յայտնութեան)։ 24. Թղ. 143բ։ «Կանովն ապաշխարող արձակել ի մեծի Եշ»։ 25. Թղ. 154բ։ «Աւրհնութիւն զոր աւրհնէ առաջնորդն զժողովուրդն. Աւրհնեալ է ամբաւ մարդասիրութիւն»։ 26. Թղ. 156բ։ «Կանոն աւազան աւրհնելոյ»։ 27. Թղ. 161բ։ «Կանովն հանդերձեղէն սպաս աւրհնելոյ»։ 28. Թղ. 162ա։ «Կանովն սկի եւ մաղզմայ աւրհնելոյ»։ 29. Թղ. 162բ։ «Կանովն նաւակատեաց եկեղեցւոյ պղծեալ տաճարի եւ շարժեալ սեղանոյ, որ յանաւրինաց ոք մտեալ իցէ»։ 30. Թղ. 175բ։ «Կանովն զսերմն եւ ըզշեղջ աւրհնելոյ»։ 31. Թղ. 177բ։ «Կանովն հնձան աւրհնե32. Թղ. 178բ։ Աւետարանք Իւղաբերից եւ բժշկութեան (ըստ ձայնին)։ Բայց իւղաբերից 4 Աւետր. բաժնած է 2 մասի. ամէնուն, նախ կը դնէ թաղման մասը, յետոյ՝ բուն Յարութեանը կամ Իւղաբերից։ - Թղ. 186բ։ Աւետր. Պաշտաման կամ Հանգստեան, 8 հատ են։ 33. Թղ. 193ա։ «Գանձ Ծննդեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ. Մաքուր եւ ամբիծ Ս. Աստուածածին». 6 տուն՝ Մկրտիչ։ 34. Թղ. 195բ։ «Մեղեդի Ծննդեան Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ (ճոխ խազերով). Կոյս անապական եւ անխախտ»։ 35. Թղ. 196ա։ «Տաղ ազնիւ Ծննդեան Իսրիկ Կոստընդէ. Հըրճուիմք այսաւր մեք հոգեպէս»։ 36. Թղ. 197ա։ «Կանովն Տեառնընդառաջի. Միասնական Ս. Երրորդութիւնն» 6 տուն՝ Մկրտիչ։ 37. Թղ. 199ա։ «Տաղ Տեառնընդառաջին (խազերով). Քառասնաւրեայ յաւուր ի լը38. Թղ. 199բ։ «Այլ տաղ Տեառնընդառաջին. Քրիստոս փառաց թագաւորն»։ 39. Թղ. 200բ։ «Գանձ Արմաւենեաց՝ Ծաղկազարդին. Արեւդ երկնային, առեր դու մարմին»։ 40. Թղ. 203ա։ «Տաղ ազնիւ. Յիսուս որդին՝ Տէրըն փառաց, մարդն ի Կուսէն ծընեալ Աստուած»։ 41. Թղ. 203բ։ «Փոխէ զձայն. Ոստս ի ծառոց՝ Բերեալ ծերոց»։ 42. Թղ. 204ա։ «Գանձ Յարութեան սըրբոյ Ձատկին. Մարդասիրութեամբ՝ Որդին միածին» 6 տուն՝ Մկրտիչ։ 43. Թղ. 205բ։ «Մեղեդի (առատ խաղերով). Հաւուն հաւուն արթնացեալ»։ 44. Թղ. 206ա։ «Յորդորակ. Դասքն հըրէական, էին պահապան»։ 45. Թղ. 207ա։ «Գանձ Համբարձմանն Քրիստոսի. Մեծապայծառ տաւնիւս ահագին». 6 տուն՝ Մկրտիչ։ Աբրահամին, Հաւր փառակից իւր եւ Հո47. Թղ. 209բ։ «Յորդորակն է. Հանէ ղնոսա Բեթանիա»։ 48. Թղ. 209բ։ «Կանովն եւ Գանձ վարդավառին. Մեծ եւ ահեղ խորհուրդ մեղ յայտնեալ». 6 տուն Մկրտիչ։ 49. Թղ. 211բ։ «Մեղեդի անոյշ (ճոխ խազերով). Արփիական լոյսն որ ի ծոց Հաւր»։ 50. Անդ. «Փոխէ զձայնդ. Գաւհար վարդըն վառ առեալ. կրկնէ. դաւհ։ Ի վեհից վարսիցն արփենից»։ 51. Թղ. 212բ։ «Կանովն փոխման Աստուածածնի. Մեծապայծառ հրաշակերպ վեհ սաւառնացեալ՝ տեսլեամբն ահագին». 5 տուն՝ վերջը թերի՝ թուղթի անկումով։ 52. Թղ. 215ա։ Տաղ փոխման՝ ի Զաքարիայէ գծողէ։ Այբբենական կարդաւ է. վերնագիրը եւ Ա-Զ տուները կը պակսին՝ թուղթի անկումով։ Կը սկսի «... անք եղեր նախնից. խոր։ Էլեալ հոտ ի քէն՝ բուրէ քան զկինամոմ»։ - Վերջ Թղ. 216բ։ «Զաքարիայն պաղատէ եւ աղերսանաւք աղաչէ սուրբ Կուսիդ, լալով մաղթէ առ Որդիդ քո բարեխաւսէ»։ 53. Թղ. 216բ։ «Տաղ Ս. Աստուածածնի ըստ անուան՝ ի Զաքարիայէ Եպս. Տունկ ես ամենայն ծաղկանց, ընտրեալ ի բաղում ականց» 12 տուն՝ Տէր Զաքարիայէ։ 54. Թղ. 217ա։ «Գանձ Ս. Խաչի, ի Յովհաննէ Թլգուր. Չայն եդեմական տընկոյն աւրհնութեան՝ ծառոյն գիտութեան»։ Վերջ Թղ. 219ա։ «Գանձիս ասողին տէր Յովանիսին Թուլգրանցուն տացես թողութիւն. եւ ստացողաց Սարգիս Յակոբին՝ մեղաց թողութիւն. Ողորմ.». 8 տուն՝ Յովաննէս։ 55. Թղ. 219բ։ «Տաղ խաչի. Կենաց փայտ տնկեալ, զքեզ տնկողին»։ 56. Թղ. 223ա։ «Կանոն զպղծեալ ջրհոր աւրհնելոյ ... Ներսէսի Տարսոնացոյ արքեպիսկոպոսին է կարգած»։ 57. Թղ. 225բ։ «Գանձ թաղման ննջեցելոց հաւասարից, Առաքել վարդապետէ ասացեալ. Այսաւր եհաս հրաման արարչէն». 5 տուն միայն՝ Առաքե։ Թերի կը մնայ թուղթի անկումով։

Content