508400ՌՃԱ( = 1652)։
բոլորգիր համաչափ, տպագրի նմանութիւն ունի։
32, որոնցմէ ժգ, իը՝ ունին 10 թղ., իգ՝ 13 թղ., լ՝ 14 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 12 թղ.։
մագաղաթ սպիտակ, նուրբ եւ ողորկ։
փայտեայ կաշեպատ, դրոշմազարդուած, կռնակի կողմը չորութենէ ճաթած է, երկու կողքերը բաժնուած են ամբողջութենէն, թուղթով մը կպցուած եւ ամբողջութեան միացած մնացած են։ Գոցելու զոյգ ականջները ինկած են։ Կողքերը ներքին կողմէն ծածկուած երկնագոյն ոսկեթել ընտիր կերպասով մը։
շատ լաւ, մաքուր վինակի մէջ մնացած է. Թուղթ մը ինկած է ընդ մէջ Թղ. 367-8։
առաջինն Յակոբ դպիր «յԱնկան գաւառէ», ապա «Պօղոս ի զարմէ Հովուեան»։
չկան։
բազմաթիւ, ամէն կանոնի առաջին գիրը, մեծ մասամբ թոչնագիր, կան նաեւ մարդակերպ գիրեր։
ոսկետառ, նմանապէս ոսկեգիր են շարակնոցիս մէջ բոլոր «Աստուած, Տէր, Յիսուս, Քրիստոս» բառերը։
երկու խումբի կարելի է բաժնել, լուսանցազարդեր՝ որոնք թիւով 130 հատ են, եւ մանրանկարներ՝ գծուած շարականի իմաստին համաձայն, ահաւասիկ անոնց ցանկը. Թղ. 10բ, 14բ, 20ա, 21բ, 23ա, 28ա, 29բ, 32բ, 36բ, 38բ, 42բ, 44բ, 46ա, 47բ, 48ա, 50ա, 52ա, 54ա, 68ա, 67բ, 73ա, 73բ, 82ա, 83ա, 89ա, 92բ, 98բ, 99ա, 100ա, 110ա, 114ա, 116ա, 123ա, 125ա, 126ա, 137բ, 146ա, 147բ, 157ա, 180բ, 181ա, 196բ, 198ա, 201բ, 208ա, 211բ, 212բ, 221ա, 229բ, 231ա, 236ա, 248ա, 250բ, 253ա, 257ա, 258բ, 262ա, 263ա, 265ա, 266բ, 270բ, 273բ, 274ա, 274բ, 275բ, 276ա, 276բ, 278ա, 278բ, 279ա, 280բ, 282ա, 287բ, 288ա, 288բ, 289ա, 290ա, 290բ, 291բ, 292ա, 309ա, 310բ, 361բ, 362ա, 363ա, 372բ, այս բոլոր նկարներուն մէջ յատկանշական է գոյներու գեղեցկութիւնը, ներդաշնակութիւնը եւ համաչափութիւնը, դէմքերու արտայայտութեան մէջ շատ յաջող, նմանապէս յաջող է խորութեան արտայայտութիւնը. իւրաքանչիւր մանրանկար նշմարիտ լուսանկարի մը կը նմանի բազմաթիւ գոյներով օժտուած, որոնց մէջ ամէնէն աւելի տիրող գոյնն է ոսկեգոյնը։ Այս նկարագրութիւնը կարելի է ընել յաջորդ զարդերուն համար ալ։
բազմաթիւ եւ ամէնքն ալ արուեստի գլուխ գործոցներ, գեղեցկութեամբ գիրար կը գերազանցեն. Թղ. 3բ Յովակիմ եւ Աննա, Թղ. 11ա աւետում սուրբ Աստուածածնի, Թղ. 1եա մոգերը Հերովգէսի առջեւ, նկարին ստորեւ երկարագիր գրուած է «Գուշակեցէք վասն մանկանն», Թղ. 15բ Յիսուսի ծնունդը, Թղ. 40ա Յիսուս քառասնօրեայ տաճարին մէջ, Թղ. 60ա Յիսուս կը քարոզէ ժողովուրդին, Թղ. 