14971209դատելով արտաքին պարագաներէն՝ ԺԴ-ԺԵ դար։
բոլորգիր։
Ա-Ի, որոնք վերջին նորոգութեան ընթացքին վերատեսնուած են։
թուղթ դեղնորակ բամպակեայ։
1964-1966 տարիներուն Ձեռագիրս ամբողջութեամբ նորոգուած է Փրալիայի Բենեդիկտեան վանքը եւ ստացած է նոր կերպարանք։ Կազմի շագանակագոյն կաշին նոր է, որու երկու երեսներուն վրայ խնամքով կպցուած են հին կազմի դրոշմազարդ կաշիները, ուր կը տեսնուին երեք փականքներու հետքեր։ Ներկայիս կազմի միջուկն է հաստ ստուարաթուղթ։ Նորոգութիւնը կատարուած է մեծ խնամքով, թերի թուղթերուն փոխարէն դրուած են նորագոյններ (որոնք նշանակած են ստորեւ), ինչպէս նաեւ կիսատ թուղթերը ամբողջացած են նոր թուղթերով։
եւ այլ զարդեր չունի։
կարմիր թանաքով։
ցանկին մէջ (թղ. 18բ-33բ) կէս առ կէս գրուած են կարմիր թանաքով, իսկ բնագրին մէջ՝ բնագրին սեւ թանաքով։
որոնք աւելցուած են նորոգողին կողմէ՝ նշած ենք ստորեւ, իւրաքանչիւր նիւթի մասին խօսած ատեն։
Ձեռագիրս 1895ին Վրաստանէն Վենետիկ դրկած է Հ. Դիոնէսիոս Վրդ. Գաղատոսեան (1895)։ Մատեանս կը բովանդակէ Բարսեղ Կեսարացիի «Գիրք Հարցողաց»ը, Կանոնները եւ Պահոց երկու ճառերը։ Ձեռագիրս անցեալին հասած է Ս. Ղազար, քայքայուած եւ յոյժ պակասաւոր. 1964-6 տարիներուն նորոգուած է ամբողջութեամբ, եւ թերի թուղթերուն փոխարէն դրուած են սպիտակ նորագոյն թուղթեր։ Ձեռագրիս առաջին թուղթերը ինկած ըլլալով սպիտակ թուղթով ամբողջացուցած են թղ. 1-11, ապա ունինք հետեւեալը. 1. Թղ. 12ա-18ա. «(Բարսղի Կեսարացւոյ. Սահմանք կրօնաւորականք)»։ Գրութեան լրիւ պատկերը տե՛ս ստորեւ (Բրս. Կես. Գ., § 2, էջ 8-17). իսկ ներկայ մեր Ձեռագիրը ունի միայն կցկտուր մասնիկներ եւ հատուածներ։ 2. «Թղ. 1ա. «(Բարսղի Կեսարացւոյ. Գիրք Հարցողաց)»։ Թղ. 18բ. «(Վաս)ն կարգի եւ հետեւելո(յ) ի պատուիրանս Աստուծոյ. Ա. Վասն առ ի Աստուած սէրն...». ցանկ։ Ցանկը կը գրաւէ թղ. 18բ-33բ, գրուած լայն ու ընդարձակ, միջանկեալ թերի թուղթերով, որոնց փոխարէն դրուած են սպիտակ նոր թուղթեր (թղ. 20, 23-25, 34-37)։ Թղ. 38ա. Կը սկսի բուն բնագիրը, որմէ թուղթ մը ինկած ըլլալով՝ կը պակսի սկըզբնաւորութիւնը։ Ներկայիս Ձեռագիրը կը սկսի Երկրորդ հարցումին («Բ. Հրց. Իսկ արդ, առ ի յԱստուած սէրն նախ մեզ ասասցես, վասնզի արժան է սիրել...») կէսէն՝ հետեւեալ կերպով. «... եւ ոչ սիրել զծնունդըս եւ սնուցանել, այլ ուսոյց այսպէս ուրեմն եւ յոյժ մանաւանդ զաստուածային գթոյն ոչ արտաքուստ է ուսումն...»։ Յաջորդաբար կը շարունակէ բնագիրը (Գլուխ Բ-ՅԿԲ), ստէպ կերուած եւ անկատար թուղթերով եւ կամ թերիներով, որոնց փոխարէն վերջին նորոգութեան ընթացքին աւելցուած են նորեր (թղ. 41, 44-45, 75, 8182, 96, 109, 120, 179, 184, 210, 214, 216)։ Բնագիրը կ'աւարտի թղ. 224բ. «ՅԿԲ. Հարցողաց. Եթէ պարտ է գործել, յորժամ ոմանք ի տեսութիւն ինչ գայցեն. Ասաւղին. Ոչինչ ըստ պատուիրանացն եղեալ (...) ոչ է հաճոյ մեզ թողուլ զԲանն Աստուծոյ եւ պաշտել զսեղանս»։ 3. Թղ. 224բ. «(Կ)անոնք սուրբ հօրս Բարսղի սահմանեալ. Ա. Եթէ ողջ իցէ մարմնով եւ անփոյթ արասցէ զաղաւթից կամ զուսմանց սաղմոսաց պատճառելով զպատճառս մեղաց, սայ որոշեսցի կամ պահեսցէ չորաթ մի» (կանոն Ա ժԱ)։ - Վերջ թղ. 4. Թղ. 225բ. «Սրբոյն Բարսղի, Գիրք պայծառ ճառից պէսպէս ծաղկանց, ընձիւղումն զանազան վարդապետութեամբ փրկական գործոց, դեղ հաւաստապէս եւ զբառս արուեստաւորս բերէ, սղալանք եւ ոչ մի ինչ ի հաւատոցն շաղուած յառաջակողմն բանին ընթացս...»։ Կիսատ կը մնայ խորագիրը՝ թուղթի անկումով, ապա կը սկսի Ճառը (թղ. 227ա235ա) («Յառաջնում կիւրակէի Բուն բարեկենդանին»), որու սկիզբնաւորութիւնը թերի է եւ կը սկսի հետեւեալ կերպով. «...եւ զճըշմարիտ պահսն ի մեզ ցուցանելով, մի՛ ի դատաստանս եւ ի կռիւս պահէք, ասէ, այլ լուծէք զամենայն...»։ - Վերջ թղ. 235ա. «ցուցանելով ժամանել եւ ի տիրական զատկին պասէքացս օր, այժմ յիշատակաւ փրկաւէտ չարչարանացն եւ հանդերձեալ յաւիտենին հատուցումն տենչալեացն մեզ յորդեգրութեան Քրիստոսի, զի նմա վայելէ փառք»։ 5. Թղ. 235ա. «Նորին սրբոյն Բարսղի Եպս.ի ի պահսն քառասնորդաց ասացեալ, Մխիթարեցէք քահանայք զժողովուրդն եւ խօսեցարուք յականջս Երուսաղեմի. Բանի բնութիւն զառաքինեացն յարձակմունսն ի վեր ձգեալ եւ զպղերգիցն...»։ - Վերջ թղ. 239բ. «մի՛ եւ քեզ վաղիւն եկելոյ այժմու ընթերցեալս ասասցի, ոչ զայնպիսի պահս ընտրեցի ասէ, տէր, զի խառնես զանխառնելիսն, զի՞նչ» եւ կ'աւարտի Ձեռագիրս, մնացած մասը կորսուած է թուղթի անկումով։