515

ՇԱՐԱԿԱՆ ԾԹ

ՌՃՋ = 1657 - ՌՃՋ = 1657

ID

Number

515

Old record number

131

Title

ՇԱՐԱԿԱՆ ԾԹ

Start date

ՌՃՋ = 1657

End date

ՌՃՋ = 1657

Date details

ՌՃԶ( = 1657)։

Copy place

«Ի յաշխարհս ի Լախաց Զամոշչայ»։

Reference

Type

Number of pages

463

Dimension

10x15,5

Layout

միասիւն (6x11)։

Writing details

նոտր։

Codicology

41, որոնցմէ ե, իէ, լզ ունին 14 թղ., իզ՝ 8 թղ., մնացածները իւրաքանչիւրը 12 Թղ. ունին։

Principal subject

Subject details

թուղթ։

Number of lines

22։

Binding

փայտեայ կաշեպատ, զոյգ գոցելու ականջներով։

State of preservation

լաւ, միայն թէ առաջին եւ վերջին թուղթերը ցեցակիր եղաս են, փճացած է նաե, առալին կողքին ներքին մասը։ Թղ. 28 պատռած է, վնասուած են Թղ. 260, 353։

Copyist

Նիկո, երէց։

Owner

գրիչը2։

Commanditaire

Illuminator

անյայտ, շատ հաւանաբար նոյն ինքն գրիչը։

Binder

անյայտ։

Parchment flyleaf

չկան։

Lettrines

գլխաւոր կանոններու առաջին գիրերը, բազմաթիւ գոյներով, որոնք սակայն այնքան յաջող չեն։

Initials

կարմիր են, շարականներու առաջին տողը երբեմն կապոյտ բոլորգրով է, երկրորդ տողը մութ կարմիր եւ երրորդը՝ խորագրին գոյնով։

Marginal illuminations

բաւական շատ եւ զանազան գոյներով։ սակայն եգիչ բան մը չունին, որովհետեւ գոյները այնքան յստակ եւ մաքուր չեն։ Լուսանցքներուն վրայ երբեմն կպցուցած են տպագիր մանր նկարներ եւ տեղւոյն վրայ գունաւորած են. այսպէս Թղ. 5ր, 9ա, 13բ, 16ա, 26բ, 34բ, 44ա, 241բ, 301ա, 306ա։ Լուսանցքներու վրայ գծուած են մանրանկարներ՝ որոնք այնքան յաջող չեն. Թղ. 71ա, 186ա, 232բ, 238ա։

Images

գծուած չկան, սակայն տպագիր նկարներ կպցուած եւ գունաւորուած են Թղ. 43բ, 262ա, 334ա, 338բ։

Canon tables 1

Թղ. 1ա։

Canon tables 2

Թղ. 16ա, 44ա, 74ա. 143ա, 208ա, 356ա, 386բ, պարզ եւ գրեթէ աննաշակ զարդերով։

Title text

եւ

Blank pages

Թղ. 1ա.ը կանխող թուղթը, Թղ. 177բ, 207բ, 272ա-279բ (ամբողջ իզ թերթը), 45Յա463բ։

Colophon

1. Թղ. 456բ. «Փառք եւ գոհութիւն, աւրհնութիւն եւ պատիւ, անձկափափակ եւ արտաւսրածին յերկըրպագութեամբ եռակի անձնաւորութեան եւ եզակի էութեան, Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն սրբոյ. գթածին եւ մարդասիրին, յամենայն եղականաց, ի նմանէ գոյացելոց, երկնաւորաց եւ յերկրաւորաց, ի հրեշտակաց եւ ի մարդկանէ, յաւէտ անըսկիզբն եւ անկէտ ըստ իւրում անսահման էութեան, ի կամս հաճութեան իւրում, այժմ եւ միշտ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. Շնորհիւ Տեառն սկսայ եւ ողորմութեամբ նորին կատարեցաւ շարակնոցս ի յաշխարհս ի Լախաց Զամոշչայ, ի թվին ՌՃԶ( = 1657). Նոյեմ. թ( = 9), օրն բշ.ի։ Բայց գրեցաւ ձեռամբ թերավարժ ձաբրտօղ նօտրիս գրչի, հողս մեղապարտ Նիկոլ երէց կոչեցեալ անուամբ եւ ոչ գործով ի կարգ քրիստոնէութեամբ, անպարպ անձամբ ձեռնարկեցի. եւ ի հայրապետութեան սուրբ էջմիածնայ Տեառն տէր Յակոբին. եւ յառաջնորդութեան արհեպիսկոպոսին տէր Նիկողայոսին Թորոսովից։ Եւ ի թագաւորութեան Գրու, քաժիմիրին, եւ իշխանութեամբն Զամոշչայ քաղքիեան ձամոլսքի։ Գրեցաւ ի դուռն սուրբ նընջման սուրբ Աստուածածնի եւ այլ սրբոց որ կան, եւ սպասաւոր սուրբ եկեղեցւոյս ժամանակիս մեղսաքաւիչ քահանայից, աշխատաւոր եւ ծերացեալ ալեաւք զդ( = 94) ամեայ, տէր Յակոբ քահանայի եւ միւս այլ տէր Յովանէս պատուական քահանայի, որ է որդի Քրիստոստուրի կաֆացի քաղաքի։ Նաեւ թէ արժանի համարիք զտկարս անարժան եւ ըզփըծուն գրիչ Նիկոլ երէց ցաւակցաբար յիշել ի սուրբ եւ ի փառաւոր յատեան։ Երես անկեալ կու խնդրեմ զգաղափարողսդ որ մեղադիր չի լինիք նօտրիս, զի ծերացեալ ալեօք գծագրեցի կ( = 60) ամեայ գոլով, աչքս ի լուսոյ էր պակասէր եւ զգայարանքս ի յուժոյ. կաղաչեմ որ անպարսաւ թողուք եւ զմեզ յիշէք յերկնաբացիկ յաղօթս ձեր։ Եւ զծնողս իմ Մուրատն եւ զմայրն իմ Եահուտ եւ զերիցկինս իմ հանգուցեալ Մարեամ։ Եւ Աստուած որ առատ է ի տուրս բարեաց, ձեզ յիշողացդ եւ մեզ յիշեցելոցս առհասարակ ողորմեսցի յաւուրն ահեղին, 2. Թղ. 43ա. «Ոհ յիշեայ զգրողս զնիկո, երէց տառապեալս մեղօք, յիշէք ի Քրիստոս որ, Աստուած զձեզ յիշէ իւր արքայութիւնն, 3. Թղ. 145ա. «Զմեղաւորս յիշեցէք ի Քրիստոս Նիկոլ երէց, որ Աստուած ըզձեզ յիշէ իւր արքայութիւնն. ամէն։ Զվարպետն իմ զտէր Աստուածատուր թագաւորենց յիշե4. Թղ. 197ա. «Նիկոլ նոտրս գրիս աղաչեմ յիշէ ի մեզ ի Քրիստոս, որ Աստուած զձեղ յիշէ արքայութիւն. ամէն։ Եւ զվար-պետն իմ. թվ. ՌՃԶ( = 1657)»։ 5. Թղ. 232ա. «Տէր Յովանէս եղբայրակից իմ, զպէտս մարմնոյ երախտեաց մեզ։ Ով եղբայր, յորժամ եղանակես եւ զիս զմեղաւորս յիշեայ Նիկոլ միայն անուամբ երէց եւ խոչորութեան մի՛ մեղադրէք»։ 6. Թղ. 288ա. «Սուրբ Խաչին բարեխաւսութեամբ ողորմեայ յիս մեղաւորիս Նիկո, իրիցու»։ 7. Թղ. 386ա. «Տէր Յակոբ աւագերէցն միչեայ եւ զտէր Յովանէս քահանայն»

Informations

չկան։ Մատեանս է Շարակնոց, կը բովանդակկ հետեւեալ կանոնները։ 1. Թղ. 1ա. (Կանոն ծննդեան Աստուածածնին) անվերնագիր։ 2. Թղ. 13բ. «Կանովն Աստուածայայտնութեան ճրագալուցին»։ 3. Թղ. 47ա. «Կանովն Անտոնի անապատականի» եւ այլն։ 4. Թղ. 74ա. «Երգ Բուն Բարեկենդանին» եւ այլն։ 5. Թղ. 143ա. «Կանովն Ղազարու յարութեան» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 79-87. «Կանոն գալըստեան Տեառն յՍրուսաղէմ» (հմմտ. Բ. Շրկ. § 35։ Դիտելի է որ Աւագ Ուրբաթ օրուան «Այսաւր անճառ լուսոյն» (Ա-Ք) երգերը զետեղուած են Հարցէն առաջ, իսկ «Եկայք հաւատացեալք» Համբարձիէն յետոյ՝ «Նորոգող տիեզերաց որ զգեցուցեր» եւ այլն. այս երգին կը յաջորդէ «ԲԿ. Երանեմք ըզչարչարանս քո բանդ» շարականը։ Աւագ շաբաթ օրուան կանոնէն կը պակսի Մեծացուսցէն։ 6. Թղ. 178ա. «Կանովն Յարութեան Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 89-144. § 91ի խորագիրը նորութիւն մը կը պարունակէ. «Երկուշաբթի մեռելոց է, Հանգստեան ասայ ԱՁ. Հարցն։ § 100՝ «Այս չորեքշաբթի Աւետեաց Աստուածածին է»։ 7. Թղ. 223բ. «Կանովն ծնրնրդեան Յովհաննու Մկը(ր)տչին» եւ այլն 8. Թղ. 249բ. «Կանովն սրբոյ Տապանակին» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 158-159, 165-170, Վերափոխման Բ. օրուան կանոնին Օրհնութեան կը յաջորդէ «Արեւելք գերարփի» շարականը։ Ապա ամբողջ թերթ մը դատարկ ըլլալով՝ կը պակսին Վերափոխման Բ. օրուան կանոնի Ողորմեայէն մինչեւ Խաչի Ե. օրուան կանոնին Հարցը 9. Թղ. 293բ. «Կանովն սրբոց Նախահարցն եւ Մարգարէիցն» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 171-195. «Ով հրաշալի» շարականին վերջին երեք տուներուն վրայ մելանով գիծեր քաշուած են. ու ստորեւ՝ բացի «Ի սուրբ Երրորդութենէն» նշանակուած է «Աղբերացուսցեզ զմեզ զշնորհ»։ § 185ի կը յաջորդեն Նիկողայոսի եւ Կիւրղի շարականները. § 195ի՝ Տարագոսեանց, Մինասի, Սարգսի, Խոտաճարակաց շարական10. Թղ. 338ա. «Երկրորդ Մաղկազարդի ռ. Զգալուստ քո Քրիստոս այսաւր», «մ. Ուրախ լեր մայր լուսոյ»։ - Թղ. 339ա, «Շարական սրբոց աւետարանչացն Մաթէոսի, Մարկոսի, Ղուկասու, Յովհաննէսի, Կարողութեամբն սուրբ Հոգւոյն ... Արփիահրաշ զօրավիգ» (հմմտ. Է. Շրկ. § 14)։ 11. Թղ. 340ա. «Երգ Տեառն Ներսէսի... Նորաստեղծեալ» եւ այլն։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 196-199. Արեւագալի երգերը ունին իրենց յորդորակ շարականները, որոնցմէ վերջինը հետաքրքրական է իր պարունակած նորութիւններուն համար. «Յորդորակ է. Ճանապարհ բարի Քրիստոս ... Դուռըն կենաց». «Բշ.ի օր հրեշտակաց է զայս ասայ. Իննեակ դասք ... Գաբրիէլ եւ Սիքայէլ ...». «Գշ.ի մարգարէից է զայս ասայ. Անճառ խորհըրդոյն ... Առաւօտ խաղաղարար ... Ի յանապատէ քարոզ». «Դշ.ի Աստուածածին է զայ(ս) ասայ. Ի քէն աղերսիւ... Սափոր ոսկեղէն ... Տիրամայր Աստուածածին ...». «Եշ.ի Առաքելոց Լ զայս ասայ. Ի հոգւոյն սրբոյ ... Աշակերտըք Քրիստոսի որդւոյն ...». «Ուրբաթ խաչի է զայս ասայ. Անկեալ երկիրպագանեմք ... Ով քառաթեւեան ... Առաջնորդ կենաց ...». «Յամենայնի յետքն Աւրհնեսցու(ք)ն ասայ. Աւրհնեսցուք մեք միաբան բղՀայր եւ զՈրդի եւ յամենասուրբ Հոգր յաւիտեան» 12. Թղ. 356ա. «Կանովն համաւրէն Մարտիրոսաց»։ - Թղ. 386բ. «Կանոն համօրէն ամենայն ննջեցելոցն ի Քրիստոս»։ Հմմտ. Ա. Շրկ. §§ 200-215. Մարտիրոսաց կանոնին մէջ աւելի կայ ԱՉ. «տ. Յընծացեալ բերկրի Սիովն վերինն»։ Ննջեցելոց կանոնին մէջ կը պակսին ԲՁ. «Հրեշտակային ձայնիւ» եւ ԴՉ. «Աւրհնաբանող ձայնիւ». կ'աւելցնէ ԲԿ. «Սարսափելի որոտմամբ» շարականը։ 13. Թղ. 416բ. «Ամենայն ննջեցելոց ասացեալ է. Աստուած անեղ անժամանակ» (Ա-Ք)։ - «Արարիչ եւ մարդասէր»։ - «Ես ասացի վերանալ»։ 14. Թղ. 425բ. «Աւրհնութիւն(ք) Յարութեան»։ 15. Թղ. 454ա. «Շարական սգեստից պատարագի. Խորհուրդ խորին»։ - «Շարական խընկարկութեան. Յայս յա(ր)կ»։

Content