60բ Ադամ եւ Եւա դրախտին մէջ եւ դրախտէն դուրս, Թղ. 107ա Յիսուս եւ Մագդաղենացի, Թղ. 107բ Ղազարի յարութիւնը, Թղ. 113ա Յիսուսի մուտքը երուսաղէմ Թղ. 116բ տասը կոյսերը, Թղ. 120ա ոտնլուայ, Թղ. 126բ Յիսուս կը քարոզէ աշակերտներուն, Թղ. 129ա Յիսուս ձիթենեաց պարտէզին մէջ, Թղ. 129բ Յիսուսի կալանաւորումը, Թղ. 131բ Յիսուս Հերովդէսի առջեւ, Թղ. 133ա Յիսուս սիւնին կապուած, Թղ. 134ա Յիսուս խաչը ուսին, Թղ. 135ա Յիսուս կը գամուի խաչին, Թղ. 135ա խաչելութիւնը, Թղ. 136բ Յիսուս խաչէն վար կ'առնուի, Թղ. 138ա Յիսուսի թաղումը, Թղ. 139բ Յարութիւնը, Թղ. 176բ Համբարձումբ, Թղ. 188ա Հոգեգալուստ, Թղ. 206բ ծնունդ Յովհաննու Մկրտչի, Թղ. 214բ Հռիփսիմէ Տրդատ թագաւորի առջեւ, Թղ. 233բ Յիսուսի այլակերպութիւնը, Թղ. 231բ նինջ սուրբ Աստուածածնի, Թղ. 242բ Ս. Խաչը, Թղ. 260ա «Տեսիլք մարգարէիցն վասն գալստեանն Քրիստոսի», Թղ. 260բ Ս. Աստուածածին եւ չորս մարգարէներ, Թղ. 268բ ինը դաս հրեշտակներու, Թղ. 283ա նահատակութիւն Ղեւոնդեանց քահանայից, Թղ. 296բ արքայութիւն, Թղ. 316բ քաւարան, Թղ. 337բ յետ յարութեան Յիսուս առաքեալներուն մէջ, Թղ. 364բ Ս. Գրիգոր Լուսաւորիչ Տրդատ թագաւորին առջեւ։
Թղ. 4ա, 140ա, 189ա, 243ա, 317ա։
Թղ. 16ա, 61ա, 108ա, 297ա, 338ա, բոլորն ալ զմայլելի աշխատութիւններ։
կարմիր են. շարականներու առաջին տողը ոսկետառ է, իսկ երկրորդը՝ խորագրին նման կարմիր են։
Թղ. 1ա-3ա, 377ա, 378ա-379բ։
1. Թղ. 373բ-376բ. «Յիշատակարան գրոցըս. Փառք ամենասուրբ Երրորդութեանն, անբաժանելի միութեանն, Հաւր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. ամէն։ Աստանաւր ժամանեալ եղեւ կատարումն սրբազան տառիս եւ աստուածարեալ մատենիս, որոյ նշանակութիւնն յանուանէ իւրմէ անտի ճանաչեալ յայտնի, որ է շար ականց, որ արդարեւ շարաշաղեալ եւ շարամանեալ ակամբք պատուականաւք, եւ ընտելուզեալ մարգարտաշար հիւսմամբ ոսկեաւ հանդերձ։ Է սա երգաբանեալ ի հոգեկիր հարանցն սրբոց եւ ի նախնեացն առաջնոց, այսինքն յուղղափառ հայրապետաց եւ յաստածաբան վարդապետաց, որոց մշտացանկ զմայլմամբ ի կենսաբաշխ եւ ի պարգեւատու Հոգւոյն արբեալ զծորանսն շնորհաց երգեցին զերգս զարմանալիս, գեղեցկանուագս եւ անուշահամ բանիւ զանազան եղանակաւք եւ պէսպէս երաժշտական քաղցրաբանութեամբ յաղագս տէրունական տաւնից եւ ամենայն սրբոց, ի պահս ապաշխարութեան եւ ի հանգիստ ննջեցելոց ի Քրիստոս, ի պայծառութիւն տաւնախմբութեանց եւ ի պատիւ փառացն Աստուծոյ, ի համաձայնութիւն հրեշտակաց, ի հրճուանս եւ ի զբաւսանս մանկանց Սիոնի նորոյ, ի ծոց եկեղեց (ւ)ոյ սրբոյ։ Արդ զրաւ հասեալ եւ յանկ ելեալ աւարտեցաւ սա ի թուաբերութեան եւ ի շրջապարութեան հայկազ(ե)ան տումարիս ՌՃԱ ամի ( = 1652), ձեռամբ Կամնեցի Յակոբ սարկաւագի, ի լաւ եւ յազնիւ աւրինակէ Խլիկ (յ)որջորջելոյ, առ դրան տաճարի սրբոյ նիկողայոսի հայրապետի, յարքայանիստ եւ ի կայսերաբազմ գահոյս ի մայրաքաղաքաց Պօլիս Կոստանդեայ յերջանկացելոյ, յիշխանութեանն (հ)ագարացեաց Սուլտան Մահմէտ մանուկ տիաւք մետասանամեայ թագաւորի։ Նաեւ յառաջնորդութեանն քաղաքիս Յովհաննէս երջանիկ րաբունեաց պետի, այլ ի հայրապետութեանն որ ի սուրբ Էջմիածինն տեառն Փիլիպպոսի սրբազնափայլ եւ երիցս երանեալ դիտապետի որ ընդ ամենայն տիեգերս, որոյ վիպասանութիւն սրբութեան եւ մաքրութեան գովասանութեանն ոչ է մեզ յանկ եւ ի ճահ ընդ գրով արկանել՝ այլ զի գերագունիցն թողցուք պատմաբանել զայն։ Բայց նախախնամիչն ամենայնի մարդասէրն Աստուած խորհուրդ իմն բարի արծարծեալ ի հոգի եւ ի սիրտ վերոյ գրեալ հայրապետիս, չուեալ յայսմ ամի եւ փութալ յերկրպագութիւն սուրբ տնաւրինական տեղեացն Քրիստոսի, որ եւ եհաս իսկ ըղձման իւրոյ։ Քանզի նոյն ինքն սուրբ հայրս այս ելեալ բազում վարդապետօք եւ եպիսկոպոսաւք եւ անթիւ միաբանիւք ի մեծաշուք գահոյից իւրոյ՝ ի բաց թօթափեալ յինքենէ զամենայն հոգ եւ զծանրութիւն աթոռոյ շրջապատեալ ակն ածելով զժողովրդեամբք քարոզելով եւ ուսուցանելով վերստին զկարգ եւ զսահմանադրութիւն կանոնաց սրբոց հարց, որոց եկեղեցականաց յաղագաւ, զոր միանգամ խախտեալ եւ քայքայեալ էր յանուղղա(յ) գընաց դիտաց։ Այսպէս շրջելով ժամանեաց ի սուրբ տեղիսն եւ մեծաւ պատուով եւ ճոխ շքեղութեամբ կատարեալ զուխտ իւր աշխարհախումբ ժողովով, եւ անդուստ նաւարկեալ եւ ծովապատեալ եհաս ի քաղաքս։ Այլ եւ աստ եւս կացեալ զբաղում աւուրս իբրեւ ամիս աժ.ան( = մետասան), եւ զամենայն ուղղութիւն վերստին հաստատեալ, սերմանեաց ի մէջ աստուստ եղեալ քահանայից եւ ժողովրդականաց։ Եւ մանաւանդ զպարտսն զոր արարեալ էին վատշուէր պատրիարգունքն յաղագս փառաց եւ ցանկութեան իւրեանց եւ հասուցեալ էին մինչեւ ի խա( = 41) կարմիրն, զոր ծանրաբեռն լեալ ի վերայ ժողովրդեանն, ոչ էր հնար զերծանիլ ի վտանգէ նեղութեանց եւ ազատիլ ի չարաթոյն յորոգայթից. զայն եւս վճարեաց, զոմանց տալով եւ զոմանց ողորմութիւն համարելով՝ փըրկեալ ազատեցոյց զքաղաքս ի ներքոյ եղեալ պարտուցն։ Եւ ելեալ աստի ի մէնջ խաղաղութեամբ ժամանեաց ի գերազարդ աթոռն իւր, զոր Տէր Աստուած մեր հաստատուն պահեսցէ զսա ի պարծանս մեր ընդ երկայն աւուրս. ամէն։ Բայց զի սովորութիւն է արանց աստուածասիրաց եւ բարեպաշտօն քրիստոնէից միշտ զերկնայնոցն խոկալ եւ յայնս վարժիլ եւ գործով կատարել՝ ըստ այնմ Զվերինն խորհեցարուք ուր Քրիստոս նստի ընդ աջմէ Աստուծոյ, եւ դարձեալ թէ՝ Գանձեցէք ձեզ գանձս յերկինս, եւ Ուր գանձն ձեր է անդ եւ սիրտք ձեր եղիցին. եւ ի հրամանատըւութենէ այսմիկ՝ ցանկացեալ եռափափաք սիրով եւ յոգնատարափ ըզձիւ քրիստոսասէր եւ մեծազգի այրս այս Յակոք դպիր, որ էր երբեմն լեալ չԱնկան գաւառէ, եւ ստացեալ եդեւ զսա ի յարդար ընչից եւ ի հալալ արդեանց եւ վաստակոց իւրոց, ետուր մեծածաի զարդարել զանազան ոսկւոյ որակութեամբ եւ պէսպէս գունաւք եւ ծաղկաւէտութեամբ, տերեւալիր եւ բազմախուռն պատկերաւք ըստ պահանջման տեղ(ւ)ոյ. քաղցրահայեաց դիմաւք ի տեսութիւն բազմաց. յիշատակ հոգ(ւ)ոյ իւրոյ եւ ծնօղաց իւրոց, հաւրն ծերացելոյ եւ մեծաշուք պանծացելոյ մահտեսի Վահրատի եւ մաւրն մահտեսի Շազատայի եւ քւերցն Քնարին, Դշխոյին եւ Մարիամին, եւ կողակցին Գոհարին, եւ ծաղկափթիթ որդւոյն Յովաննէսին, եւ դստերն Մարթային եւ հանգուցեալ զաւակացն Յովաննէսին Սառային, Մկրտչին, Ղուկասին եւ Մարտիրոսին, որ ի տղայական հասակս վճարեցին զկենցաղս, գնալով առ յոյսն ամենեցուն։ Բայց աղաչեմ զամենեսեանդ որք հանդիպեալ պատահիք սմա՝ տեսանելով եւ կամ գաղափարելով, յիշեսջիք ի մաքրափայլ յաղաւթս ձեր զվերոյ ասացեալ Յակոք դպիր հանդերձ ծնօղիւք եւ ամենայն սեռատոհմիւք իւրովք, եւ տէր Աստուած մեր որ առատաբաշխն է ի տուրս եւ ի պարգեւս բարեաց ձեզ յիշողացդ՝ եւ մեզ յիշեցելոցս առ հասարակ ողորմեսցի յիւր միւսանգամ գալըստեանն. ամէն։ Այլ եւ արժանի արարէք յարժանաւոր յաղօթս ձեր զանարժան գրիչս Կամենցի ՅաԿոբ սարկաւագ, եւ զծնօղս իմ զՊաղտասարն եւ զՅուստիանէն եւ ասացէք Աստուած ողորմի, զի թերեւս մնացալ եւ գնացեալ յանցանսն որ ընդ մէջ ջնջեսցի սուրբ աղաւթիւք ձերովք եւ ողորմութեան ցօղն անձրեւասցի ի շարաւալի յոսկերս մեր առ ի բուսուցանել յաւր աներեկի եւ վերանալ ընդ առաջ Քրիստոսի Աստուծոյ մերոյ, որ է աւրհնեալ յաւիտեանս. ամէն։ Եւ գիտէք եղբարք զի է սովորութիւն ոմանց որ վերջին ժառանգաւորք գրոցն զառաջնոց զանունսն կու ջնջեն եւ զիւրեանցըն գրեն. եւ ոչ է բարի սովորութիւնս այս, աղաչեմ մի՛ գործել զվնասդ զայդ։ Իսկ եթէ պատեհ ինչ իցէ գրելոյ՝ գրեթէ եւ զիւր անուանսն յայլում տեղւոջ եւ զառաջնոյն մի ջնջեսցէ անուն կամ գիր, քանզի կարող է Աստուած ձեզ եւ մեզ հատուցանել ըստ վաստակոց, որ առատն է ի տուրս բարեաց եւ հատուցանել ըստ իւրաքանչիւր գործոց։ Հայր մեր որ յերկինս» 2. Թղ. 139ա. «Զստացաւղ սրբազան երգարանիս զՅակոբ դպիր, աղաչեմ յիշել առ Քրիստոս հանդերձ ծնաւղիւք, եւ ասել Աստուած ողորմի իւրեանց հոգ(ւ)ոյն, գի եւ Տէրն ձեզ ողորմեսցի. ամէն։ Թվին հայոց ՌՃև ամի ( = 1652)»։ 3. Թղ. 241բ. «Զվաղնջուց ի մահուչափ գլորեալ ի մեղս եւ որ դեռեւս ի նոյն շարաւահոտ բազմախխայթ վէրս պայեկեալ նստիմ զՅակոբս՝ որ բազում երկաւք եւ աշխատութեամբ ստացայ ըզսա ի բազմավիշտ ժամանակիս՝ զի թերեւս յաղաւթից ձեր՝ շահեցայց եւ ողորմութեանցն Աստուծոյ արժանաւոր գտայց, քանզի ասէ գիր թէ Յոյժ զաւրաւոր են աղաւթք արդարոց յաւգնականութիւն։ ՋԶոր եւ հայցեմ ի հանտիպողացդ այսմ աստուածային գրոցս, ներեցէք ինձ մեղաւորիս Յակոբի, ստացողի սորա. եւ Աստուած ողորմի ասացէք։ Այլ եւ ծնաւղացն իմոց մահտեսի Վահրատի եւ մահտեսի Շազատայի, եւ կողակ(ցի) Գոհարի, եւ որդեկացն իմոց Յովաննէսին, Մկրտիչին, Ղուկասին եւ Մարտիրոսին, եւ դստերացն Սառային եւ Մարթային եւ համաւրէն շառաւիղացն իմոց՝ թողութիւն յԱստուծոյ խնդրեցէք, զի եւ Տէր զձերն թողցէ. եւ աշխատաւորքն եւ երախտաւորքն ի սոյն՝ բարի վարձս ընկալցին յԱստուծոյ։ Յորմէ եւ մեզ յիշելոցս եւ ձեզ յիշողացդ եւ սրտի մտաւք ընթերցողացդ եւ Աստուած ողորմի ասողացդ, տացէ Տէր զերկնից թագաւորութիւն, ի փառս անուան իւրոյ. ամէն։ Թվին ՌՃԱ ամի ( = 1652)»։ 4. Թղ. 377բ. Նուրի բոլորգրով, շատ նման բնագրին՝ կայ հետեւեալ յիշատակագրութիւնը. «(Բ)ազմաց գովեստից արժան եւ մեծի հիացման պատկան, սքանչելագիծ եւ գեղեցկատառ տողիւ յօրինեալ, հրաշագեղ պատկերօք եւ գեղապատշաճ ծաղկամբ զարդարեալ, գիծք զծաղկամբ գերազանցեալ եւ պատկերք ի նոսին փայլեալ, եւ ամենեքեան սոքա յարմար եղանակաւ իբրեւ զշարս ականց պատուականաց, ընդ հոգենըւագ բանից ի սմա պարունակելոց, ընդ միմեան յեռեալ, մատեանս զայս ցանկալի, մեծաւ ճգամբ եւ բազմաւ աշխատութեամբ գծագրեալ եւ ծաղկեալ վերջանայ եւ տկարանայ գրիչս ի ըստ արժան(ւ)ոյն գովելոյ. զոր Ըստացայ ես նուաստ ոգի Պօղոս ի զարմէ Հովուեան, ի վայելումն անձին իմոց եւ որդւոց իմոց, ի թուին» (կիսատ մնացած է)։
ձեռագրին Թղ. 378ա դատարկ թուղթին վրայ գրուած է «Յիշատակ է ազնուազարմ Յակոբայ Տիւզեան, գրատան վանաց սրբոյն Ղազարու որ ի Վենետիկ, 1824 Ի 26 Մարտի։ Եհաս ի ձեռս մեր ի վանս ի 8 Սեպտեմբերի»։ Մատեանս է Շարակնոց, կը պարունակէ հետեւեալ կանոնները՝ 1. Թղ. 4ա. «Կանոն ծննդեան Աստուածածնին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 1, 3-5)։ 2. Թղ. 6ա. «Կանովն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 6-16)։ 3. Թղ. 42բ. «Կանովն Անտոնի անապատականի» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 17-25)։ 4. Թղ. 61ա. «Երգ Բուն Բարեկենդանին» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 27-38)։ 5. Թղ. 108ա. «Կանովն յարութեան Ղազարու» (հմմտ. ԼԹ. Շրկ. §§ 6-8)։ 6. Թղ. 140ա. «Կանովն սրբոյ Զատկին Յարութեան» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-144։ § 117ի խորագիրը նորութիւն մը կը պարունակէ. «Յայս կիրակէս կամ ուր ամիսն բերէ Երեւման Խաչին է, Հարցն Այսաւր ընդ ամպս»։ 7. Թղ. 201բ. «Կանովն ծննդեանն Յովաննու Մկրտչին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 145-152. դիտելի է որ Ս. Ներսէսի շարականը՝ Ա. Շրկ. ի նման դրուած է «Որդւոց եւ թոռանց» կանոնէն յետոյ. սակայն Ս. Սահակի շարականին կը յաջորդէ կրկին անգամ (Թղ. 212բ.) «Կանովն սըրբոյն Ներսէսի հայրապետին գիւտ նշխարաց» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 77), բնականաբար առանց «Որ ընտրեցար յԱստուծոյ» շարականին։ 8. Թղ. 221ա. «Կանովն սրբոյ Տապանակին»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 153-170։ Վերափոխման Բ. օրուան կանոնին կը յաջորդէ «Անձինք սուրբ Աստուածածնի. Արեւելք գերարփին»։ 9. Թղ. 258բ. «Կանովն սրբոց Մարգարէիցն» (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195)։ 10. Թղ. 287ա. «Երգ առաջի աւուր ... Նորաստեղծեալ» եւ այլն (հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 196-199)։ 11. Թղ. 297ա. «Կանովն համաւրէն ամենայն Մարտիրոսաց»։ - Թղ. 317ա. «Կանովն համաւրէն ննջեցելոց ի Քրիստոս Աստուած»։ - Թղ. 338ա. «Աւրհնութեներ Տոր ուրեանն» (Հմմտ. և. Երկ. 35 00. 12. Թղ. 367բ. «Երգ Տեառն Ներսէսի ասացեալ վասն ննջեցելոցն. Աստուած անեղ անժամանակ» (Ա-Ք)։ - Թղ. 361բ-373ա կը յաջորդեն Կիւրղի, Նիկողայոսի, Սարգսի, Մինասի, Խոտաճարակաց, երկոտասան առաքելոց ծանօթ շարականները։ Ասոնցմէ դուրս կայ նաեւ «Յայս (յ)արկ», «Այսաւր զուարճացեալ ցընծայ եկեղեցի դրախտ», «Լերինք ամենայն» շարականները։